Từ trung tâm Châu Đốc đi vào núi Sam, tới ngã ba chân núi là gặp chùa Tây An với ba ngôi cổ lầu nóc tròn hình củ hành, tựa lưng vào núi, mặt hướng đông. Chùa thuộc phường Vĩnh Tế (trước là phường Núi Sam, thành phố Châu Đốc), cùng cụm với Miếu Bà Chúa Xứ và Lăng Thoại Ngọc Hầu.

Năm 1847, Tổng đốc An Hà Doãn Uẩn cho dựng chùa bằng tường gạch, nền đá xanh, mái ngói và đặt tên Tây An, nghĩa là trấn yên bờ cõi phía Tây. Trụ trì đầu tiên là Thiền sư Tiên Giác Hải Tịnh, từng làm Tăng cang chùa Thiên Mụ; chùa thờ Phật theo dòng Lâm Tế. Diện mạo hiện nay có từ đợt đại trùng tu năm 1958 do Hòa thượng Thích Bửu Thọ vận động.

Chùa còn gắn với Đoàn Minh Huyên (1807–1856), người khai đạo Bửu Sơn Kỳ Hương năm 1849, được tôn xưng là Phật Thầy Tây An. Theo Báo An Giang, sau khi lập đạo ông được quan triều Nguyễn đưa về tu ở chùa; lời vị trụ trì do Thanh Niên dẫn cho biết ông bị giam ba tháng rồi buộc về đây, xuất gia với pháp danh Minh Huyên. Ông được an táng phía sau chùa, mộ không đắp nấm cao theo ý nguyện; tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương dựng long đình bên cạnh. Ông không có tên trong danh sách các đời trụ trì.

Qua các bậc thang lên cổng tam quan, bạn gặp tượng Quan Âm Thị Kính, rồi tới mặt tiền: tháp thờ Phật hai tầng mái vòm đỉnh nhọn dáng tháp Ấn Độ, có tượng hộ pháp, voi trắng và voi đen; hai bên là lầu chuông, lầu trống đắp tứ linh. Chùa bố cục theo lối chữ "tam". Chính điện hai tầng mái, cột gỗ căm xe, nền gạch bông, bày khoảng 150 đến 200 pho tượng, phần nhiều bằng gỗ, tạc vào thế kỷ XIX; đại hồng chung ở lầu chuông đúc năm 1879.

Chùa được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia tháng 7/1980 (báo Giác Ngộ ghi Quyết định 92/VH.QĐ ngày 10/7/1980). Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam công nhận đây là ngôi chùa đầu tiên ở Việt Nam kết hợp nghệ thuật Ấn Độ với kiến trúc cổ dân tộc.

Trước cổng chùa là đầu tuyến phố đi bộ và một điểm soát vé của Khu du lịch quốc gia núi Sam theo phương án từ tháng 10/2025; tháng Giêng, tháng Hai âm lịch và mùa Lễ hội Vía Bà rất đông. Giá vé và giờ mở cửa chưa có công bố chính thức cập nhật, bạn nên hỏi tại quầy vé.

Chùa là nơi tu hành đang hoạt động, còn mộ Phật Thầy là nơi tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương tôn kính: ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng trong chính điện, không leo lên tượng voi hay bệ tượng để chụp ảnh, hỏi trước khi chụp người đang hành lễ.

Chùa hợp với người thích kiến trúc tôn giáo pha trộn nhiều phong cách và muốn biết về Bửu Sơn Kỳ Hương. Quan tâm chuyện đào kênh, khẩn hoang hơn thì đi tiếp Lăng Thoại Ngọc Hầu; muốn một ngôi chùa trên triền núi thì chùa Hang (Phước Điền tự) cách cụm di tích khoảng 1 km.