Tay Ninh

Vàm Nhựt Tảo là chỗ sông Nhựt Tảo đổ ra sông Vàm Cỏ Đông, nay thuộc xã Nhựt Tảo, vùng Tân Trụ cũ. Tại khúc sông này, khoảng trưa ngày 10/12/1861, nghĩa quân do Nguyễn Trung Trực chỉ huy đã đốt cháy và đánh chìm tàu L'Espérance (Hy Vọng) của Pháp. Khu di tích bên bờ sông được xếp hạng di tích quốc gia theo Quyết định 1460/QĐ-VH ngày 28/6/1996.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Long An, Espérance là một tiểu hạm chạy hơi nước, có đại bác, được đưa đến án ngữ vàm Nhựt Tảo sau khi Pháp chiếm Gò Công tháng 6/1861. Nghĩa quân đi trên năm chiếc ghe giả làm đoàn ghe buôn lúa, áp sát tàu, đánh giáp lá cà rồi phóng lửa đốt tàu. Cùng lúc, hương chức và dân binh làng Nhựt Tảo do Hương thân Hồ Quang Chiêu chỉ huy đánh toán lính đóng đồn ở chợ Nhựt Tảo. Tư liệu Pháp được dịch, đăng trên trang của Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, ghi 17 thủy thủ thiệt mạng và sau đó quân Pháp đốt làng Nhựt Tảo để trả đũa. Số nghĩa quân tham gia mỗi nguồn ghi một khác: 59, 89 hay hơn 150 người.

Người chỉ huy trận đánh, Nguyễn Trung Trực (1838–1868), tên thật Nguyễn Văn Lịch, là con nhà chài ở Xóm Nghề, thôn Bình Nhựt, nay thuộc xã Bình Đức. Ông bị Pháp xử tử tại Rạch Giá ngày 27/10/1868. Câu thơ "Hỏa hồng Nhựt Tảo oanh thiên địa, Kiếm bạt Kiên Giang khấp quỷ thần" của danh sĩ Huỳnh Mẫn Đạt nhắc hai chiến công của ông.

Khu di tích khánh thành tháng 10/2010 với vốn khoảng 50 tỷ đồng, gồm đền tưởng niệm, nhà trưng bày, nhà bia, tượng đài Nguyễn Trung Trực và khuôn viên cây xanh. Đền dựng theo lối đình làng Nam Bộ: gian chính đặt tượng bán thân bằng đồng của ông, hai gian phụ thờ các tướng lĩnh và nghĩa quân tử trận. Nhà trưng bày kể lại cuộc đời ông, có mô hình tái hiện trận đánh; giữa sân đặt mô hình chiến hạm Hy Vọng.

Cần nói thẳng: cổng Du lịch Tây Ninh (6/2026) ghi nhiều hạng mục đã xuống cấp nghiêm trọng, gồm đài tưởng niệm, bờ kè sông Vàm Cỏ Đông và hàng rào, gây mất an toàn cho khách. Khi đi dọc bờ sông, tránh xa mép kè và giữ trẻ nhỏ bên mình. Giờ mở cửa và phí tham quan chưa có công bố chính thức.

Lễ giỗ Nguyễn Trung Trực diễn ra hằng năm vào ngày 11 và 12 tháng 9 âm lịch tại khu di tích, thu hút từ hàng ngàn đến hàng chục ngàn người; người dân dựng gian hàng cơm chay, nước uống miễn phí. Đây là không gian tưởng niệm và nhiều gia đình trong vùng vẫn thờ ông tại nhà: ăn mặc kín đáo, giữ trật tự trong đền, không leo lên tượng đài hay mô hình tàu để chụp ảnh.

Nơi này hợp với người quan tâm lịch sử kháng Pháp ở Nam Bộ, các đoàn học sinh và khách đi theo mùa giỗ tháng 9 âm lịch. Gần khu di tích là Cụm di tích Chùa Ông và Đình thần Nhựt Tảo, nơi dân làng phối hợp đánh trận năm 1861. Nếu muốn tìm về quê ông thay vì nơi ông lập chiến công, Khu di tích Xóm Nghề ở xã Bình Đức, cách khoảng 10 km, là lựa chọn khác.

Đồn Rạch Cát, người địa phương còn gọi là đồn Rạch Cốc, là pháo đài người Pháp xây trên cù lao Long Hựu, nay thuộc xã Long Hựu, vùng Cần Đước cũ. Đồn nằm nơi sông Rạch Cát (sông Cần Giuộc) và sông Vàm Cỏ đổ ra sông Soài Rạp, cách TP.HCM khoảng 50 km. Từ trung tâm Cần Đước cũ, theo đường tỉnh 826B khoảng 14 km là tới. Tài liệu Pháp gọi công trình là "Ouvrage du Rach Cat".

Người Pháp khởi công năm 1903 để đặt pháo tầm xa kiểm soát đường thủy vào Sài Gòn, xuống miền Tây và một phần vùng biển Vũng Tàu. Trận bão năm 1904 cuốn trôi vật liệu ra sông, công trình kéo dài nhiều năm; phần lớn nguồn ghi xây xong khoảng năm 1910, đúng con số khắc trên cổng chính, trong khi Báo Quân khu 7 ghi 1914. Chi phí khoảng 7 triệu franc theo tài liệu Pháp được các báo và một nghiên cứu năm 2023 của ĐHQG TP.HCM dẫn lại.

Đồn hình cánh cung, dài khoảng 300 m, rộng 100 m, gồm 2 tầng nổi và 3 tầng chìm; hai tầng hầm dưới cùng ngập nước và bùn quanh năm. Mặt trước là bức tường thành dài 84 m, cao 5 m với hàng lỗ châu mai; cánh cửa thép dày còn chi chít vết đạn. Trên nóc còn các mâm pháo; hai khẩu pháo 138 mm lắp thêm cuối thập niên 1930 vẫn nằm trên ụ nhưng không còn dùng được, các trọng pháo ban đầu đã bị tháo đi.

Năm 1945, sau khi Nhật đảo chính Pháp, quân Nhật chiếm đồn và chở vũ khí đi; theo Báo Quân khu 7, tháng 8/1945 người dân Long Hựu Đông theo lời kêu gọi của Việt Minh kéo đến chiếm đồn. Về sau đồn từng bị quân Pháp chiếm lại, rồi được chính quyền Sài Gòn dùng làm trại giam và cứ điểm pháo. Ngày 26/8/1992, UBND tỉnh Long An xếp hạng đồn là di tích lịch sử cấp tỉnh theo Quyết định 818/UB.QĐ.92.

Điều cần biết trước khi đi: đồn vẫn là đất quốc phòng, có đơn vị quân đội đóng giữ. Tuổi Trẻ (7/2020) ghi không ai được tùy tiện đi qua cổng; Báo Xây Dựng (1/2021) ghi chỉ những đoàn khách đặc biệt mới được vào; nghiên cứu năm 2023 cũng nêu việc thuộc quyền quản lý quân sự làm khó phát triển du lịch. Dự án khu sinh thái Đồn Rạch Cát được tỉnh Long An kêu gọi đầu tư từ nhiều năm, nhưng chưa có thông báo mở cửa đón khách. Giờ mở cửa và phí tham quan chưa có công bố chính thức.

Khách tự đến thường chỉ nhìn được bức tường thành từ bên ngoài. Hãy làm theo hướng dẫn của đơn vị quản lý, không tự ý vào khu vực quân sự, không chụp ảnh hay bay flycam khi chưa được phép. Đây là nơi gắn với chiến tranh và lao dịch của dân phu hai vùng Cần Giuộc, Cần Đước, nên giữ thái độ trang nghiêm.

Đồn Rạch Cát hợp với người quan tâm lịch sử quân sự và kiến trúc công sự thời Pháp, nhất là đoàn đã liên hệ được phép từ trước; người xem phim "Đất phương Nam" sẽ nhận ra bối cảnh. Nếu bạn cần một điểm chắc chắn vào xem được, Nhà Trăm Cột ở cùng xã Long Hựu, cách đồn khoảng 4 km, là di tích quốc gia đang đón khách.

Đình Gia Lộc nằm trên một gò đất cao ở khu phố Lộc Thành cũ, từ tháng 7/2026 thuộc khu phố Lộc An, phường Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh; quanh đình có những cây dầu, cây sao cổ thụ. Đình là di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia từ năm 1994 và là nơi thờ ông Cả Đặng Văn Trước, người được dân Trảng Bàng tôn làm Thành hoàng. Dù mang tên Gia Lộc, đình không thuộc phường Gia Lộc hiện nay: Gia Lộc là tên làng xưa của vùng chợ Trảng Bàng.

Theo tư liệu của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh, ông Đặng Văn Trước, người gốc Bình Định, cùng các thân hào lập nên Phước Lộc thôn, sau đổi thành làng Gia Lộc. Báo Tây Ninh ghi năm 1821 ông chỉ huy dân đào kênh thông ra rạch Trảng Bàng và lập chợ, chính là khu chợ cũ Trảng Bàng ngày nay. Ông mất năm 1826, và lễ Kỳ Yên năm 2026 của đình cũng là dịp tưởng niệm 200 năm ngày mất của ông. Năm 1933, vua Bảo Đại ban sắc phong ông là "Dực bảo trung hưng linh phù chi thần". Tuổi Trẻ kể nhiều người già Trảng Bàng đến nay vẫn nói "trác" thay chữ "trước" để tránh phạm húy tên ông.

Tuổi của công trình chưa thống nhất giữa các nguồn. Sở Dân tộc và Tôn giáo ghi đình được cho là xây lần đầu khoảng năm 1820 và theo các bậc cao niên đã trùng tu năm 1926; Báo Tây Ninh năm 2026 ghi đình được xây tại khu phố Lộc Thành năm 1929.

Từ ngoài nhìn vào, bạn thấy năm nóc nhà nối tiếp: mặt tiền, tiền đình, chính đình, hậu đình và nhà bếp sau cùng, nơi sửa soạn đồ cúng. Mặt tiền có các vòm cong bán nguyệt chịu ảnh hưởng kiến trúc Pháp thời thuộc địa, phía trên là các lớp mái ngói. Bên trong là những hàng cột gỗ tròn đường kính 30 đến 40 cm. Điều ít gặp: ngoài bàn thờ Thành hoàng, Tiền hiền, Hậu hiền, đình còn có bàn thờ của ba tôn giáo Phật giáo, Công giáo và Cao Đài, và ngày 15/3 âm lịch trong lễ Kỳ Yên có nghi thức cầu nguyện của ba tôn giáo này.

Lễ Kỳ Yên diễn ra từ ngày 14 đến 16 tháng 3 âm lịch hằng năm, mở đầu bằng lễ thỉnh sắc thần từ đền thờ ông Cả về đình, và đã có tên trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2012. Đó là dịp đình đông người nhất.

Cần biết trước: ngoài mùa lễ, chưa có giờ mở cửa, thuyết minh hay quy định đón khách được công bố chính thức. Đình do Ban Khánh tiết trông coi, bạn nên hỏi trước khi vào bên trong.

Đình là nơi thờ tự của cộng đồng. Mặc kín đáo, không chạm vào ngai thờ, sắc phong và trống chầu. Trong mùa lễ, đứng ngoài khu hành lễ và đường rước sắc, chỉ chụp ảnh khi không cản trở nghi thức; theo tục lệ được ghi trong hồ sơ di sản, không ai được bước lên sân khấu hay trải chiếu dưới trống chầu.

Đình Gia Lộc hợp với người muốn hiểu chuyện lập làng, lập chợ ở Trảng Bàng, nhất là khi đi tiếp tới đền thờ ông Cả giữa khu chợ cũ. Muốn xem thêm một ngôi đình khác trong phường, đình An Hòa là di tích cấp tỉnh.

Ở xã Trà Vong, tỉnh Tây Ninh, người dân thờ ông Huỳnh Công Giản, được gọi tôn kính là Quan lớn Trà Vong, tại hai nơi gần nhau: đền thờ chính, theo Đảng ủy xã ở ấp Dinh (trước thuộc xã Mỏ Công), và lăng mộ ở ấp 3 bên suối Trà Vong, có nhà tưởng niệm ở bờ bên kia nối qua một cây cầu. Đền thờ và lăng mộ đều là di tích cấp tỉnh; Lễ hội Quan lớn Trà Vong được ghi danh di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019.

Theo tư liệu địa phương, ông sinh năm 1722; năm 1749 ông cùng hai em Huỳnh Công Thắng, Huỳnh Công Nghệ được triều đình Huế cử đến vùng đất Tây Ninh. Ông ở rừng Trà Vong, cùng dân lập ba ấp Tân Lập, Tân Hội, Tân Hiệp và tổ chức dân binh theo lối "động vi binh, tĩnh vi dân": có giặc thì thành lực lượng chiến đấu, yên bình thì trở về đời sống thường ngày. Ngày 12 tháng 2 năm Nhâm Dần (1782), ông tử tiết trong trận giữ thành Trà Vong và được dân an táng bên suối. Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh nói rõ chưa có sử liệu chính thức nào viết về Quan lớn Trà Vong; quê quán của ông cũng có hai cách kể.

Đền thờ chính dựng trên gò đất cao, phía trước có nhiều cây dầu cổ thụ. Theo báo Nhân Dân, đền ba gian, hình chữ nhị hai lớp, mái ngói âm dương, dài khoảng 14 m; chánh điện có sắc phong và bức hoành phi sơn son thếp vàng "Đáp tạ thần ân".

Lăng mộ xưa đắp đất, bia đá; năm 1997 người dân Hòa Thành và Tân Biên góp tiền xây lại. Năm 2009, sắc ấn và sắc phong được phục chế với sự giúp đỡ của Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế. Một chi tiết chỉ ai đến mới để ý: trên mộ có một gò mối, Ban Quản lý đã trùm lồng kính vì trước đây nhiều người sờ gò mối rồi vuốt lên đầu; nay khách chỉ đứng ngoài nhìn.

Lễ hội chính diễn ra ngày 15 và 16 tháng 3 âm lịch tại lăng mộ, mở đầu bằng nghi thức rước sắc ấn, sắc phong giữa lăng và nhà tưởng niệm, rồi cúng tế; phần hội có múa lân, đờn ca tài tử, cải lương, hát bội. Theo Báo Tây Ninh, hai ngày lễ có cơm miễn phí: ngày 15 cơm chay, ngày 16 cơm mặn. Năm 2026, lễ lần thứ 27 rơi vào ngày 01/5 dương lịch.

Nói thẳng về hạn chế: Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhận xét cụm di tích nằm khá tách biệt, chưa vào các tour. Giờ mở cửa, thuyết minh, phí chưa được công bố chính thức; ngoài mùa lễ nên hỏi Ban Quản lý hoặc UBND xã Trà Vong trước.

Đây là nơi thờ tự đang có người trông coi: mặc kín đáo, không chạm vào sắc phong, không sờ gò mối, đứng hai bên khi đoàn rước sắc đi qua. Chuyện về ông là tư liệu địa phương và lời truyền trong dân gian, nên kể lại đúng ở mức đó.

Cụm đền và lăng hợp với người muốn hiểu tục thờ người có công mở đất ở Tây Ninh, nhất là vào mùa lễ. Nếu không đi xa được, hãy viếng đền thờ Quan lớn Trà Vong Suối Vàng ở phường Bình Minh, xây năm 1995 sát chân núi Bà Đen, giỗ ngày 20 và 21 tháng 2 âm lịch.

Tháp cổ Chót Mạt, còn gọi là tháp Chóp Mạt, đứng trên một gò đất giữa ruộng lúa, vườn cây của ấp Xóm Tháp, xã Thạnh Bình, vùng Tân Biên cũ. Từ quốc lộ 22B, đường rẽ vào tháp dài hơn 1,5 km. Cùng tháp cổ Bình Thạnh ở xã Phước Chỉ và tháp Vĩnh Hưng ở Cà Mau, đây là một trong ba đền tháp cổ còn lại ở Nam Bộ được gắn với văn hóa Óc Eo.

Tài liệu của Bảo tàng tỉnh Tây Ninh ghi tháp được xây khoảng thế kỷ VIII sau Công nguyên, thuộc văn hóa Óc Eo; Dân trí gọi đó là thời kỳ hậu Óc Eo. Cổng Du lịch Tây Ninh và lãnh đạo xã Thạnh Bình đều lưu ý niên đại chính xác chưa có kết luận cuối cùng. Tháp được giới khảo cổ biết đến từ đầu thế kỷ XX; hồ sơ tu bổ được Thanh Niên dẫn ghi tháp được phát hiện lại từ năm 1886. Ngày 23/7/1993, Bộ Văn hóa, Thông tin xếp hạng tháp là di tích quốc gia theo Quyết định 937/QĐ-BT.

Tháp dựng trên nền đất đắp hình chữ nhật theo trục đông, tây, khuôn viên khoảng 70 m x 65 m. Mặt bằng tháp chỉ khoảng 5 m x 5 m nhưng cao hơn 10 m. Vật liệu chính là gạch nung khổ lớn và đá phiến, xếp khít đến mức gần như không thấy mạch. Giới nghiên cứu, trùng tu được Thanh Niên dẫn nêu giả thiết kỹ thuật "mài chập", mài phẳng gạch rồi dùng nhựa cây ô dước hòa bột gạch làm kết dính; đó là giả thiết, chưa phải kết luận.

Nên đi một vòng quanh chân đế trước, nơi các lớp gạch giật cấp xen dải chạm hạt tròn, hình chữ nhật và cánh sen ngửa. Cửa chính mở về hướng đông, ba mặt còn lại là cửa giả. Khuôn cửa chính bằng đá sa thạch cao khoảng 1,7 m nên phải cúi đầu khi vào; trên vòm cửa có những khám nhỏ chạm khuôn mặt người mắt khép, đội mũ nhọn. Đỉnh tháp đã mất, đang che tạm bằng tấm đan. Phía bắc là dấu tích một đền thứ hai đã sụp, chỉ còn nền móng và mảng tường gạch.

Cần nói thẳng: khu di tích nhỏ và chưa có dịch vụ cho khách. Theo UBND xã Thạnh Bình, khu tháp chưa có mương thoát nước ngoại vi, nền quanh tháp là đất pha cát, tường rào có chỗ nứt do lún. Xã đã khởi công tu bổ khuôn viên và tường rào, nên thời gian tới bạn có thể gặp công trường. Đường vào chưa thuận cho xe khách lớn, địa phương đang đề xuất mở rộng. Giờ mở cửa và phí tham quan chưa có công bố chính thức.

Theo Thanh Niên, lòng tháp từng là nơi thờ Linga và Yoni; nay chỉ có một bàn thờ gỗ cũ với lư hương, người trong xóm và khách vẫn mang hoa, trái cây đến thắp hương. Giữ yên lặng trong lòng tháp, không trèo lên chân đế, không chạm vào mảng chạm khắc và không nhặt gạch vụn ở nền đền đổ.

Chót Mạt hợp với người quan tâm khảo cổ, văn hóa Óc Eo và kỹ thuật xây gạch cổ, nhất là khi đi cùng tháp cổ Bình Thạnh để so sánh hai ngôi tháp. Nếu bạn cần một điểm đã có cổng, lối đi được nâng cấp và người trông coi hướng dẫn, tháp cổ Bình Thạnh ở xã Phước Chỉ sẽ thuận hơn.

Từ trung tâm Tân An cũ đi về phía tây nam khoảng 3,5 km, trên con đường mang tên ông ở phường Khánh Hậu, là lăng mộ và đền thờ Nguyễn Huỳnh Đức (1748–1819), võ tướng người giồng Cái Én được xếp vào hàng khai quốc công thần triều Nguyễn. Theo tài liệu của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, di tích gồm năm công trình: ba cổng, đền thờ và lăng mộ.

Ông tên thật là Huỳnh Tường Đức (có tài liệu chép Huỳnh Công Đức), xuất thân gia đình võ tướng ba đời, người đương thời gọi là "Hổ tướng". Năm 1780 ông theo phò Nguyễn Ánh; năm 1783 bị quân Tây Sơn bắt, sau đó vẫn tìm đường trở về và được ban quốc tính. Dưới triều Gia Long, ông làm Tổng trấn Bắc Thành năm 1810, Tổng trấn Gia Định năm 1815. Ông mất ngày mùng 9 tháng 9 năm Kỷ Mão (1819) và được an táng tại quê nhà.

Lăng được xây năm 1817, khi ông còn sống, bằng đá ong và vữa tam hợp. Vòng thành hình chữ nhật dài 35 m, rộng 19 m bao quanh. Lối vào phía bắc có bình phong đá ong cao 3 m đắp nổi hoa văn mai lộc, rồi đường thần đạo dài 17 m dẫn vào phần mộ. Bia đá cao hơn 1,5 m chạm hoa văn mặt trời, hoa lá, rồng phượng; sau bia là nấm mộ dài 3,4 m, rộng 2,7 m, quanh mộ là hàng cây sứ cổ thụ.

Đền thờ hiện nay do gia tộc xây năm 1959, kiểu tứ trụ, hai tầng mái, cửa gỗ trông ra hướng đông. Trong đền có hương án chạm rồng, phụng sơn son thếp vàng, bức họa truyền thần vẽ ông năm 1802, khánh lệnh vua Gia Long ban năm 1819 cùng sắc phong, liễn đối của các vua Nguyễn. Báo Tây Ninh (9/2026) ghi thêm trong đền có bàn thờ hổ với bộ da hổ được tặng năm 1965. Cạnh đền là nhà lưu niệm treo tranh ảnh, tích xưa về cuộc đời ông.

Năm 1993, Bộ Văn hóa, Thông tin xếp hạng lăng mộ và đền thờ là di tích quốc gia (Quyết định 534/QĐ-BT ngày 11/5/1993). Di tích được trùng tu các năm 2000, 2001, 2014 và do gia tộc Nguyễn Huỳnh trông coi.

Cần biết trước: đây là nơi thờ tự của dòng họ, không phải khu du lịch có dịch vụ. Giờ mở cửa và phí tham quan chưa có công bố chính thức; nên đến vào ban ngày và hỏi người trông coi trước khi vào trong đền. Các nguồn ghi khác nhau về khoảng cách giữa đền và mộ, nên hỏi đường ngay tại chỗ.

Mỗi năm vào mùng 7, 8, 9 tháng 9 âm lịch, gia tộc và người dân làm lễ chu niên, lễ chính vào 0 giờ ngày mùng 9; các chùa, hội thánh Cao Đài và ban hội hương đình thần Khánh Hậu cũng đến cúng. Nếu đến dịp này, mặc trang phục kín đáo, đứng ngoài khu hành lễ và hỏi trước khi chụp ảnh bàn thờ, hiện vật.

Nơi này hợp với người quan tâm lịch sử Nam Bộ thời chúa Nguyễn và kiến trúc lăng mộ đá ong đầu thế kỷ XIX. Nếu bạn muốn một khu di tích rộng hơn, có nhà trưng bày, hãy đi tiếp Khu di tích Vàm Nhựt Tảo ở xã Nhựt Tảo; hai ngày sau lễ chu niên ở Khánh Hậu là lễ giỗ Nguyễn Trung Trực tại đó.

Trên Quốc lộ 62 giữa vùng Đồng Tháp Mười, cách biên giới Campuchia hơn 15 km, Làng nổi Tân Lập là một khu du lịch sinh thái rừng tràm ngập nước. Trước tháng 7/2025 nơi này thuộc xã Tân Lập, huyện Mộc Hóa, tỉnh Long An; nay thuộc xã Mộc Hóa, tỉnh Tây Ninh.

Cái tên "làng nổi" có từ thời vùng này còn ngập nước quanh năm: dân dựng nhà trên gò cao, mỗi lần nước dâng lại nâng sàn nhà lên theo. Từ khi nhà nước lập dự án khu du lịch sinh thái, nơi đây không còn cư dân sinh sống, nên "làng" giờ chỉ còn trong tên gọi. Khu du lịch rộng khoảng 135 ha vùng lõi, thêm khoảng 500 ha vùng đệm; rạch Rừng chảy xuyên qua và phía trước là sông Vàm Cỏ Tây.

Từ cổng, bạn đi bộ, đạp xe hoặc đi xe điện trên con đường đan dài khoảng 5 km dưới tán tràm, nhiều nhánh rẽ vào sâu trong rừng. Đường nước là rạch Rừng: ngồi xuồng ba lá hoặc thuyền máy, len qua con rạch nhỏ tới đảo thuần dưỡng chim, rồi đi bộ trên cây cầu tràm dài khoảng 100 m. Cầu chữ X và chữ Y băng qua đồng súng, đẹp nhất từ 7 đến 9 giờ sáng khi súng nở. Tháp quan sát cao 38 m cho tầm nhìn bao quát rừng tràm; ngoài ra còn tháp canh 18 m, hồ Bán Nguyệt rộng khoảng 22.000 m² và khu nuôi ong có mời khách uống thử mật. Chiều muộn, đàn cò trắng và cồng cộc bay về rừng.

Mùa nước nổi, khoảng tháng 8 đến tháng 11 âm lịch, quanh khu du lịch là cánh đồng nước trắng với đầm sen, súng. Mùa khô, từ tháp nhìn ra là đồng lúa xanh hoặc chín vàng.

Cần biết: đây là khu du lịch do doanh nghiệp vận hành, cảnh quan được thiết kế cho khách. Đảo chim là nơi người ta tạo môi trường để dẫn dụ chim, cò về làm tổ, không phải bãi chim hoang dã. Mỗi dịch vụ tính tiền riêng. Bảng giá dịch vụ năm 2026 trên trang của khu du lịch ghi vé vào cổng 85.000 đồng một khách ngày thường, cổng hoạt động 7 giờ đến 17 giờ; xuồng ba lá 85.000 đồng, vỏ lãi 90.000 đồng một khách. Giá cuối tuần, lễ có thể khác, nên hỏi lại trước khi đi.

Năm 2026, khu du lịch đưa vào khai thác tour "Hành quân xuyên rừng tràm": khách đóng vai chiến sĩ giải phóng quân, đi xuyên rừng, nghe chuyện lịch sử và trải qua các tình huống mô phỏng thời chiến. Đây là hoạt động tập thể có tính giáo dục; hãy giữ thái độ nghiêm túc với phần nói về chiến tranh.

Mặc áo phao khi lên xuồng, thuyền và trông chừng trẻ nhỏ ở các cầu gỗ, cầu tràm bắc qua mặt nước. Chỉ xuống nước ở khu kayak và tắm hồ Bán Nguyệt mà khu du lịch bố trí.

Làng nổi Tân Lập hợp với gia đình có trẻ nhỏ, nhóm bạn, đoàn tập thể muốn một ngày đi bộ, đi xuồng trong rừng tràm có sẵn dịch vụ. Nó không hợp nếu bạn muốn gặp một làng quê có người ở hay xem chim hoang dã đông đúc. Với mục đích đó, Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen ở vùng Tân Hưng, cũng thuộc Tây Ninh, là lựa chọn phù hợp hơn.

Làng cổ Phước Lộc Thọ nằm trên đường tỉnh 824, vùng Hựu Thạnh cũ, nay thuộc xã Đức Hòa, tỉnh Tây Ninh. Tên gọi gợi một làng xưa, nhưng đây là khu du lịch tư nhân: theo VietnamPlus, một nhà sưu tầm đồ gỗ cổ bắt đầu xây dựng từ năm 2006, trên khu đất hơn 10 ha chia thành khu tham quan và khu ăn uống, giải trí.

Khu tham quan rộng khoảng 6 ha, có 22 ngôi nhà gỗ niên đại 80 đến 150 năm, được sưu tầm ở nhiều vùng rồi dựng lại tại đây (VietnamPlus, Sài Gòn Giải Phóng). Đó là những công trình di dời, phục dựng, không còn trên nền đất gốc. Có nhà rường Huế sơn son thếp vàng, chạm rồng phượng; cụm nhà Nam Bộ ba gian hai chái; và theo VnExpress, 6 căn nhà sàn của các dân tộc Đông Nam Bộ, Tây Nguyên. Ngôi nhà được nhắc nhiều nhất là nhà chữ Công kiểu Bắc Bộ với 104 cột, hơn 100 tuổi, cột gian chính khảm xà cừ, đòn chạm tứ linh và tứ hữu (VietnamPlus, VTV).

Trung tâm Sách Kỷ lục Việt Nam đã xác lập kỷ lục cho nơi này; VnExpress ghi tên kỷ lục là "Điểm du lịch tập trung nhiều nhà gỗ, kiến trúc gỗ đa dạng nhất", còn Sài Gòn Giải Phóng ghi là nơi sở hữu nhiều nhà gỗ cổ có hoa văn chạm khắc phong phú nhất Việt Nam.

Theo mô tả của VnExpress năm 2015: qua cổng xây cách điệu như cổng thành là hòn non bộ, bên phải có bộ tượng Phước Lộc Thọ bằng đá cẩm thạch, nơi khách có thể thắp hương. Trong các nhà trưng bày nhiều đồ cổ và vật dụng xưa như giường gỗ một tấm thời Bảo Đại, tủ khảm xà cừ, đồng hồ thời Pháp thuộc; nhà tiểu lâu có bộ ba tượng đồng Phật Như Lai, Quan Âm, Địa Tạng. Khu còn lại là nhà hàng, hồ bơi, khu dã ngoại.

Cần biết trước: các bài báo mô tả chi tiết nhất đã từ năm 2015 đến 2021, cách bố trí nhà và hiện vật có thể đã đổi. Đây là cơ sở kinh doanh, phần lớn diện tích dành cho ăn uống, giải trí; nguồn gốc từng ngôi nhà và từng cổ vật chưa được công bố. Nơi này vẫn có tên trong các điểm khách chọn dịp nghỉ lễ năm 2025 (chuyên trang của Cục Du lịch Quốc gia) và được cổng Du lịch Tây Ninh giới thiệu sau hợp nhất, nhưng giá vé, giờ mở cửa chưa có công bố chính thức. Nên gọi hỏi trước khi đi.

Tượng Phật và tượng Phước Lộc Thọ là nơi có người thắp hương: ăn mặc lịch sự, giữ yên lặng. Không ngồi, tựa lên bàn ghế, giường cổ và không leo lên nhà sàn khi chưa được hướng dẫn. Vật dụng trong nhà sàn là đồ sinh hoạt của các cộng đồng Tây Nguyên, nên nhìn chúng như hiện vật văn hóa.

Phước Lộc Thọ hợp với người muốn xem kiến trúc nhà gỗ ba miền trong một buổi và gia đình muốn kết hợp ăn uống. Nếu bạn muốn thấy một ngôi nhà cổ còn trên nền đất gốc, gia đình chủ nhà vẫn sinh sống, Nhà trăm cột ở xã Long Hựu, di tích quốc gia, là lựa chọn khác. Cùng xã Đức Hòa có Khu di tích Bình Tả, cụm di chỉ Óc Eo nơi tìm ra bảo vật vàng Gò Xoài.

Lễ Kỳ Yên đình Gia Lộc diễn ra từ ngày 14 đến 16 tháng 3 âm lịch hằng năm tại đình Gia Lộc và đền thờ ông Cả Đặng Văn Trước ở phường Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh. Đây là lễ cúng đình cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đồng thời tưởng nhớ ngày mất của ông Cả, người được dân Trảng Bàng tôn làm Thành hoàng làng. Năm 2012, lễ được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định 5079/QĐ-BVHTTDL ngày 27/12/2012. Theo các bậc cao niên, lễ được tổ chức liên tục từ năm 1926.

Ngày đầu mở bằng lễ thỉnh sắc thần lúc 6 giờ sáng 14/3: sắc thần bọc lụa đỏ, cất trong ống thiếc, được rước từ đền ông Cả ở khu chợ cũ về đình trên chiếc kiệu sơn son thếp vàng. Dẫn đầu đoàn rước là lân, rồng và ngựa phủ vải đỏ. Đây là phần khách dễ xem nhất, đứng hai bên đường.

Vào đình, sắc thần được cúng an vị, rồi cúng tiền vãng cho những người có công dựng đình. Tiếp theo là túc yết, lễ ra mắt Thành hoàng: 14 học trò lễ dâng 3 tuần rượu, 1 tuần hương, 4 tuần trà theo nhạc lễ Nam xuân, Nam ai. Sau cùng là ẩm phước, chia lộc cho các vị chánh tế, bồi tế.

Phần trang nghiêm nhất là xây chầu. Ở Gia Lộc, xây chầu theo lối bán văn bán võ: người cầm chầu mặc áo rộng xanh, bịt khăn đen, lên sân khấu quay về chánh điện, mở tấm vải đỏ phủ trống, vừa đọc to lời chúc vừa đánh trống: "Nhất kích cổ, Thiên thời đại thạnh; Nhì kích cổ, Địa lợi trường tồn; Tam kích cổ, Nhơn hòa vĩnh phúc". Xong phần này, sân khấu giao cho đoàn hát bội diễn Đại bội rồi các tuồng tích, phần mà Báo Tây Ninh gọi là được chờ đợi nhất trong mùa lễ. Theo Phó ban Khánh tiết, lễ tổ chức hằng năm nhưng cách một năm mới có đại lễ đủ xây chầu, đại bội, nên không phải năm nào cũng xem được.

Ngày 15/3 có nghi thức cầu nguyện của ba tôn giáo Phật giáo, Thiên Chúa giáo và Cao Đài; chiều 16/3 hồi sắc, đưa sắc thần về đền. Năm 2026 lễ rơi vào 30/4 đến 02/5 dương lịch, có văn nghệ tối ở sân đình, và là dịp tưởng niệm 200 năm ngày mất của ông Cả.

Ngày dương lịch đổi mỗi năm; hãy tra lịch âm và thông báo của UBND phường Trảng Bàng. Chưa có quy định chính thức về chụp ảnh hay chỗ đứng cho khách; muốn xem đoàn rước thì có mặt trước 6 giờ sáng 14/3.

Phần khách xem được là đoàn rước sắc, hát bội, văn nghệ tối và không khí sân đình. Các nghi thức trong chánh điện do Ban Khánh tiết, chánh tế và học trò lễ thực hiện, khách đứng ngoài. Theo tục lệ ghi trong hồ sơ di sản, trống chầu được coi là linh thiêng, không ai được bước lên sân khấu hay trải chiếu dưới trống.

Lễ hợp với người muốn tận mắt xem một lễ cúng đình Nam Bộ còn giữ đủ trình tự. Cùng những ngày này, 15 và 16 tháng 3 âm lịch, còn có Lễ hội Quan lớn Trà Vong ở xã Trà Vong, cũng là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Cánh đồng Bất Tận là khu du lịch sinh thái nằm trong khu bảo tồn dược liệu Đồng Tháp Mười, thuộc xã Mộc Hóa, tỉnh Tây Ninh (trước là thị trấn Bình Phong Thạnh, huyện Mộc Hóa, tỉnh Long An). Từ TP.HCM, báo chí ghi quãng đường khoảng 80 đến 87 km. Cái tên lấy từ bộ phim "Cánh đồng bất tận" chuyển thể truyện của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, công chiếu năm 2010, có bối cảnh chính quay tại khu bảo tồn này.

Gốc của nơi này là một cơ sở dược liệu. Theo Thanh Niên, năm 1983 Bộ Y tế đặt ở đây đơn vị sản xuất mang tên Xí nghiệp dầu tràm Mộc Hóa. Người gắn với giai đoạn đầu là dược sĩ Nguyễn Văn Bé, Anh hùng Lao động, còn gọi là ông Ba Phèn; tượng ông đặt trong phòng truyền thống, cạnh tượng Tuệ Tĩnh và Hải Thượng Lãn Ông. Đơn vị khai thác hiện nay là Công ty Cổ phần Nghiên cứu Bảo tồn và Phát triển dược liệu Đồng Tháp Mười, có nhà máy Mộc Hoa Tràm làm tinh dầu và sản phẩm từ cây tràm, dược liệu trồng tại chỗ.

Số liệu quy mô mỗi báo ghi một khác: Tuổi Trẻ (4/2025) ghi trên 800 ha rừng tràm gió đặc dụng và hơn 100 ha trồng dược liệu, Dân Việt ghi rừng tràm gió hơn 1.000 ha. Tuổi Trẻ nêu nơi đây giữ hơn 80 loại gen thảo dược và 5 ha tràm Úc (tràm trà); dưới tán rừng có cò, diệc, giang sen, cồng cộc.

Theo mô tả của Tuổi Trẻ, xe đi đường tỉnh 817 tới cầu Kinh Trục Dầu Tràm, rẽ vào kênh Ba Phèn, rồi khách ngồi tắc ráng (xuồng gắn máy) chừng trăm mét để vào khu. Bên trong có các cung đi bộ, đạp xe dưới tán rừng dài từ 5–7 km đến 14 km, một hồ nước tự nhiên dài hơn 500 m để bơi và mạng mương để đi tắc ráng; ai ở lại đêm có thể xem đom đóm, đặt lọp. Báo Tây Ninh (5/2026, 8/2026) mô tả các hoạt động tắm rừng, ngâm chân dược liệu và xem quá trình làm sản phẩm từ dược liệu trồng tại chỗ.

Điểm yếu lớn nhất là đường vào. Báo Tây Ninh tháng 8/2026 ghi Quốc lộ 62, Quốc lộ N2 và đường tỉnh 817 đang xuống cấp, giới hạn tải trọng; xe từ 35 chỗ khó lưu thông nên đoàn đông phải tách xe nhỏ, và tình trạng này "đến nay vẫn không có gì thay đổi". Tuổi Trẻ tháng 4/2025 cũng ghi nhiều cầu chỉ chịu 8 tấn, xe trên 29 chỗ không vào được. Giá vé, giờ đón khách chưa có công bố chính thức, nên liên hệ đơn vị trước.

Rằm tháng Giêng hằng năm, nơi đây tổ chức giỗ tổ Hải Thượng Lãn Ông và Tuệ Tĩnh xuyên đêm (Thanh Niên). Giữ trật tự ở phòng thờ, không tự hái cây thuốc trong vườn, không đốt lửa trong rừng tràm, và hỏi nhân viên về áo phao trước khi xuống xuồng.

Nơi này hợp với người muốn một hai ngày dưới tán rừng tràm, quan tâm cây thuốc Nam và cách làm tinh dầu. Nó không hợp với đoàn đi xe lớn, hoặc người ngại đi xuồng. Nếu cần một điểm rừng tràm nằm ngay trên Quốc lộ 62, Làng nổi Tân Lập cùng xã Mộc Hóa có đường đan xuyên rừng tràm và tháp quan sát.

Từ TP.HCM đi khoảng 100 km theo quốc lộ 22A là tới núi Bà Đen ở phường Bình Minh, tỉnh Tây Ninh. Khối núi gồm ba ngọn: núi Heo 335 m, núi Phụng 660 m và núi Bà Đen 986 m, được Ban quản lý giới thiệu là ngọn núi cao nhất Nam Bộ. Với người Tây Ninh, đây trước hết là núi thờ Bà: Linh Sơn Thánh Mẫu được thờ ở các chùa, điện, động trên núi.

Chùa Bà (Linh Sơn Tiên Thạch Tự) ở lưng chừng núi, theo Ban quản lý được Thiền sư Đạo Trung - Thiện Hiếu khởi công năm 1745. Cạnh chùa là Điện Bà, cải tạo từ một mái đá tự nhiên, thờ tượng Bà bằng đồng. Truyện kể dân gian về nàng Lý Thị Thiên Hương người Trảng Bàng có nhiều dị bản; theo truyện kể, vua Gia Long sai Tả quân Lê Văn Duyệt lên núi sắc phong, và năm 1936 vua Bảo Đại tái phong. Lễ vía Bà Linh Sơn Thánh Mẫu mùng 4 - 6 tháng 5 âm lịch là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2018. Núi còn là di tích kháng chiến, với Động Kim Quang, căn cứ Suối Môn, căn cứ Liên đội 7; cả khu được xếp hạng Di tích lịch sử và Thắng cảnh quốc gia năm 1989.

Ngày nay phần lớn khách lên núi bằng cáp treo do doanh nghiệp vận hành: tuyến Chùa Hang từ chân núi lên khu chùa Bà, tuyến Vân Sơn lên thẳng đỉnh, tuyến Tâm An nối chùa Bà với đỉnh. Trên đỉnh có tượng Phật Bà Tây Bổ Đà Sơn cao 72 m đúc từ 170 tấn đồng và tượng Di Lặc bằng đá sa thạch cao 36 m. Nếu đi bộ, có đường bậc từ chân núi lên chùa Bà và tuyến Cột Điện lên đỉnh.

Theo bảng giá đăng trên trang Ban quản lý, áp dụng từ 27/6 đến 31/12/2026: vé vào cổng 10.000 đồng, cáp Chùa Hang khứ hồi 250.000 đồng, cáp Vân Sơn lên đỉnh 450.000 đồng mỗi người lớn; có giá riêng sau 17 giờ. Giờ chạy cáp thay đổi theo đợt và thời tiết, nên xem thông báo trước khi đi.

Nói thẳng: đỉnh núi nay là một khu dịch vụ lớn, và núi đón hơn 5 triệu lượt khách mỗi năm. Theo Ban quản lý, chùa Bà và Điện Bà rất đông vào tháng Giêng và dịp vía Bà.

Leo núi phải đăng ký tại chốt của Ban quản lý và chỉ được xuất phát buổi sáng, trước 11 giờ. Cấm đốt lửa, không cắm trại qua đêm trong rừng. Các lối tự phát như khu "đá trắng" không phải tuyến được phép. Mùa mưa có nguy cơ sạt lở, đá lăn: năm 2025 Ban quản lý đã tạm ngừng leo núi từ 1/10 đến 12/12. Đường dây cứu nạn của Ban quản lý là 0276 387 5678.

Chùa Bà, Điện Bà là nơi thờ tự đang hoạt động. Mặc kín đáo, mang giày đế bệt, giữ tư trang khi đông người. Các nghi lễ vía Bà do Ban Kinh sư thực hiện; khách chiêm bái và dâng hương, không chen vào đàn lễ.

Núi Bà Đen hợp với người hành hương, gia đình muốn lên đỉnh bằng cáp treo, và người khỏe muốn leo núi buổi sáng. Nếu bạn muốn xem kiến trúc tôn giáo của Tây Ninh mà không leo núi hay đi cáp, Tòa Thánh Cao Đài ở phường Long Hoa là lựa chọn khác trong tỉnh.

Ma Thiên Lãnh là thung lũng nằm giữa ba ngọn núi Bà Đen, núi Phụng và núi Heo, trong quần thể núi Bà Đen thuộc phường Bình Minh. Trước tháng 7/2025, nơi này thuộc xã Thạnh Tân và phường Ninh Sơn, thành phố Tây Ninh. Theo Thanh Niên, thung lũng rộng khoảng 2.000 ha, cao 300 đến 400 m so với mực nước biển, cách khu du lịch núi Bà Đen chừng 6 km.

Chưa ai biết đích xác vì sao nơi này mang tên Ma Thiên Lãnh. Một giả thuyết được người dân kể với Thanh Niên: xưa kia vùng này lạnh, hiểm trở, có nhiều lời đồn về ma và rắn lớn nên bị gọi là "Ma Thiên Lạnh", sau đọc trại thành Ma Thiên Lãnh. Đó chỉ là một trong nhiều cách giải thích.

Điểm người ta tìm đến nhiều nhất là hồ Núi Đá, Ban quản lý gọi là hồ đá xanh, nằm phía tây dưới chân núi Heo. Theo Chủ tịch UBND phường Ninh Sơn cũ trả lời Thanh Niên đầu năm 2025, hồ vốn là khu vực khai thác đá, người dân thấy đẹp nên tìm đến chứ không phải điểm du lịch được quy hoạch. Quanh thung lũng là rừng xen vườn xoài, mãng cầu, dừa, chuối; ở chỗ trũng, người dân trồng rau cần, sen. Trong thung lũng còn có suối Ma Thiên Lãnh.

Cần nói thẳng những hạn chế. Tháng 1/2025, Thanh Niên ghi nhận rác vứt dọc mép hồ, hàng quán tự phát, đường vào hồ còn là đường đất. Tuyến đường 1,8 km vào thung lũng được sửa từ tháng 12/2025 với kinh phí 5,1 tỉ đồng, dự kiến xong trong năm 2026. Một hộ nhận khoán rừng từng đắp đập đá chắn suối để kinh doanh; tháng 11/2025 hộ này bị xử phạt, buộc khôi phục dòng suối, nhưng đến giữa tháng 1/2026 đập đá vẫn chưa được tháo.

Điều quan trọng nhất trước khi đi: Ma Thiên Lãnh không phải tuyến leo núi được phép. Ban quản lý chỉ cho leo núi Bà Đen theo tuyến Cột Điện, đăng ký tại chốt Sơ Ri, không xuất phát sau 11 giờ, và khuyến cáo không tự đi cung Ma Thiên Lãnh vì dễ lạc, tai nạn. Từ ngày 24/4/2026, Ban quản lý đặt barie có người trực 24/24 ở đầu dốc đường vào Ma Thiên Lãnh; người và phương tiện phải dừng kiểm tra giấy tờ, chỉ các đối tượng được phép mới vào rừng. Tự tổ chức trekking, cắm trại trong rừng khi chưa được phép có thể bị phạt theo Nghị định 146/2026/NĐ-CP. Khi gặp sự cố, gọi đường dây cứu nạn của Ban quản lý 0276 3875 678.

Trong thung lũng có vườn cây và rừng trồng do người dân canh tác, nhận khoán. Không hái trái, không đốt lửa, không xả rác, không rẽ vào các tuyến ống nước, đường điện dẫn lên núi.

Ma Thiên Lãnh hợp với người muốn hiểu cảnh quan phía bắc núi Bà Đen và sẵn lòng hỏi trước Ban quản lý (0276 3823 378) phạm vi khách được vào ở thời điểm đi. Nếu mục đích là leo núi, tuyến Cột Điện có đăng ký là lựa chọn hợp lệ; nếu muốn ngồi bên một mặt nước rộng, hồ Dầu Tiếng ở xã Dương Minh Châu là lựa chọn khác.

Ở số 400 Quốc lộ 1, phường Long An, khu trung tâm Tân An cũ, là cơ sở 1 của Bảo tàng tỉnh Tây Ninh. Người địa phương quen gọi nơi này là Bảo tàng Long An; trước tháng 7/2025 đơn vị mang tên Bảo tàng - Thư viện tỉnh Long An. Sau khi Long An và Tây Ninh hợp nhất, bảo tàng của hai tỉnh cũ trở thành một Bảo tàng tỉnh Tây Ninh với hai cơ sở; cơ sở 2 ở 44A đường Hoàng Lê Kha, phường Tân Ninh.

Nhà trưng bày chính là một tòa nhà kiến trúc Pháp dựng từ đầu thế kỷ XX. Theo bài giới thiệu của Báo Long An, đây vốn là dinh thự của ông Nguyễn Văn Dận, thường gọi Hội đồng Dận. Hoạt động bảo tồn, bảo tàng của Long An có từ năm 1976; Bảo tàng Long An chính thức thành lập năm 1985, dịp 10 năm giải phóng miền Nam.

Năm 2023, Bảo tàng - Thư viện tỉnh Long An lưu giữ trên 22.800 hiện vật, trong đó có hai bảo vật quốc gia được công nhận cuối năm 2013: bộ sưu tập hiện vật vàng Gò Xoài và tượng thần Visnu Gò Trâm Quỳ. Lá vàng Gò Xoài khắc minh văn chữ Phạn, giúp xác định kiến trúc Gò Xoài là một tháp Phật giáo khoảng thế kỷ VIII đến IX; tượng Visnu tạc bằng đá sa thạch, bốn tay. Sau hợp nhất, Bảo tàng tỉnh lưu giữ hơn 40.000 hiện vật ở cả hai cơ sở.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (10/2023), khách được nghe thuyết minh về Long An từ thời tiền sử, văn hóa Óc Eo đến các cuộc kháng chiến, và xem phòng mỹ nghệ, điêu khắc gỗ. Phần kháng chiến, theo bài giới thiệu năm 2020, có cây tầm vông, nón nan, súng ngựa trời, chiếc hũ giấu tài liệu mật của Võ Văn Tần và lá cờ tám chữ vàng "Trung dũng kiên cường, toàn dân đánh giặc". Từ 27/8 đến 06/11/2026, cơ sở 1 có trưng bày chuyên đề "Phụ nữ Tây Ninh anh hùng" với 119 ảnh và 64 hiện vật.

Cần biết trước: năm 2025 Báo Long An ghi tòa bảo tàng đã xuống cấp nghiêm trọng, không đáp ứng lưu trữ và trưng bày; dự án Bảo tàng - Thư viện mới gần 987 tỷ đồng lúc đó dự kiến làm trong 2025 đến 2028, chưa có tin về tiến độ sau hợp nhất. Trang web bảo tàng còn một dòng thông báo đang sửa chữa, không mở cửa, không ghi ngày. Giờ mở cửa và giá vé chưa có công bố chính thức, nên gọi số cơ quan 0272 656 8871 trước khi đến. Hai bảo vật quốc gia là hiện vật lưu giữ, chưa có thông tin chúng đang được trưng bày.

Nhiều hiện vật kháng chiến gắn với mất mát của các gia đình trong vùng. Giữ trật tự, không chạm vào hiện vật và hỏi nhân viên trước khi chụp ảnh.

Nơi này hợp với người quan tâm văn hóa Óc Eo vùng Long An cũ và lịch sử kháng chiến Long An, cùng các đoàn học sinh. Nếu bạn muốn đứng tại một di tích thay vì xem hiện vật trong tủ kính, Khu di tích Căn cứ Xứ ủy và Ủy ban Hành chính kháng chiến Nam Bộ ở xã Nhơn Hòa Lập là lựa chọn khác.

Gò Đen là vùng đất bên Quốc lộ 1, đoạn giáp ranh Bình Chánh (Thành phố Hồ Chí Minh), gắn với rượu đế nấu từ nếp. Theo Tạp chí Làng nghề Việt Nam, Gò Đen là cả một "vùng" rượu gồm ba xã Mỹ Yên, Long Hiệp và Phước Lợi của huyện Bến Lức, tỉnh Long An cũ. Từ tháng 7/2025, ba xã này hợp thành xã Mỹ Yên, tỉnh Tây Ninh. Câu cửa miệng người miền Nam hay nói là "Ăn nem Thủ Đức, uống rượu Bến Lức Gò Đen".

Cần hiểu đúng trước khi đi: các báo mô tả Gò Đen như một vùng có hàng trăm lò nấu rượu của hộ gia đình, không phải một làng nghề có cổng và lối tham quan. Số liệu mỗi nơi một khác: Tuổi Trẻ năm 2005 ghi hơn 2.000 hộ nấu bán, Sài Gòn Giải Phóng năm 2011 ghi gần 400 hộ, báo Nông nghiệp Việt Nam đầu năm 2013 ghi 500 đến 600 cơ sở nấu thủ công, phần lớn chưa có giấy phép.

Cách nấu truyền thống được một lão nông kể với Tuổi Trẻ: nếp trồng tại chỗ như nếp mỡ, nếp mù u, nếp hương, nếp than được nấu thành cơm, để nguội rồi rắc men. Men làm từ rễ thảo mộc hoặc từ các vị thuốc bắc như quế, đinh hương, trần bì, đại hồi. Ủ ba đêm thì chan nước, ba đêm sau nữa mới đem nấu, riêng khâu ủ men truyền thống đã mất gần một tuần. Trước đây lò đốt trấu, một mẻ nấu cả ngày; năm 2011 nhiều lò đã chuyển sang than đá, khoảng bốn giờ một mẻ.

Để giữ tên tuổi, Hội rượu đế Gò Đen được lập năm 2008 theo báo Nông nghiệp Việt Nam (Tạp chí Làng nghề ghi tháng 12/2009), nay có hơn 250 hội viên. Một số sản phẩm rượu Gò Đen đóng chai của doanh nghiệp địa phương đã đạt OCOP 4 sao.

Mặt trái cần nói thẳng: danh tiếng kéo theo rượu giả. Tuổi Trẻ, Sài Gòn Giải Phóng và Nông nghiệp Việt Nam nhiều lần ghi nhận rượu bày bán dọc quốc lộ bị pha nước, pha cồn, nấu bằng men Trung Quốc rồi gắn tên Gò Đen. Rượu pha cồn công nghiệp có thể gây ngộ độc methanol. Nếu mua, hãy chọn rượu có nhãn, có địa chỉ cơ sở sản xuất; can, chai không nhãn bày ven đường là loại khó kiểm chứng nhất.

Sản xuất rượu thủ công để bán phải có giấy phép theo Nghị định 105/2017/NĐ-CP, và pháp luật cấm lái xe khi trong người có nồng độ cồn, nên nếu nếm rượu thì đừng tự lái xe về. Chưa có tour hay giá tham quan chính thức; cổng Du lịch Tây Ninh chỉ liệt kê một số doanh nghiệp rượu Gò Đen ở xã Mỹ Yên như điểm mua sắm đặc sản. Lò nấu thường là nhà dân, muốn xem thì hỏi chủ nhà trước.

Gò Đen hợp với người quan tâm rượu nếp Nam Bộ và muốn mua rượu có nhãn rõ ràng làm quà. Nếu bạn muốn xem một nghề thủ công có người làm nghề đón khách và đã là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, làng bánh tráng phơi sương Trảng Bàng ở phường Trảng Bàng là lựa chọn rõ ràng hơn.

Gò Ô Chùa là một gò đất giữa đồng ruộng vùng Đồng Tháp Mười, ở ấp 2 xã Hưng Điền A, huyện Vĩnh Hưng cũ của tỉnh Long An, nay thuộc xã Khánh Hưng, tỉnh Tây Ninh. Gò cách biên giới Việt Nam - Campuchia khoảng 2 đến 3 km tùy nguồn, cao hơn mặt ruộng chung quanh khoảng 3 m, dài 450 m theo hướng bắc nam và rộng 150 m; phía bắc và phía tây có rạch Ô Chùa bao quanh. Theo lời người dân được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi lại, gò không ngập kể cả mùa lũ lớn.

Cán bộ Bảo tàng tỉnh Long An và Trung tâm Khảo cổ học ở TP.HCM phát hiện di tích năm 1988, lúc đầu gọi là Gò Chùa; một lãnh đạo Bảo tàng Long An được Dân Việt dẫn lại ghi năm 1986. Tháng 4 và 5/1997, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam cùng Bảo tàng tỉnh Long An mở hai hố khai quật. Cổng Du lịch Tây Ninh ghi di tích đã được khai quật bốn lần, có các nhà khảo cổ Cộng hòa Liên bang Đức tham gia. Ngày 19/01/2004, di tích được xếp hạng cấp quốc gia theo Quyết định 02/2004/QĐ-BVHTT.

Tầng văn hóa dày khoảng 2,5 m, chia ba lớp. Đoàn khai quật năm 1997 tìm thấy 12 ngôi mộ: 4 mộ vò chôn trẻ em và 8 mộ huyệt đất, người chết nằm ngửa, đầu quay về hướng đông nam. Hiện vật gồm nhiều đồ gốm gia dụng, chạc gốm ba chạc, dọi se chỉ, công cụ sắt, vòng đồng, hạt chuỗi đá và mảnh khuôn đúc. Các nhà khảo cổ nhận định đây là nơi thấy rõ sự phát triển liên tục từ thời tiền sử sang văn hóa Óc Eo. Niên đại chưa thống nhất: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia dẫn khung khoảng 200 đến 300 năm trước Công nguyên tới 200 đến 300 năm sau Công nguyên, còn cổng Du lịch Tây Ninh ghi khoảng 1000 năm trước đến 1000 năm sau Công nguyên.

Cần nói thẳng: tại gò không có nhà trưng bày. Theo Dân Việt (7/2023), sau khai quật toàn bộ hiện vật đã chuyển về Bảo tàng Long An, nay là cơ sở 1 của Bảo tàng tỉnh Tây Ninh ở số 400 Quốc lộ 1, phường Long An. Đến Gò Ô Chùa, bạn sẽ đứng trên một gò đất giữa ruộng; nguồn chính thức không mô tả bia, lối đi hay người trông coi.

Đường vào, giờ tham quan và phí chưa có công bố. Gò nằm gần biên giới, nên liên hệ UBND xã Khánh Hưng trước để hỏi đường và quy định đi lại trong khu vực biên giới.

Đây là nơi an táng của cư dân cổ, từng phát lộ xương người. Không đào bới, không nhặt mảnh gốm trên gò và giữ thái độ tôn trọng như ở một nghĩa địa.

Gò Ô Chùa hợp với người làm hoặc mê khảo cổ muốn đứng tại chỗ một di chỉ Óc Eo sớm. Nếu bạn muốn xem tận mắt đồ gốm, chạc gốm của Gò Ô Chùa, hãy đến Bảo tàng tỉnh Tây Ninh cơ sở 1 (gọi trước); nếu muốn thấy một công trình Óc Eo còn đứng, tháp cổ Chót Mạt ở xã Thạnh Bình là lựa chọn khác.

Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen nằm ở vùng trũng Đồng Tháp Mười, trên địa bàn huyện Tân Hưng cũ của Long An, nay thuộc xã Vĩnh Châu và xã Tân Hưng, tỉnh Tây Ninh. VietnamPlus ghi đường từ TP.HCM khoảng 140 km; Tuổi Trẻ tả lối vào: từ trung tâm Tân Hưng chạy theo kênh 79 chừng 8 km, rồi nhân viên đưa xuồng qua sông vào khu bảo tồn.

Láng Sen có bộ máy quản lý từ năm 2004. Ngày 22/5/2015, Công ước Ramsar công nhận khu này là vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế, số 2227, rộng 4.802 ha, khu Ramsar thứ 7 của Việt Nam. Theo hồ sơ Ramsar, "láng" là vùng trũng ngập nước, "sen" chỉ lớp sen, súng mọc trên mặt nước; theo bản đồ năm 1969, vùng này từng rộng khoảng 10.000 ha.

Đây là một mảnh còn lại của hệ đầm lầy Đồng Tháp Mười: đồng cỏ năn ngập theo mùa, rừng tràm, lung, trấp, đồng sen tự nhiên và lúa ma, loại lúa trời mọc hoang. Khu bảo tồn ghi nhận khoảng 148 loài chim nước; mùa khô thường có hơn 20.000 cá thể chim nước, trong đó có già đẫy lớn và sếu đầu đỏ, loài chọn Láng Sen làm bãi ăn mùa khô. Dưới kênh có 87 loài cá, 27 loài chỉ có ở hạ lưu sông Mê Kông như cá tra dầu, cá hô.

Khách thường vào bằng xuồng máy nhỏ mà người địa phương gọi là tắc ráng, đi dọc kênh qua đồng năn, rừng tràm tới đầm sen. Các phóng viên từng đến đều chọn khoảng 5 giờ sáng hoặc chiều tối, lúc chim, cò tập hợp đông hoặc bay về tổ. Phóng viên Tuổi Trẻ năm 2015 kể người lái tắt máy khi còn cách lõi rừng khoảng 1 km và chuyển sang chèo tay để không làm chim hoảng. Khu bảo tồn có phòng trưng bày tiêu bản sinh vật và từng cho khách lưu trú bằng lều.

Nói thẳng về hạn chế: vé, giờ tham quan và thủ tục vào khu bảo tồn chưa có công bố chính thức trên kênh nhà nước, nên cần gọi trước. Đường xa, phải chuyển sang xuồng. Chim cũng không đông như trước: năm 2015 cán bộ khu bảo tồn cho biết sếu đầu đỏ chỉ còn về 3 đến 5 con, đàn cò về làm tổ giảm vì lũ thấp; đợt hạn 2015–2016 từng làm khô chết cả đồng sen 60 ha.

Mùa khô, khu bảo tồn nâng cảnh báo cháy rừng lên cấp III: không hút thuốc, không đốt lửa trong rừng tràm. Trên xuồng hãy nói nhỏ, không bấm còi hay mở loa. Cổng thông tin tỉnh từng phản ánh có sạp bán chim hoang dã để làm thịt dọc Quốc lộ 62; đừng mua, vì theo cán bộ khu bảo tồn, săn bắt là một nguyên nhân khiến chim ở Láng Sen giảm.

Láng Sen hợp với người xem chim, chụp ảnh thiên nhiên và người muốn thấy đầm lầy Đồng Tháp Mười ít bị xây dựng. Nếu bạn cần lối đi bộ, tháp ngắm và dịch vụ ăn uống sẵn, Khu du lịch Làng nổi Tân Lập ở xã Mộc Hóa cùng tỉnh dễ đi hơn.

Làng mai Tân Tây nằm ở xã Tân Tây, đi theo Quốc lộ 62 từ trung tâm Tân An cũ (nay là phường Long An) khoảng 20 đến 25 km. Trước tháng 7/2025, đây là xã Tân Tây của huyện Thạnh Hóa, tỉnh Long An; nay xã Tân Tây mới gồm Tân Tây, Tân Đông và Thủy Đông cũ, thuộc tỉnh Tây Ninh. Vườn mai tập trung ven sông Vàm Cỏ Tây, ở các ấp như Bà Sở và Mai Vàng.

Đây là làng nghề được công nhận chính thức: UBND tỉnh Long An công nhận Làng nghề trồng mai xã Tân Tây từ tháng 7/2020; cuối năm 2022, Báo Long An ghi toàn tỉnh có 1 làng nghề là làng mai Tân Tây, bên cạnh 7 làng nghề truyền thống và 7 nghề truyền thống. Tỉnh có Đề án phát triển làng nghề này gắn với du lịch đến năm 2030.

Mai ở đây mọc trên đất vốn phèn, trũng, ngập lũ nhiều tháng. Về khởi đầu, các báo kể hai mốc: Thanh Niên, Dân trí và Nhân Dân nói năm 2003 đến 2004, một người trẻ trong xã xuống Cái Mơn (Bến Tre) học nghề rồi về ấp 4 trồng 500 gốc; Dân Việt ghi lời một lão nông rằng sau Tết năm 1990 đã có vài hộ trồng thử. Quy mô nay khoảng 400 đến 500 ha tùy nguồn, vài trăm hộ trồng. Người trồng lên liếp, đắp bờ chống lũ; một cây mai thường phải ba đến năm năm mới bán được.

Theo một nghệ nhân được Dân Việt dẫn, mai Tân Tây được ưa vì dáng đẹp, gốc to, da vàng và bộ rễ chạm đất ra thêm rễ phụ tạo đế. Muốn hoa nở đúng Tết, nhà vườn phải tuốt lá đúng thời điểm. Những ngày giáp Tết, mai trong vườn nở, nhà vườn cắt tỉa từng chậu, giao hàng đi các tỉnh và bán qua livestream; Nhân Dân năm 2025 ghi khoảng 30 đến 40 điểm bán mai trực tuyến trong làng.

Về du lịch, cần nói đúng mức: năm 2024 làng có hai điểm du lịch nông thôn do hộ dân mở ở ấp 4, với câu cá, chèo xuồng, ăn uống, chụp ảnh, và đã đón hàng chục đoàn khách tham quan, học tập. Khu điều hành, trung tâm trưng bày trong đề án là kế hoạch, chưa có công bố cho thấy đã xây xong. Chưa có giờ, giá vé công bố.

Làng nghề cũng có lúc khó: Dân trí ghi Tết 2025 giá mai giảm mạnh, thương lái thưa, có nhà vườn sát Tết chưa bán được cây nào. Vì vậy đừng mặc định mọi vườn đều đón khách; đây là vườn sản xuất, nhiều cây giá trị lớn.

Vào vườn nào cũng nên hỏi chủ vườn trước, không bẻ cành, không hái hoa, không chạm vào các gốc mai đang tạo dáng. Đường nội đồng hẹp, có nhiều kênh.

Làng mai hợp với người chơi mai, người muốn xem nghề trồng mai và mua mai tại gốc vào mùa Tết. Nếu bạn muốn xem một nghề thủ công có quy trình trình diễn rõ ràng, làng bánh tráng phơi sương Trảng Bàng ở phường Trảng Bàng là lựa chọn khác.

Mùng 4 Tết, khi nhiều nơi còn đang nghỉ ngơi, thì dưới chân núi Bà Đen đã đông nghịt người. Đó là ngày khai mạc Hội Xuân núi Bà Đen, mở màn cho cả một tháng hội kéo dài suốt tháng Giêng âm lịch. Du khách từ bốn phương về đây lễ Phật cầu bình an, và hội thu hút hàng trăm nghìn lượt người mỗi mùa.

Điều khiến người ta đi xa đến vậy không chỉ là cảnh núi. Người hành hương về núi Bà thường xin những gói lộc - bên trong là một nhúm gạo, hoặc vài thứ hoa quả - xin lộc Bà đầu năm để được may mắn và làm ăn phát đạt. Gói lộc nhỏ ấy là thứ nhiều gia đình mang về đặt lên bàn thờ nhà mình, và là lý do mùng 4 tháng Giêng ở đây đông hơn hẳn mọi ngày khác trong năm.

Núi Bà Đen cao 986 m, là đỉnh núi cao nhất Nam Bộ, cách trung tâm Tây Ninh 11 km. Đây là quần thể di tích lịch sử văn hóa và danh thắng với những ngôi chùa hàng trăm năm tuổi, hệ thống hang động, và truyền thuyết về Bà Đen - có rất nhiều dị bản khác nhau về xuất thân của danh xưng này, và người địa phương cũng không kể giống nhau. Trong cùng mùa hội còn có lễ hội truyền thống Động Kim Quang vào ngày 14 tháng Giêng âm lịch. Động Kim Quang là một động đá lớn ở sườn Đông Nam, độ cao khoảng 150 m, từng được chọn làm căn cứ của Huyện ủy và Huyện đội Tòa thánh; lễ hội tại đây được duy trì liên tục từ năm 1983 đến nay, mang ý nghĩa "Về nguồn" với tuổi trẻ Tây Ninh.

Trên đỉnh núi là Tượng Phật Bà Tây Bổ Đà Sơn cao 72 m, tạo tác từ 170 tấn đồng đỏ; vào lúc 02:02:02 ngày 22/02/2022, tổ chức kỷ lục Guinness Châu Á đã trao bằng xác lập kỷ lục Châu Á cho công trình này. Gần đó là tượng Phật Di Lặc cao khoảng 36 m ghép từ 6688 viên đá sa thạch, nặng hơn 5000 tấn, an tọa trên thác nước, tựa lưng vào vách núi và hướng mắt về phía Hồ Dầu Tiếng. Còn có tượng Phật Thích Ca Mâu Ni nhập Niết Bàn dài 12 m, Trụ Kinh Bát Nhã khắc kinh kệ, trung tâm triển lãm Phật giáo và vườn Vô Ngã. Gặp hôm trời thuận, từ trên đỉnh có thể thấy biển mây, cầu vồng hoặc mây ngũ sắc.

Lên núi có hai cách: leo bộ, hoặc đi cáp treo. Hệ thống cáp treo hoạt động từ năm 2013 và được mở rộng lên tới đỉnh từ đầu năm 2020; ga Bà Đen được Tổ chức Kỷ lục thế giới Guinness công nhận là nhà ga cáp treo lớn nhất thế giới. Vé vào cổng khu du lịch 10.000đ mỗi người lớn, còn vé cáp treo tính riêng theo từng tuyến và thay đổi theo mùa, nên kiểm tra lại trước khi đi. Ngày hội rất đông - đi sớm trong buổi sáng sẽ đỡ chen, và vì đây là nơi thờ tự, bạn nên mặc kín đáo, lịch sự khi vào khu chùa.

Khu di tích Căn cứ Dương Minh Châu nằm trong một khu rừng dầu bên đường tỉnh 781, nay thuộc xã Cầu Khởi, tỉnh Tây Ninh. Trước tháng 7/2025, nơi này thuộc xã Phước Ninh, huyện Dương Minh Châu; xã Phước Ninh đã nhập toàn bộ vào xã Cầu Khởi. Vì vậy di tích mang tên Dương Minh Châu nhưng không nằm ở xã Dương Minh Châu mới.

Căn cứ mang tên ông Dương Minh Châu, sinh năm 1912 tại làng Ninh Thạnh, Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh Tây Ninh và đại biểu Quốc hội khóa I. Ông hy sinh ngày 7/2/1947 tại căn cứ Bến Cây Chò, nay thuộc xã Ninh Điền. Năm 1951, Tỉnh ủy Gia Định Ninh lấy vùng đông bắc tỉnh Tây Ninh lập căn cứ mới và đặt theo tên ông; Báo Quân khu 7 ghi tháng 5/1951, VietnamPlus ghi đầu năm 1951.

Trong kháng chiến chống Pháp, căn cứ là nơi hoạt động của các cơ quan lãnh đạo và đơn vị vũ trang của tỉnh Tây Ninh, Khu 7, Phân liên khu miền Đông, Xứ ủy Nam Bộ, Trung ương Cục miền Nam và Bộ Tư lệnh Nam Bộ. Năm 1952, quân Pháp huy động 20 tiểu đoàn tấn công vào căn cứ. Trong kháng chiến chống Mỹ, vùng căn cứ bị đánh phá nặng bằng bom và chất độc hóa học; theo VietnamPlus, đây là nơi thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng tỉnh Tây Ninh và nơi Tỉnh ủy họp quyết định việc giải phóng Tây Ninh năm 1975.

Khu rừng dầu được chọn làm di tích và xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia. Tỉnh quyết định trùng tu từ năm 2009, khánh thành khu di tích tháng 5/2012. Năm 2020, UBND tỉnh phê duyệt chủ trương dự án tôn tạo 22,5 tỷ đồng, gồm tu bổ, phục dựng nhà ở bộ đội, nhà khách, giếng nước, hố bom, giao thông hào, và cải tạo cổng chính, nhà bia, nhà tưởng niệm, nhà chuông, nhà trống, dự kiến làm trong 2021–2022. Báo Quân khu 7 (12/2024) có ảnh lán trại tái hiện nơi sinh hoạt của bộ đội.

Điều nên biết trước: nguồn chính thức chưa công bố giờ mở cửa, phí tham quan hay dịch vụ thuyết minh, và các báo ghi quy mô rất khác nhau (khu rừng khoảng 15 ha năm 2012, di tích hơn 200 ha năm 2020). Nếu đi theo đoàn, nên liên hệ trước với chính quyền xã Cầu Khởi.

Đây là di tích tưởng niệm. Ăn mặc lịch sự, giữ trật tự ở nhà tưởng niệm, nhà bia; không đốt lửa trong rừng dầu.

Di tích hợp với người muốn tìm hiểu kháng chiến chống Pháp ở miền Đông Nam Bộ và nguồn gốc tên gọi Dương Minh Châu, nhất là khi đi kèm hồ Dầu Tiếng gần đó. Nếu bạn muốn một di tích quy mô lớn, có ban quản lý chuyên trách và thuyết minh, Căn cứ Trung ương Cục miền Nam ở xã Tân Lập, di tích quốc gia đặc biệt, là lựa chọn khác.

Giữa vùng ruộng thấp của Cần Giuộc cũ, nay là xã Tân Tập, có một gò đất rộng khoảng 1 ha, gần tròn, đường kính chừng 100 m và cao hơn mặt đất xung quanh khoảng 6 m. Quanh gò là con rạch nhỏ tên Rạch Núi, một nhánh của sông Cần Giuộc (sông Rạch Cát). Vì gò nổi cao giữa đồng bằng, người dân gọi là gò Núi Đất, hay Thổ Sơn.

Gò là nơi cư trú lâu dài của cư dân cổ. Học giả Pháp phát hiện di chỉ vào khoảng năm 1937. Cuộc khai quật đầu tiên năm 1978 trên 60 m² cho thấy tầng văn hóa dày khoảng 5 m, liên tục, không gián đoạn, với công cụ đá, công cụ xương, hàng vạn mảnh gốm, xương thú, vỏ sò ốc và nhiều lớp than tro của bếp lửa cổ. Đặc biệt là bộ công cụ có vai làm bằng yếm rùa, lần đầu được phát hiện ở nước ta.

Giới khảo cổ xếp di chỉ vào thời hậu kỳ đá mới, sơ kỳ đồng. Cổng thông tin tỉnh ghi di tích có thể đã hình thành cách nay khoảng 3.000 năm; mẫu phân tích carbon phóng xạ duy nhất cho kết quả 2.400 ± 100 năm. Các đợt khai quật năm 2003 và 2012 tìm thêm rìu vai, vòng tay yếm rùa, đồ trang sức vỏ sò. Ngày 11/6/1999, Bộ Văn hóa, Thông tin công nhận Rạch Núi là di tích quốc gia, loại hình khảo cổ, theo Quyết định 38/1999-QĐ-BVHTT.

Cần nói thẳng: bạn sẽ không thấy hố khai quật hay hiện vật tại chỗ. Theo Báo Long An, hiện vật đã được đưa về bảo quản ở các bảo tàng, còn các tầng văn hóa được giữ nguyên trong lòng đất. Thứ bạn thấy là địa hình của gò: đi bậc thang lên sườn dốc thoai thoải giữa vùng đồng bằng, dưới tán cụm me cổ thụ được công nhận Cây di sản Việt Nam từ tháng 2/2018.

Trên đỉnh gò là chùa Linh Sơn, thường gọi chùa Núi, do sư Nguyễn Quới (thầy Rau) lập năm 1867 và đã trùng tu nhiều lần. Chùa từng là cơ sở của cán bộ cách mạng địa phương trong hai cuộc kháng chiến. Ở chân gò phía đông nam là mộ ông Nguyễn Văn Mỹ, được ghi là quan thần đại phu chính trị thời Kiến Hưng Quốc, đang được giữ nguyên trạng.

Chùa Núi đang sinh hoạt tôn giáo: ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng, hỏi người trong chùa trước khi chụp ảnh bên trong chánh điện. Không đào bới, không nhặt mảnh gốm hay vỏ sò trên gò, vì toàn bộ gò là di tích khảo cổ đã được bảo vệ. Giờ mở cửa và phí tham quan chưa có công bố chính thức.

Rạch Núi hợp với người quan tâm khảo cổ tiền sử Nam Bộ và muốn tận mắt thấy một gò cư trú cổ giữa đồng, kết hợp viếng chùa. Nếu bạn muốn xem tận mắt hiện vật thời tiền sử, một bảo tàng có trưng bày khảo cổ như Bảo tàng tỉnh Tây Ninh (cơ sở 1 ở phường Long An) sẽ hợp hơn.

Chùa Phước Lưu nằm ở khu phố Lộc Du, phường Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh, cùng khu phố với các lò bánh tráng phơi sương. Đây là chùa Phật giáo đang có sư trụ trì và là di tích lịch sử, văn hóa cấp tỉnh, một trong năm di tích mà cổng thông tin phường Trảng Bàng liệt kê. Nếu bạn đọc đâu đó rằng chùa là di tích quốc gia thì thông tin đó chưa đúng: di tích quốc gia duy nhất của phường là đình Gia Lộc.

Theo tư liệu báo chí, chùa khởi đầu từ một am tranh dựng khoảng năm 1840 bên một khoảng trảng mọc nhiều cây bàng. Báo Dân Việt (2024) kể am được một phụ nữ bốc thuốc chữa bệnh, dân gian gọi là bà Đồng, sửa sang lại, nên có tên am Bà Đồng rồi chùa Bà Đồng. Năm 1900, sư Trừng Lực, con của một ni cô cùng tu ở am, vận động người Việt và người Hoa trong vùng góp sức trùng tu chùa Phước Lưu. Báo Tây Ninh (2022) cho biết từ những năm 1900 chùa từng là nơi đào tạo về nghi lễ Phật giáo ở Trảng Bàng.

Thứ nên xem kỹ là kiến trúc và hiện vật. Chùa làm theo kiểu chữ "Nhị": hai lớp nhà tứ trụ nối tiếp nhau. Bao lam, hoành phi, liễn đối được chạm khắc, còn lưu nét chữ của Mạc Thiên Trai, thư pháp gia người Hoa thế kỷ 19, cùng thủ bút của chư tổ. Chùa giữ hệ thống tượng thờ bằng gỗ và gốm mang tính dân gian, mỗi pho một vẻ riêng; nhiều mộc bản khắc khoảng năm 1898; hàng trăm quyển kinh, luận, sách thuốc chữ Hán Nôm; và bộ tranh "Ngũ Hiền thượng kỳ thú" của họa sĩ Năm Kiếng, người làng Gia Bình.

Một chi tiết nhỏ mà Dân Việt ghi lại: hòa thượng trụ trì dùng một vỏ đạn trái sáng làm khánh trong giờ tụng niệm, với ý vật từng gây tội ác nay dùng để khuyên người hướng thiện.

Cần biết trước: chùa chưa có giờ đón khách, quy định tham quan hay thuyết minh được công bố chính thức. Tượng, mộc bản, kinh sách nằm trong không gian thờ tự và kho của chùa, không phải phòng trưng bày, nên muốn xem kỹ bạn phải hỏi nhà chùa.

Chùa là nơi tu tập: mặc kín đáo, giữ yên lặng trong chánh điện, không chạm vào tượng và mộc bản, hỏi trước khi chụp ảnh trong điện, tránh giờ tụng kinh.

Phước Lưu hợp với người quan tâm chùa làng Nam Bộ, tượng gỗ dân gian và kinh sách Hán Nôm, nhất là khi ghép với làng bánh tráng Lộc Du và đình Gia Lộc trong nửa ngày ở Trảng Bàng. Nếu muốn xem thêm một ngôi chùa làng khác của Trảng Bàng, chùa Tịnh Lý ở phường An Tịnh có tiền thân là miễu nhỏ do trẻ chăn trâu dựng, được cất lại quy mô lớn năm 1902.

Tượng Phật Bà Tây Bổ Đà Sơn đứng ở trung tâm quần thể công trình trên đỉnh núi Bà Đen, độ cao 986 m, trong Khu du lịch quốc gia núi Bà Đen thuộc phường Bình Minh. Theo Ban quản lý khu du lịch, tượng cao 72 m, đúc từ hơn 170 tấn đồng đỏ. Đây là công trình mới do doanh nghiệp vận hành khu du lịch trên đỉnh núi đầu tư, được báo Tuổi Trẻ giới thiệu dịp đầu xuân 2021, không phải di tích cổ.

Theo VnExpress, "Bổ Đà" trong tên tượng là chữ gốc tiếng Phạn chỉ nơi Bồ Tát thị hiện. Tượng là hình tượng Quán Thế Âm Bồ Tát: đầu đội vương miện chạm hình Phật A Di Đà, giữa trán có tuệ nhãn, tay trái cầm bình cam lộ dốc xuống, tay phải bắt ấn giáo hóa.

Nhà điêu khắc thiết kế mẫu kể với Tuổi Trẻ (2/2021) rằng ông tham khảo tượng Quán Thế Âm ở chùa Trầm, chùa Gián và những pho tượng Quán Thế Âm là bảo vật quốc gia, không chép nguyên một mẫu nào, và chọn cách tạo mũ theo lối thời Lê. Đài sen bằng đồng dưới chân tượng phỏng cánh sen tượng Phật thời Lê, có hình đám mây và ba giọt nước, theo Ban quản lý là lời cầu mưa thuận gió hòa.

Tổ chức Kỷ lục Châu Á đã xác lập cho tượng kỷ lục "Tượng Phật Bà bằng đồng cao nhất châu Á tọa lạc trên đỉnh núi", tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục cùng tên ở phạm vi Việt Nam. Cả hai danh hiệu đều gắn với hai điều kiện: bằng đồng và đặt trên đỉnh núi.

Cách lên nhanh nhất là cáp treo Vân Sơn từ chân núi, khoảng 8 phút, hoặc cáp Tâm An từ khu chùa Bà. Trên đỉnh, tượng Phật Bà thẳng hàng với tượng Bồ Tát Di Lặc bằng đá cao 36 m; từ tháng 12/2025 có thêm tượng Phật Câu Na Hàm Mâu Ni cao 7,2 m ở điểm cao nhất (VnExpress 1/2026). Giá cáp treo, giờ chạy, quy định leo núi xem ở mục núi Bà Đen.

Nói thẳng: quanh tượng là khu dịch vụ đông khách, núi đón hơn 5 triệu lượt mỗi năm; mùa mưa đỉnh núi có thể bị mây, sương phủ, khó thấy trọn tượng.

Nhiều người lên đây để chiêm bái, dâng hương, nên mặc kín đáo và giữ yên lặng ở khu hành lễ. Đừng nhầm tượng này với tượng Bà bằng đồng thờ trong Điện Bà ở lưng chừng núi: Điện Bà là nơi thờ Linh Sơn Thánh Mẫu, gắn với lễ vía Bà hằng năm.

Tượng hợp với người muốn chiêm bái và xem một công trình điêu khắc đồng khổ lớn mà không phải leo núi. Nếu bạn tìm một nơi thờ tự có lịch sử lâu đời, chùa Bà (Linh Sơn Tiên Thạch Tự) ở lưng chừng núi, theo Ban quản lý khởi công năm 1745, là lựa chọn khác.

Di tích Chiến thắng Tua Hai nằm ở ấp Tua Hai, xã Châu Thành, tỉnh Tây Ninh, bên Quốc lộ 22B, cách trung tâm thành phố Tây Ninh cũ (nay là phường Tân Ninh) khoảng 7 km về phía bắc. Đây là nơi ghi dấu trận tiến công căn cứ Tua Hai lúc 0 giờ 30 ngày 26/01/1960, trận mà cổng thông tin du lịch của tỉnh gọi là mở đầu phong trào Đồng Khởi vũ trang ở miền Đông Nam Bộ.

Cái tên có từ trước trận đánh. Theo đề cương tuyên truyền của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Tây Ninh, Tua Hai vốn là một tháp canh cũ của quân đội Pháp trên đường 22. Năm 1956, nơi này thành một căn cứ lớn, nơi đóng quân của Trung đoàn 32 thuộc Sư đoàn 21 quân đội Sài Gòn, có kho vũ khí lớn và được canh giữ nghiêm ngặt.

Điều ít người để ý là trận đánh dựa nhiều vào những người ở bên trong căn cứ. Theo Tỉnh ủy Tây Ninh được báo Nhân Dân dẫn, trận do Ban Quân sự miền Đông tổ chức và chỉ huy, còn Tây Ninh lo lực lượng hậu tuyến; một chi bộ đảng bí mật trong căn cứ cung cấp sơ đồ và vận động gần 400 binh sĩ về quê ăn Tết trước giờ nổ súng. Trận đánh rơi vào đêm 28 Tết, và lực lượng tấn công thu hàng nghìn khẩu súng.

Địa điểm được Bộ Văn hóa, Thông tin công nhận là di tích lịch sử văn hóa năm 1993, theo Quyết định 937/QĐ-BT ngày 23/7/1993 mà báo Thanh Niên dẫn. Các dịp kỷ niệm tròn năm, tỉnh tổ chức lễ tại đây: lễ 60 năm được bố trí vào tối 14/01/2020 ngay tại di tích, với phần thắp hương ở bia tưởng niệm; các đoàn cũng dâng hương ở tượng đài chiến thắng Tua Hai.

Cần biết trước: chưa có công bố chính thức về giờ mở cửa, phí tham quan, thuyết minh hay phòng trưng bày tại di tích. Nếu đi theo đoàn, nên liên hệ chính quyền xã Châu Thành từ trước để hỏi lịch và người hướng dẫn.

Đây là nơi tưởng niệm. Hãy ăn mặc lịch sự, giữ yên lặng khi đến tượng đài và bia, không trèo lên bệ tượng để chụp ảnh, và đứng lùi lại khi có đoàn đang làm lễ dâng hương.

Di tích hợp với đoàn học sinh, cựu chiến binh và người đi tuyến du lịch về nguồn muốn đứng tại nơi trận đánh diễn ra. Nếu bạn cần một khu căn cứ có rừng, nhà làm việc phục dựng và thuyết minh viên, Căn cứ Trung ương Cục miền Nam ở xã Tân Lập, di tích quốc gia đặc biệt, sẽ cho nhiều hơn để xem; Tua Hai hợp làm một điểm dừng ngắn trên đường đi.

Rằm tháng Tám âm lịch, khi khắp nơi đón Trung thu, thì ở Tòa Thánh Tây Ninh diễn ra một mùa lễ khác: Hội Yến Diêu Trì Cung, một trong hai đại lễ lớn nhất trong năm của đạo Cao Đài Tây Ninh, bên cạnh Đại Lễ Vía Đức Chí Tôn vào mùng 8 tháng Giêng. Những ngày ấy, khuôn viên Tòa Thánh không chỉ có tín đồ và người dân Tây Ninh, mà còn đông đảo khách trong nước và quốc tế về dự.

Ấn phẩm du lịch của tỉnh mô tả các đại lễ tại Tòa Thánh bằng một bức tranh chung: bên cạnh nghi thức dâng hương, cúng lễ, đọc kinh là những cuộc rước lễ với màn múa Long Mã, rước cộ tiên, múa Tứ Linh gồm Long, Lân, Quy, Phụng; rồi trưng bày hoa quả phẩm và các gian triển lãm sự tích. Dịp này, tại Tòa Thánh còn có biểu diễn trống Chhay-dăm, dàn nhạc dân tộc, và các món ăn chay được chế biến, trình bày theo cách riêng của nhà đạo.

Nơi diễn ra đại lễ tự nó đã là một điểm đến. Tòa Thánh Cao Đài được xây dựng từ năm 1933, đến tháng Giêng năm 1955 chính thức khánh thành, tọa lạc trong khuôn viên rộng 1 km², cách thành phố Tây Ninh 7 km về hướng Đông. Đây là công trình nghệ thuật tổng hợp kết hợp kiến trúc dân tộc với nét bề thế của phương Tây và dáng vẻ phương Đông - một tôn giáo có xuất xứ ngay trong nước, với nơi thờ phụng trung tâm mang hình hài không giống bất cứ công trình nào khác trong vùng.

Ngoài mùa đại lễ, Tòa Thánh vẫn sống nhịp riêng của nó: mỗi ngày có bốn thời cúng vào 0 giờ, 6 giờ, 12 giờ và 18 giờ. Thời cúng giữa trưa là lúc khách tham quan thường được khuyên đến xem, vì đây là lễ chính trong ngày và là dịp thấy được nghi thức đầy đủ. Chính các lễ cúng thời hằng ngày này, chứ không riêng mùa lễ lớn, mới là thứ khiến nhiều du khách quốc tế tìm đến.

Nếu bạn tới, có vài điều nên biết trước. Cởi giày dép trước khi vào bên trong; khi vào Đại Điện, nam đi cửa bên phải, nữ đi cửa bên trái. Một số khu vực và đối tượng tôn giáo có hạn chế chụp ảnh - quan sát bảng hướng dẫn hoặc hỏi người của nhà đạo trước khi giơ máy. Dịp đại lễ, tín đồ mặc áo lễ trắng và lượng người rất đông, nên đến sớm và đi nhẹ, giữ im lặng ở khu hành lễ.

Nếu Hội Xuân núi Bà Đen là mùa hành hương đầu năm thì lễ vía Bà Linh Sơn Thánh Mẫu là dịp riêng của chính Bà. Lễ diễn ra ba ngày mùng 4, 5, 6 tháng 5 âm lịch, lấy mùng 5 làm chính lễ, tại chùa Bà - Linh Sơn Tiên Thạch Tự - nằm ở lưng chừng núi. Ngày 4/9/2018, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký Quyết định số 3325/QĐ-BVHTTDL đưa lễ vía vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; lễ công bố di sản được tổ chức tại Tây Ninh ngày 14/8/2019.

Nghi thức mở đầu diễn ra vào lúc nửa đêm. Đúng 0 giờ ngày mùng 4, các vị trong ban nghi lễ làm lễ Mộc dục - tắm Bà - bằng nước thơm nấu từ hoa sen, hoa lài, hoa sứ và quế. Tắm xong thì thay áo mới cho tượng Bà. Sang ngày, đến lễ trình thập cúng: dâng Bà mười món gồm hương, đèn, hoa quả, trà bánh, rượu. Suốt ngày mùng 4 có múa bóng rỗi, hát chặp và múa mâm - những loại hình nghệ thuật dân gian gắn chặt với các lễ vía Bà ở Nam Bộ. Lễ khép lại bằng nghi thức hoàn đàn vào trưa mùng 6.

Bên cạnh phần lễ là cả một không gian nghệ thuật dân gian: múa bóng rỗi, múa mâm vàng, hát Chặp Địa – Nàng, múa Lân Sư Rồng, biểu diễn võ thuật cổ truyền. Đây là điều làm nên dáng vẻ riêng của một lễ hội dân gian, khác hẳn không khí của những sự kiện du lịch dàn dựng.

Lễ vía Bà thuộc nhóm lễ hội thờ Mẫu và Nữ thần của vùng Đông Nam Bộ - cùng nhóm với lễ hội Miếu Bà Ngũ Hành ở Vũng Tàu, lễ hội Dinh Cô ở Long Hải, lễ hội Thiên Hậu Thánh Mẫu ở Chợ Lớn và lễ hội chùa Bà Thiên Hậu ở Thủ Dầu Một. Tất cả đều có gốc từ tín ngưỡng thờ Mẫu nguyên thủy, kết hợp với các yếu tố lịch sử và tôn giáo để trở thành các bậc "cứu nhân độ thế".

Đi lễ vía nên biết vài điều. Kỳ 2026 diễn ra ngày 18 đến 20/6 và đón khoảng 5.000 khách mỗi ngày, nên đông; kỳ 2025 là 30/5 đến 1/6. Chùa Bà nằm ở lưng chừng núi - bạn lên bằng cáp treo hoặc leo bộ, và không có vé riêng cho lễ vía, chỉ mua vé vào cổng khu du lịch như ngày thường. Đây là nơi thờ tự, nên trang phục kín đáo và giữ trật tự ở khu hành lễ là điều được chính ban quản lý nhắc.

Cách trung tâm thành phố Tây Ninh 7 km về hướng Đông, giữa một khuôn viên rộng chừng một cây số vuông, Tòa thánh Cao Đài hiện ra với hai lầu chuông trống cao 27 mét và một thân nhà dài lợp ngói nhiều lớp. Đây là Thánh địa của đạo Cao Đài Tây Ninh, nơi thờ phụng của một tôn giáo có xuất xứ ngay trong nước.

Điều đáng nhìn kỹ ở công trình này là cách nó mượn hình thức của nhiều tôn giáo và xếp cạnh nhau một cách có chủ ý. Lầu chuông trống gợi tháp chuông nhà thờ Thiên Chúa giáo. Cổng vào tách thành ba lối đi, giống cửa Tam quan của các ngôi chùa Phật giáo. Bát Quái Đài mang nét của Đạo Tiên. Và xen giữa là những chi tiết biểu tượng trời tròn đất vuông của Nho giáo. Kết quả là một công trình nghệ thuật tổng hợp, kết hợp kiến trúc dân tộc với nét bề thế của phương Tây và dáng vẻ phương Đông.

Đạo Cao Đài ra đời năm 1926 ở miền Nam Việt Nam, thờ Thượng đế với biểu trưng là con mắt bên trái, tôn chỉ hướng con người theo lối sống thiện lương. Một điểm khiến khách nước ngoài thường dừng lại lâu: đạo tôn thờ tam thánh gồm Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, văn hào Pháp Victor Hugo và chí sĩ Trung Hoa Tôn Trung Sơn. Tòa thánh được xây dựng từ năm 1933 và khánh thành vào tháng Giêng năm 1955.

Đây không phải một di tích đã đóng lại. Mỗi ngày Tòa thánh cúng tứ thời vào 0 giờ, 6 giờ, 12 giờ và 18 giờ; lễ quan trọng nhất trong ngày là lễ 12 giờ trưa, và đó cũng là khung giờ phần lớn khách tham quan chọn để đến. Hai đại lễ lớn nhất trong năm là Đại Lễ Vía Đức Chí Tôn vào mùng 8 tháng Giêng âm lịch và Hội Yến Diêu Trì Cung vào rằm tháng 8 âm lịch, khi nơi đây trưng bày và biểu diễn múa Tứ Linh, triển lãm quả phẩm, trống Chhay-dăm và dàn nhạc dân tộc.

Nếu muốn xem lễ cúng thời, canh giờ 12 giờ trưa. Khách bỏ giày dép khi vào trong, nam đi cửa bên phải, nữ đi cửa bên trái, đây là quy định của nơi thờ tự, không phải nghi thức dành cho du khách. Ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng trong giờ hành lễ và đi theo hướng dẫn tại chỗ.

Từ thành phố Tây Ninh đi về phía Bắc, càng gần biên giới thì rừng càng dày. Căn cứ Trung ương Cục miền Nam nằm ở ấp Tân Tiến, xã Tân Lập, trong vùng rừng của Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát. Đây là nơi từ tháng 2 năm 1962, tất cả các cơ quan Trung ương Cục miền Nam chuyển về, khu vực khi đó được gọi là Khu căn cứ Bắc Tây Ninh.

Địa hình là lý do nơi này được chọn. Tây Ninh có rừng núi trải rộng nối liền cực Nam Trung Bộ với đồng bằng Tây Nam Bộ, đủ kín để dựng một hệ thống căn cứ liên hoàn. Ngày nay khu di tích rộng khoảng 70 ha và phần lớn vẫn là rừng già; các nhà làm việc, nhà ở và hầm hào được phục dựng ngay dưới tán cây, nên đi trong di tích gần như đi trong rừng.

Năm 2012, Thủ tướng Chính phủ xếp hạng nơi đây là Di tích Quốc gia đặc biệt tại Quyết định số 548/QĐ-TTg ngày 10 tháng 5. Danh hiệu này bao gồm ba di tích: Căn cứ Trung ương Cục miền Nam, Căn cứ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Căn cứ Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, ba điểm nằm cách nhau vài cây số trong cùng vùng rừng, nên nhiều đoàn đi liền một buổi.

Điều khiến chuyến đi khác với việc đọc lại mốc thời gian là phần thuyết minh. Khách được nghe giới thiệu về đời sống và sinh hoạt thường ngày tại căn cứ của những nhà lãnh đạo từng làm việc ở đây như Nguyễn Văn Linh, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, Võ Văn Kiệt, Phạm Hùng, tức phần rất đời thường, chứ không chỉ là sự kiện. Các chương trình tour của tỉnh còn bố trí bữa ăn ngay tại di tích với những món nấu theo lối rừng: bánh xèo, măng le kho thịt ba rọi, nấm mối theo mùa, rau rừng, cá lăng, canh chua gà, cá lăng nấu với hoa chuối hột rừng và lá giang.

Nên đi buổi sáng và dành trọn nửa ngày, vì quãng đường từ thành phố Tây Ninh khá dài và trong rừng thì trưa nắng gắt. Có thể gọi trước cho ban quản lý để hỏi giờ và xin thuyết minh viên. Nếu còn thời gian, ghép luôn với Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát ở ngay kề bên.

Chợ Trảng Bàng mà người địa phương gọi là chợ cũ nằm ở trung tâm phường Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh, bên con kênh chợ cũ thông ra rạch Trảng Bàng. Chợ ra đời cùng con kênh ấy: theo Báo Tây Ninh, năm 1821 ông Cả Đặng Văn Trước chỉ huy dân thôn Phước Lộc đào kênh thông ra rạch để mở đường buôn bán và lập ngôi chợ tại đây.

Hàng hóa từ khắp nơi theo kênh về chợ, rồi từ đây ra sông Vàm Cỏ Đông về Gia Định, đi các tỉnh Nam Bộ và ngược lên Campuchia. Thôn Phước Lộc trở nên đông đúc, thu hút lưu dân người Việt, Chăm, Khmer và thương buôn người Hoa, người Minh Hương. Khu chợ vì thế từng được ví là một "tiểu Hội An" giữa miền Đông Nam Bộ.

Dấu vết của thời ấy còn nằm sát nhau, đi bộ là tới. Giữa chợ cũ là đền thờ ông Cả, dân quen gọi miễu ông Cả hay miễu ông Chủ Chợ, lập năm 1826 và giữ kiến trúc từ lần trùng tu năm 1939; đền là di tích cấp tỉnh. Quanh chợ có ba hội quán: Thất Phủ của người Hoa bảy phủ, Nhị Phủ của người Hoa Chương Châu, Tuyền Châu lập năm 1875, và Minh Nghĩa của người Minh Hương dựng năm 1881.

Nên đến vào sáng sớm, lúc người mua kẻ bán đông nhất. Bạn có thể ăn sáng bằng tô bánh canh hoặc bánh tráng phơi sương cuốn thịt luộc, rồi mua bánh tráng, muối ớt, muối tôm ngay tại chợ để mang về.

Cần biết trước: nguồn chính thức chưa công bố giờ họp, quy mô sạp hay đơn vị quản lý chợ. Con kênh chợ cũ nhiều năm bị ô nhiễm vì nước thải khu dân cư, mùa nắng có mùi hôi; tỉnh đang làm hệ thống thu gom, xử lý nước thải đô thị Trảng Bàng, dự kiến xong trong năm 2026.

Đền ông Cả và các hội quán là nơi thờ tự đang sinh hoạt, vào trong thì giữ trật tự và hỏi trước khi chụp ảnh. Ở chợ, hỏi giá trước khi mua và mang theo tiền mặt.

Chợ hợp với người muốn ăn sáng kiểu Trảng Bàng và đi bộ xem một cụm di tích nhỏ trong một buổi. Nếu mục đích chính là mua bánh tráng phơi sương tận nơi làm, hãy ghé làng bánh tráng ở khu phố Lộc Du, nơi các hộ tráng, nướng, phơi sương bánh.

Tượng đài Chiến thắng Junction City ở khu phố 2, xã Tân Châu, tỉnh Tây Ninh; trước tháng 7/2025, nơi này thuộc thị trấn Tân Châu, huyện Tân Châu. UBND tỉnh Tây Ninh khánh thành tượng đài ngày 4/12/2015, trên khu đất 6.760 m², kinh phí hơn 19 tỷ đồng (Sài Gòn Giải Phóng 12/2015).

Tượng đài được dựng trong Khu di tích lịch sử Địa điểm lưu niệm Chiến thắng Junction City. Theo Tạp chí Thế giới Di sản, địa điểm này được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia theo Quyết định 3989/QĐ-BVHTTDL ngày 12/11/2013.

Junction City, còn gọi Gian-xơn Xi-ty, là cuộc hành quân lớn của quân đội Mỹ từ ngày 22/2 đến 15/4/1967, đánh vào khu căn cứ Bắc Tây Ninh sát biên giới Campuchia. Mục tiêu là cơ quan đầu não Trung ương Cục miền Nam, Sư đoàn 9 Quân Giải phóng và Đài Phát thanh Giải phóng. Quân và dân địa phương bám trụ, giữ an toàn được căn cứ; tượng đài ghi nhớ kết quả đó (cổng Du lịch Tây Ninh; TTXVN 12/2015).

Đây là không gian tưởng niệm ngoài trời, được dùng cho các sự kiện chính trị, hoạt động về nguồn và học tập truyền thống (TTXVN 12/2015). Muốn hiểu diễn biến chiến dịch, hãy đến nhà trưng bày ở Khu di tích Căn cứ Trung ương Cục miền Nam (xã Tân Lập), nơi có sa bàn về chiến dịch này (Công an Nhân dân 7/2024).

Nói thẳng: nguồn công khai về chính tượng đài rất ít, chưa có mô tả tác giả, hình khối hay số đo tượng; giờ mở, phí và thuyết minh tại chỗ cũng chưa được công bố. Nên ghép tượng đài vào hành trình đi các căn cứ ở phía bắc tỉnh thay vì đi riêng.

Giữ trang phục, lời nói trang nghiêm; không leo lên bệ tượng để chụp ảnh.

Tượng đài hợp với đoàn về nguồn, học sinh, người quan tâm lịch sử kháng chiến; không hợp với người tìm điểm vui chơi. Nếu muốn thấy nơi cuộc hành quân nhắm tới, Khu di tích Căn cứ Trung ương Cục miền Nam là lựa chọn nên đi.

Ở khu phố Lộc Du bên quốc lộ 22, có một nghề mà điều kiện làm việc do trời quyết định: bánh tráng phải được phơi đúng lúc sương xuống, không sớm hơn, không muộn hơn. Đó là nghề làm bánh tráng phơi sương Trảng Bàng, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2015, xếp loại nghề thủ công truyền thống.

Nghề có từ lâu đời, truyền từ thời cha ông ở vùng Ngũ Quảng, Bình Định đi khẩn hoang lập ấp ở Tây Ninh từ thế kỷ 18. Ban đầu chỉ là bánh tráng nhúng và bánh tráng nướng; về sau người ta mới nghĩ ra cách phơi sương. Đất Trảng Bàng được trời cho ngày nhiều nắng đêm lắm sương, và chính cái đêm lắm sương ấy làm nên chiếc bánh.

Quy trình dài và khó chia sẻ với người ngoài nghề. Gạo ngâm hai ngày rồi đem xay, tráng thành bánh hai lớp dày hơn bánh thường, thêm chút muối cho đậm, đem phơi nắng, rồi nướng. Đến công đoạn cuối mới là thứ đặt tên cho cả nghề: bánh được mang ra ngoài trời để sương thấm vào cho tới khi mềm. Chỉ vài phút tới mươi lăm phút là phải thu vào, lâu quá thì bánh nhão, sớm quá thì chưa đủ mềm. Người làm nghề vì thế phải thức đêm dậy sớm quanh năm.

Làng nghề nay còn khoảng hai mươi đến hai mươi lăm hộ tráng bánh, giảm nhiều so với trước. Ngoài bánh tráng phơi sương, làng còn làm bánh tráng nem, bánh tráng ngọt, bánh tráng nướng, bánh tráng mặn. Hai năm một lần vào tháng 12, thị xã tổ chức Lễ hội Văn hóa – Du lịch Nghề làm bánh tráng phơi sương Trảng Bàng; kỳ gần nhất là lần thứ năm, cuối tháng 12 năm 2024, với khu phục dựng nghề cho khách tự tráng và nướng bánh.

Nếu muốn xem tận mắt, nên hỏi trước tại chỗ vì chưa có tour làng nghề chính thức và các lò là hộ gia đình. Công đoạn phơi sương diễn ra vào ban đêm hoặc rạng sáng tùy mùa và tùy hộ, nên đừng đến giữa trưa rồi mong thấy giàn phơi.

Từ trung tâm Cần Đước cũ, đi khoảng 15 km ra cù lao Long Hựu, nay là xã Long Hựu, tỉnh Tây Ninh, bạn gặp Nhà trăm cột, còn gọi Nhà Ông Cả: một ngôi nhà gỗ theo kiểu nhà rường Huế dựng giữa vùng sông nước Long An cũ. Đây là di tích quốc gia nhưng trước hết là nhà ở của một gia đình: hậu duệ họ Trần vẫn sống trong nhà.

Người dựng nhà là ông Trần Văn Hoa, điền chủ ở cù lao, cho mời thợ từ Huế vào làm. Thanh Niên ghi nhà khởi công năm 1898, qua 2 năm xây và 3 năm chạm trổ thì xong năm 1903; Nhân Dân ghi khởi công năm 1901. Nhà ba gian hai chái, mái ngói âm dương, nền đá tảng lát gạch tàu lục giác, cửa chính nhìn về hướng tây bắc.

Tên "trăm cột" là cách gọi tròn: nhà hiện có 120 cột, gồm 68 cột tròn và 52 cột vuông. Theo Nhân Dân, ban đầu nhà có 160 cột, về sau gian chứa lúa 40 cột bị dỡ bán. Phần đáng xem kỹ là chạm gỗ: tám đầu kèo chạm kiểu vân hóa long, tức mây và hoa lá cách điệu thành đầu rồng; bên cạnh tứ linh, tứ quý là những trái cây miền Tây như mãng cầu, lê-ki-ma.

Nhà không đông khách: theo Thanh Niên, thỉnh thoảng mới có người tới tham quan, còn đoàn làm phim và thợ chụp ảnh cưới thì thường xuyên. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Long An cũ từng trùng tu mái, cột, chống mối, nhưng năm 2020 chính quyền huyện cũ nhận xét khuôn viên chưa được chỉnh trang, chưa đáp ứng nhu cầu khách. Giờ tham quan và phí chưa có công bố chính thức.

Vì đây là nhà riêng có bàn thờ tổ tiên và án thư của dòng họ, hãy liên hệ, xin phép gia chủ trước khi vào; không tự ý ngồi lên bàn ghế, không chạm vào đồ thờ, hỏi trước khi chụp nội thất.

Nhà trăm cột hợp với người mê kiến trúc gỗ và chạm khắc. Nếu muốn so sánh, Nhân Dân từng đặt nhà cạnh nhà cổ Huỳnh Cẩm Thuận cùng thời ở Sa Đéc (Đồng Tháp) và nhận xét nội thất Nhà trăm cột đơn giản, ít cầu kỳ hơn.

Nằm cạnh tỉnh lộ 835 ở xã Mỹ Lộc, vùng Cần Giuộc của Long An cũ (nay thuộc tỉnh Tây Ninh), chùa Tôn Thạnh là ngôi chùa Phật giáo lập năm 1808, được nhiều người biết tới qua một câu trong bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc của Nguyễn Đình Chiểu: "Chùa Tôn Thạnh năm canh ưng đóng lạnh...".

Năm Gia Long thứ 7 (1808), Thiền sư Viên Ngộ về làng Thanh Ba dựng chùa, ban đầu tên Lan Nhã. Người trong vùng gọi chùa là chùa Ông Ngộ hay chùa Tăng Ngộ, theo tên vị thiền sư. Chùa còn giữ tượng Địa Tạng Bồ Tát bằng đồng cao 110 cm; tương truyền tượng phải đúc hai lần. Tháp Tổ Viên Ngộ ba tầng, hình lục giác, cao 4,5 m, xây năm 1846.

Theo Cổng thông tin điện tử tỉnh Tây Ninh, từ năm 1859 đến 1861 Nguyễn Đình Chiểu về đất Thanh Ba, lấy chùa làm nơi dạy học, làm thơ, làm thuốc, và sáng tác bài văn tế tại đây. Bên phải chùa có hai tấm bia kỷ niệm ông, dựng năm 1973 và cuối thập niên 1990. Chùa được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1997.

Khi tới, bạn nên biết phần lớn kiến trúc đã qua nhiều lần trùng tu. Theo VnExpress, dãy tiền điện, chánh điện, hậu điện hiện nay được xây từ năm 2003, còn gian trai đường là chánh điện cũ dựng năm 1926, cột gỗ căm xe nguyên khối. Hoành phi, câu đối chữ Hán sơn son thếp vàng và tượng Phật từ đầu thế kỷ XIX vẫn còn trong chánh điện.

Giờ mở cửa, quy định tham quan chưa có công bố chính thức, và chùa không có dịch vụ thuyết minh được công bố. Đây là chùa đang có tăng chúng tu tập: ăn mặc kín đáo, nói nhỏ trong chánh điện, hỏi nhà chùa trước khi chụp ảnh tượng thờ.

Chùa hợp với người đọc Nguyễn Đình Chiểu, người quan tâm lịch sử kháng Pháp ở Cần Giuộc và chùa cổ Nam Bộ. Nếu đi tiếp trong vùng Long An cũ, Nhà trăm cột ở cù lao Long Hựu là một di tích quốc gia khác được xếp hạng cùng năm 1997.

Ở ấp Tân Quang 1, xã Tân Tập (xã Đông Thạnh, vùng Cần Giuộc cũ), người dân vẫn đóng và sửa ghe, xuồng gỗ. Theo tài liệu công nhận nghề, ban đầu chỉ có vài hộ dựng trại ở bến đò ngang kênh Nước Mặn rồi dần thành xóm ghe xuồng. TTXVN và Báo Tây Ninh ghi nghề đã có gần trăm năm, bên dòng Vàm Cỏ Đông.

Đầu thế kỷ 20, Đông Thạnh được biết đến là nơi tụ hội nhiều thợ đóng ghe giỏi, với ghe bầu, ghe chài, ghe đáy, ghe ủi, xuồng tam bản. Mũi và lái ghe sơn đỏ, vẽ đôi mắt ghe. Theo lời lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch được TTXVN dẫn, ghe mũi đỏ là dấu hiệu nhận diện của cư dân Gia Định xưa, còn trong câu ca "Ghe anh mũi đỏ chặn đường, phải trên Gia Định xuống vườn thăm em".

Năm 2022, UBND tỉnh Long An công nhận nghề đóng ghe, xuồng ở ấp Tân Quang 1 là nghề truyền thống. Gỗ đóng ghe chủ yếu là gỗ sao và bạch đàn; theo người làm nghề, ghe gỗ sao dùng được khoảng 60 năm, bạch đàn khoảng 30 năm. Một người thợ chính phải biết chọn gỗ, dựng đúng cấu hình ghe theo yêu cầu của chủ ghe, và mất cả chục năm mới thành thợ.

Cần nói thẳng: nghề đang thu hẹp. Hiện chỉ còn một cơ sở đóng ghe, xuồng gỗ, trong vùng còn khoảng 30 thợ cả và 30 thợ phụ. Việc chủ yếu là sửa chữa, bảo trì; mỗi năm chỉ đóng mới vài chiếc. Đa số thợ đã lớn tuổi, chưa có người trẻ nối nghề. Tháng 11 âm lịch là lúc xưởng đông việc nhất, khi chủ ghe tân trang ghe đón Tết.

Đây là xưởng sản xuất, chưa có chương trình đón khách hay giờ tham quan công bố. Nếu muốn ghé xem, hãy hỏi trước, đứng ngoài khu vực đang cưa, đục, và không chạm vào dụng cụ. Nghề này hợp với người quan tâm văn hóa sông nước Nam Bộ và nghề mộc thủ công; ai muốn một làng nghề có tổ chức đón khách, có khu cho khách tự làm thì làng nghề bánh tráng phơi sương Trảng Bàng sẽ thuận hơn.

Ở Tây Ninh, hầu hết khách đến vì Tòa thánh Cao Đài hoặc núi Bà Đen. Chùa Gò Kén nằm ngay trên quốc lộ 22B giữa hai nơi đó, và phần lớn người ta đi ngang mà không biết mình vừa đi qua chỗ đạo Cao Đài bắt đầu.

Chùa ra đời vào đầu thế kỷ XX, là một trong những ngôi chùa cổ ở Tây Ninh. Năm 1925, Hòa thượng Thích Từ Phong, đệ tử của tổ sư Thích Trí Lượng, cùng các môn đồ dựng ngôi chùa Thiền Lâm bằng móng đá, tường xây, mái ngói, dài trên 30 mét và rộng hơn 11 mét, cột kèo đúc xi măng cốt sắt. Cửa ra vào lắp chấn song gỗ vuông, bên trên cài lưỡi gà để không nhấc ra được, một chi tiết nhỏ còn giữ lại cách người ta làm cửa cách đây một thế kỷ.

Cuối năm 1926, chùa được mượn làm nơi cử hành lễ khai đạo của đạo Cao Đài, trong khoảng ba tháng, trước khi đạo dời về khu vực Tòa thánh ngày nay. Đó là lý do một ngôi chùa Phật giáo lại nằm trong hầu hết các câu chuyện về lịch sử Cao Đài Tây Ninh, và cũng là lý do nên ghép chùa vào cùng buổi với Tòa thánh nếu bạn muốn hiểu vùng đất này.

Chùa được trùng tu năm 1970 và tu bổ lớn vào tháng 7 năm 2007, khi vị trụ trì cho xây thêm nhiều công trình mới. Trước sân là tượng Đức Phật Thích Ca Mâu Ni tham thiền dưới bóng cây bồ đề, tượng Bồ Tát Quan Thế Âm cao 25 mét đứng trên con rồng cao 7 mét, và tượng Phật nhập niết bàn dài 25 mét. Quanh khuôn viên còn có cổng Tam quan, điện thờ Đức Phật Di Lặc, vườn Lâm Tỳ Ni, núi Ngũ Hành Sơn và Bảo Tháp Xá Lợi chín tầng.

Đây là chùa đang sinh hoạt, không phải di tích mở cửa cho khách tham quan tự do, mỗi năm vẫn tổ chức Đại lễ Phật đản với sự tham dự của Giáo hội và chính quyền tỉnh. Nên ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng ở khu chính điện, và hỏi trước khi chụp ảnh bên trong.

Nếu chỉ ghé Tây Ninh một buổi và muốn mang đặc sản về, thì đây là chỗ duy nhất cần nhớ. Muối ớt tôm, bánh tráng phơi sương, bánh tráng me, chao, mắm chua, nem bưởi, hạt điều, đồ chay, cả hai ấn phẩm của tỉnh đều nêu chợ Long Hoa đầu tiên trong danh sách nơi mua, cho gần như mọi món.

Chợ có một điểm rất riêng mà ít người để ý. Nhà lồng được dựng theo hình chữ thập trên một lô đất vuông, với tám cửa mở ra tám con đường. Cách bố trí ấy không ngẫu nhiên: chợ khởi công năm 1952 dưới sự chỉ đạo của Hộ pháp Phạm Công Tắc, và tám cửa được sắp theo triết lý Thái Cực sinh Lưỡng Nghi, Âm Dương sinh Tứ Tượng. Mỗi cửa hướng về một nơi có ý nghĩa với vùng đất này, Tòa Thánh Tây Ninh, chùa Từ Lâm tức chùa Gò Kén, Trí Huệ Cung, và hướng về Thành phố Hồ Chí Minh.

Chợ nằm trên đường Huỳnh Thanh Mừng ở phường Long Hoa, cách Tòa Thánh Tây Ninh chừng 2,7 km, nên rất dễ ghép vào cùng buổi với chuyến đi Tòa Thánh. Hai tuyến xe buýt của tỉnh đi ngang: tuyến 70-1 từ Củ Chi đến Bến xe Tây Ninh chạy qua đường Huỳnh Thanh Mừng ngay cạnh chợ, và tuyến 04 từ Bến xe Tây Ninh đến Bến xe Gò Dầu dừng ở chợ Long Hoa trên đường 797.

Cần biết trước khi đi: chợ đang trong giai đoạn xây dựng lại. Khu A và B đang được đầu tư xây mới theo dự án kéo dài đến năm 2027, còn hoạt động mua bán hiện dời sang chợ tạm bố trí quanh tuyến đường Huỳnh Thanh Mừng, với hơn bốn trăm tiểu thương. Vì vậy quy mô và mặt bằng bạn thấy hôm nay chưa phải diện mạo cuối cùng.

Đi chợ thì nên đi sáng sớm, và nếu mua đồ mang đi xa thì hỏi kỹ người bán về hạn dùng và cách bảo quản, nhất là với bánh tráng phơi sương và mắm chua.

Lò Gò – Xa Mát nằm sát biên giới Campuchia, cách thành phố Tây Ninh 55 km, và là Vườn Di sản ASEAN duy nhất của vùng Đông Nam Bộ. Điều làm nơi này khác các vườn quốc gia khác của miền Nam nằm ở vị trí địa lý: đây là chỗ ba hệ sinh thái gặp nhau, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long, nên trong cùng một chuyến đi bạn có thể đi qua rừng nguyên sinh, rừng cổ thụ, rừng khộp và rừng tràm nước.

Vườn bảo tồn nhiều cây gỗ, cây thuốc, chim, thú và cá quý hiếm, trong đó có Trắc, Cẩm Lai, Bách Bệnh, Trút, Sếu đầu đỏ, Chà Vá chân đen, Già đẫy, Hạc cổ trắng và Rồng đất. Trong ranh giới vườn còn có hai Cây Di sản Việt Nam trên hai trăm tuổi.

Vườn tổ chức sáu tuyến tham quan có đăng ký trước, chứ không phải kiểu mua vé rồi tự đi. Có tuyến đi bộ xuyên rừng, tuyến đạp xe xuyên rừng, tuyến xem chim và ngắm hoa rừng vào khoảng tháng 6 đến tháng 11, tuyến đi thuyền lên thượng nguồn sông Vàm Cỏ Đông, và tuyến tham quan kết hợp về nguồn. Một số tuyến yêu cầu nhóm từ tám người trở lên. Vườn cũng có chỗ nghỉ: bungalow ở trung tâm du lịch sinh thái, chỗ ngủ tại chốt bảo vệ rừng, lều trại và võng.

Ghép với lịch sử thì nơi này càng dày: vườn là nơi ra đời Căn cứ Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, và Di tích quốc gia đặc biệt Căn cứ Trung ương Cục miền Nam nằm ngay trong vùng rừng này. Các chương trình tour của tỉnh thường ghép hai nơi vào cùng một ngày.

Nếu đi, nên gọi trước cho vườn để đăng ký tuyến và hỏi giá, bảng giá dịch vụ treo trên trang của vườn đã cũ nhiều năm. Khách nước ngoài cần làm thủ tục vùng biên giới và phải đăng ký trước ba ngày.

Người Tây Ninh gọi nơi này là biển hồ, và đứng ở bờ thì hiểu ngay vì sao: mặt nước rộng 27.000 hecta, nhìn ra xa không thấy bờ bên kia, chỉ thấy những hòn đảo phủ cây xanh nổi lên rải rác.

Hồ Dầu Tiếng là công trình thủy lợi nhân tạo lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á, khởi công năm 1981 và hoàn thành năm 1985. Sức chứa 1,5 tỷ mét khối nước của hồ tưới tiêu cho cả một vùng rộng, và đó vẫn là công việc chính của nó cho tới hôm nay, đây là hồ thủy lợi trước, điểm đến sau. Hồ trải dài qua địa phận Thành phố Hồ Chí Minh, Tây Ninh và Đồng Nai; bờ phía Tây Ninh cách thành phố Tây Ninh khoảng 25 km và nằm trên tuyến liên hoàn thành phố Tây Ninh, Tòa thánh Cao Đài, núi Bà Đen.

Nổi bật trong hồ là đảo Nhím, đi khoảng ba mươi phút bằng tàu hoặc thuyền là tới. Cần biết trước: đảo chưa có tuyến tàu khách chính thức, người ta ra đảo chủ yếu bằng vỏ lãi, ghe xuồng hoặc ca nô gắn động cơ, và trên đảo cũng chưa có hạ tầng du lịch. Một dự án khu du lịch sinh thái quy mô lớn đã được phê duyệt quy hoạch đầu năm 2026, nên diện mạo nơi này sẽ thay đổi trong vài năm tới.

Điều giữ chân khách ở đây không phải dịch vụ mà là khoảng trống. Bờ hồ có bãi cỏ rộng thoáng, thích hợp cho dã ngoại, cắm trại và ngắm hoàng hôn xuống mặt nước. Món ăn gắn với hồ là cá lăng bắt trong lòng hồ, dân địa phương nói thịt cá lăng ở đây dai và thơm hơn hẳn cá nuôi lồng bè.

Mùa đẹp nhất là từ tháng 12 đến tháng 4, khi trời khô ráo. Nếu định ra đảo hoặc cắm trại thì nên hỏi người địa phương tại bến trước, vì hồ là công trình thủy lợi đang vận hành và có những đợt xả tràn theo lịch điều tiết trong mùa mưa.

Chợ Tân An là chợ trung tâm của Tân An cũ, nay thuộc phường Long An. Người địa phương quen gọi là "chợ cũ Tân An". Theo Địa chí Long An được Dân Việt dẫn (3/2024), chợ trước kia có tên chợ Hưng Lợi hay chợ Vũng Gù, nằm phía nam kênh Bảo Định, ngó ra sông Vàm Cỏ Tây, và đã có hơn trăm năm.

Thời hàng hóa còn đi đường sông, khu bán cá được bố trí sát mé kênh để ghe lên xuống hàng, kế đến dãy sạp thịt rồi mới tới nhà lồng. Những năm 1980, ghe từ Thủ Thừa chở chuối, từ Bến Lức chở mía, đường, từ Mộc Hóa chở khoai mì, khoai mỡ về bán. Nay kênh Bảo Định đã bị chắn ngang, ghe thuyền không còn ra vào như trước.

Chợ trải qua nhiều lần thay đổi. Năm 2004 tỉnh khởi công một dự án chợ Tân An mới, nhưng đến đầu năm 2007 công trình mới làm được khoảng một nửa nhà lồng và dự án phải chuyển hướng. Năm 2012 nhà lồng chợ được tháo dỡ để xây mới, hoạt động trở lại từ năm 2014.

Cần biết trước: chợ không còn đông như thời chợ là nơi buôn bán chính của cả vùng, vì các chợ phường, chợ Khánh Hậu và siêu thị mọc lên. Năm 2024, khu trái cây, hàng bông quanh nhà lồng vẫn đông, còn tầng 2 nhà lồng có 46 ki-ốt quần áo thì gần một nửa đóng cửa. Dịp giáp Tết, chợ bày nhiều bánh mứt, nhang đèn, hoa. Giờ họp chợ và ban quản lý chưa có công bố chính thức; mang tiền mặt nhỏ và hỏi giá trước khi mua.

Chợ hợp với người muốn xem nhịp mua bán hằng ngày ở trung tâm Tân An cũ và mua trái cây vùng Long An, Tiền Giang. Nếu bạn tìm một chợ truyền thống nhộn nhịp hơn ở phía bắc tỉnh, chợ Long Hoa ở phường Long Hoa được Dân Việt (2/2026) mô tả là một trong những khu chợ sầm uất của vùng Tây Ninh cũ.

Chợ Kiến Tường nằm ở khu trung tâm phường Kiến Tường, tỉnh Tây Ninh, thuộc Phường 1 của thị xã Kiến Tường cũ (tỉnh Long An). Khu này trước năm 2013 là thị trấn Mộc Hóa: tháng 3/2013 Chính phủ lập thị xã Kiến Tường từ thị trấn Mộc Hóa và năm xã, rồi từ 01/7/2025 ba phường 1, 2, 3 nhập thành phường Kiến Tường. Vì vậy trên một số bản đồ, điểm này vẫn mang tên Chợ Mộc Hóa.

Cổng Du lịch Tây Ninh liệt kê ở vùng Kiến Tường cũ năm chợ: Chợ Kiến Tường, Chợ mới Kiến Tường, Chợ tạm Mộc Hóa (cùng ở Phường 1 cũ), Chợ cá Kiến Tường (Phường 2 cũ) và Chợ Bình Hiệp (xã Bình Hiệp). Ba chợ ở Phường 1 được ghim trong phạm vi khoảng 150 m; nguồn chính thức chưa nói rõ quan hệ giữa các tên này.

Cần nói thẳng: chưa có bài báo hay trang chính thức nào mô tả mặt hàng, số sạp, năm lập hay giờ họp của chợ. Báo Tây Ninh có phóng sự truyền hình "Chợ Kiến Tường sau bình thường mới" (1/2022) về chợ sau đợt dịch. Muốn biết giờ chợ đông, hãy hỏi người dân.

Dịp giáp Tết, thị xã cũ mở chợ hoa xuân ngay khu trung tâm Phường 1: năm 2024 có hơn 200 gian ở khu đền thờ Đốc binh Nguyễn Tấn Kiều và trục đường 30/4, ghe tàu chở mai, cúc, vạn thọ từ nhà vườn Đồng Tháp, Tiền Giang, Bến Tre, Cần Thơ cập bờ kè (Báo Tây Ninh 2/2024). Đây là chợ theo mùa, khác với Chợ Kiến Tường.

Từ 18/8/2025 phường xử phạt việc để xe máy trên vỉa hè, nên gửi xe đúng chỗ. Chợ hợp với khách đi qua Kiến Tường cần mua đồ dùng, thức ăn trước khi vào vùng rừng tràm Đồng Tháp Mười. Nếu bạn tìm một trải nghiệm có nhiều tư liệu hơn ở vùng này, Làng nổi Tân Lập hay Cánh đồng Bất Tận ở xã Mộc Hóa là lựa chọn khác.

Khu du lịch Long Điền Sơn ở số 08 đường Trần Phú, phường Bình Minh; trước tháng 7/2025 địa chỉ này thuộc phường Ninh Sơn, thành phố Tây Ninh. Cổng Du lịch Tây Ninh ghi khu du lịch cách trung tâm phường Tân Ninh khoảng 5 km. Đây là khu vui chơi, giải trí do nhà đầu tư xây dựng và khai thác, đi vào hoạt động năm 2009, khuôn viên khoảng 27 ha.

Cảnh quan ở đây là cảnh quan dựng lên: lối vào có tượng 12 con giáp; đá tự nhiên và các công trình xếp quanh một hồ lớn, nước hồ màu vàng đỏ của đất bazan. Giữa hồ là đảo Long Ẩn với quán cà phê trong hang hình đầu rồng, nối bờ bằng cây cầu mô phỏng Chùa Cầu Hội An.

Theo cổng Du lịch Tây Ninh (6/2026), khu có hơn 50 hạng mục: công viên nước và biển nhân tạo, tàu lượn siêu tốc, đu quay dây, mô hình "18 tầng địa ngục", khu trò chơi trẻ em, bãi cỏ cắm trại và hồ câu cá.

Bảng giá của khu du lịch đăng trên cổng Du lịch Tây Ninh (6/2026) ghi giá ngày thường: vé tham quan 60.000 đồng cho người lớn cao trên 1,3 m, 40.000 đồng cho trẻ cao 1 đến 1,3 m; vé công viên nước 150.000 và 100.000 đồng. Giá không áp dụng ngày lễ, Tết, nên hỏi lại trước khi đi; giờ mở cửa chưa có công bố chính thức.

Nói thẳng: đây không phải một điểm thiên nhiên. Khu đông vào cuối tuần và dịp lễ, Tết. Đi cùng trẻ nhỏ thì trông trẻ ở khu hồ, công viên nước và xem kỹ quy định chiều cao của từng trò chơi.

Long Điền Sơn hợp với gia đình có trẻ em, nhóm bạn cần chỗ vui chơi, cắm trại trong ngày. Nếu muốn núi rừng và nơi thờ tự, Khu du lịch quốc gia núi Bà Đen cùng phường Bình Minh là lựa chọn khác.

Số 44A đường Hoàng Lê Kha, khu phố 3, phường Tân Ninh là cơ sở 2 của Bảo tàng tỉnh Tây Ninh. Trước tháng 7/2025, đây là trụ sở của Bảo tàng tỉnh Tây Ninh cũ, địa chỉ ghi "khu phố 3, phường 3, thành phố Tây Ninh". Sau khi hai tỉnh hợp nhất, bảo tàng của Tây Ninh và Long An thành một đơn vị với hai cơ sở; giám đốc làm việc ở cơ sở 1, số 400 Quốc lộ 1, phường Long An.

Các tin trên trang của bảo tàng cho thấy công việc chính ở đây là sưu tầm và bảo quản. Tháng 8/2024, hội đồng khoa học xét nhập kho các hiện vật dùng trong lễ hội ở đình, miếu vùng Tây Ninh cũ, như miếu Bà Chúa Xứ Bàu Rong hay dinh thờ Quan lớn Trà Vong Huỳnh Công Giản, để "chuẩn bị cho công tác trưng bày Bảo tàng Tây Ninh sắp tới". Tháng 10/2024, bảo tàng làm bảo quản trị liệu hiện vật bằng giấy. Nhiều triển lãm của bảo tàng được đưa về di tích, như triển lãm Đờn ca tài tử Nam Bộ tháng 4/2025 tại ba ngôi đình.

Cần nói thẳng: chưa có nguồn chính thức nào mô tả một trưng bày thường xuyên đang mở cho khách tại cơ sở 2, cũng không có nguồn nào nói bảo tàng có trưng bày riêng về đạo Cao Đài. Trang web bảo tàng còn thông báo đang sửa chữa, không mở cửa. Giờ mở cửa, giá vé chưa công bố; hãy gọi số cơ quan 0276 382 2562 trước khi đến.

Nếu muốn xem hiện vật, cơ sở 1 ở phường Long An đang có trưng bày chuyên đề đến 06/11/2026. Nếu ở lại quanh Tây Ninh và muốn đứng tại di tích thật, tháp cổ Chót Mạt ở xã Thạnh Bình hay Căn cứ Trung ương Cục miền Nam ở xã Tân Lập là lựa chọn rõ ràng hơn.

Cách cửa khẩu Mộc Bài chừng mười cây số, giữa một vùng quê biên giới ít khách du lịch, có một ngọn tháp gạch đứng đó hơn một nghìn năm. Tháp cổ Bình Thạnh là một trong hai ngôi tháp cổ trên đất Tây Ninh còn lại tương đối nguyên vẹn, ngôi còn lại là Tháp cổ Chót Mạt ở phía bắc tỉnh.

Hai tháp được Bộ Văn hóa - Thông tin, nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, công nhận là di tích tại Quyết định số 937/QĐ-BT ngày 23 tháng 7 năm 1993. Ấn phẩm của tỉnh gọi đây là hai công trình kiến trúc mỹ thuật đánh dấu một nền văn minh của loài người cách nay hơn 1.000 năm.

Điều đáng nói là tháp không phải công trình đứng một mình. Theo cổng du lịch tỉnh, đây vốn là cụm ba tháp; nay chỉ còn tháp chính phía nam nguyên vẹn, cao khoảng 10 mét trên nền vuông mỗi cạnh 5 mét, hai tháp kia chỉ còn dấu nền. Tháp được trùng tu theo nguyên bản kiến trúc năm 1998 và đến nay cơ bản giữ được hình dáng vốn có.

Đi xem tháp là đi xem cách người xưa xếp gạch. Đây là kiến trúc gạch không vữa của hậu kỳ văn hóa Óc Eo, niên đại khoảng thế kỷ VIII–IX, cùng dòng với các tháp Chăm miền Trung nhưng nằm ở một vùng mà hôm nay gần như không còn dấu vết nào khác của nền văn hóa ấy.

Tháp nằm ở vùng biên giới, đường đi không nhiều dịch vụ, nên tốt nhất là ghép vào chuyến đi Mộc Bài hoặc Trảng Bàng và đến vào buổi sáng. Khu di tích có người trông coi và hướng dẫn khách tham quan; nếu muốn nghe kể kỹ thì nên hỏi ngay tại chỗ.