Quang Tri

Động Phong Nha cách Đồng Hới khoảng 50 km về phía tây bắc, nay thuộc xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị. Đây là động nước: một dòng sông ngầm chảy ra từ lòng núi đá vôi, và bạn vào động bằng thuyền. Động dài 7.729 m, có nhiều nhánh hang phụ.

Động nằm trong Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, nơi mang nhiều lớp công nhận. UNESCO ghi danh Di sản thiên nhiên thế giới ngày 3/7/2003 theo tiêu chí địa chất, địa mạo, và ngày 3/7/2015 bổ sung tiêu chí hệ sinh thái và đa dạng sinh học. Ngày 13/7/2025, di sản được mở rộng sang Vườn quốc gia Hin Nam Nô của Lào, thành di sản thiên nhiên thế giới liên biên giới đầu tiên của Việt Nam và Lào. Tháng 6/2026, Phong Nha – Kẻ Bàng được công nhận thêm là Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Trong nước, vườn là di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2009.

Hành trình phổ thông kéo dài khoảng 2,5 giờ. Mua vé ở quầy của Trung tâm Du lịch Phong Nha – Kẻ Bàng, ra bến bên trái nhận số thuyền, rồi đi khoảng 30 phút trên sông Son. Tới cửa động, thuyền tắt máy, người lái chèo tay khoảng 1.200 m trên sông ngầm qua các khối thạch nhũ được đặt tên như Phật Bà Quan Thế Âm, Mái Nhà Rông, Voi chầu Hổ phục. Lúc quay ra, bạn lên bờ đi trên sàn đạo composite qua hai nhánh hang khô là Hang Tiên và Hang Cung Đình.

Bảng giá năm 2026 của Trung tâm ghi vé tham quan 150.000 đồng/người, trẻ em dưới 1,3 m miễn vé. Thuyền tính riêng theo chuyến: 700.000 đồng khứ hồi cho tối đa 12 người kể cả trẻ em, 750.000 đồng nếu ghép thêm động Tiên Sơn. Đi ít người thì tiền thuyền chia theo đầu người sẽ cao; hỏi tại quầy về khả năng đi chung thuyền. Giờ mở cửa hằng ngày: mùa hè 7h15–16h30, mùa đông 7h30–15h45.

Muốn đi sâu hơn, Trung tâm có tuyến 4,5 km chèo kayak vào động, tắm hồ Xuyên Sơn trong lòng núi, kéo dài 6–7 giờ, nhận trẻ từ 10 tuổi có sức khỏe tốt; tuyến này và tuyến khám phá động về đêm đều có giá 1.700.000 đồng/khách.

Mặt hạn chế: mùa hè động rất đông, bến thuyền nối đuôi nhau, nên đi sớm buổi sáng. Màu sông Son thay đổi theo mưa: tháng 7/2026, mưa lớn ở thượng nguồn bên Lào làm nước đục nhiều ngày giữa mùa khô, dù thuyền vào động vẫn chạy bình thường. Mùa mưa lũ nên gọi Trung tâm hỏi trước khi đi.

Trong động, đi đúng sàn đạo, đừng chạm hay bẻ thạch nhũ, không xả rác xuống sông ngầm. Theo Trung tâm Du lịch, trong động còn kho ký tự cổ của người Chăm, nên đừng viết, khắc lên vách đá. Nền hang ẩm và trơn, mang giày bám.

Phong Nha hợp với gia đình có trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người lần đầu vào hang, vì phần lớn đường đi là ngồi thuyền. Chưa có công bố chính thức về lối đi cho xe lăn, và hành trình bắt buộc lên xuống thuyền. Nếu bạn muốn đi bộ trong hang thay vì ngồi thuyền, động Tiên Sơn nằm lưng chừng núi ngay phía trên, dài 980 m, đi chung thuyền nhưng phải leo gần 600 bậc; hãy cân nhắc sức mình trước khi mua vé ghép.

Tân Hóa nằm trong một thung lũng núi đá vôi ở phía tây tỉnh, nay thuộc xã Kim Phú, cách trung tâm Phong Nha khoảng 70 km (gần 2 tiếng xe) và cách Đồng Hới khoảng 110 km. Đây là vùng của người Nguồn; năm 2024 xã Tân Hóa cũ có hơn 3.500 nhân khẩu, trong khoảng 715 hộ.

Tân Hóa được gọi là "rốn lũ": ba bề là núi, nước dồn về mà chỉ thoát qua một hang núi hẹp. Từ tháng 9 đến tháng 11, đỉnh lũ có năm dâng tới 12 m; trận lũ năm 2010 ngập tới nóc nhà. Từ năm 2011 người dân bắt đầu làm nhà phao, đặt trên hệ thùng phuy và trượt lên xuống theo các cột định hướng khi nước lên. Từ năm 2014 mô hình được chuẩn hóa, đã qua các trận lũ lớn 2016, 2019, 2020, 2024; cuối năm 2025 xã Kim Phú có hơn 620 nhà phao, chủ yếu ở Tân Hóa cũ.

Ngày 19/10/2023, Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO, nay là UN Tourism) công bố Tân Hóa là một trong 54 "Làng du lịch tốt nhất" năm 2023, chọn từ gần 260 hồ sơ. Đây là làng đầu tiên của Việt Nam có danh hiệu này. Ngày 5/7/2026, Khu du lịch Kim Phú, gồm hệ thống hang Tú Làn và làng Tân Hóa, được công nhận là khu du lịch cấp tỉnh.

Trải nghiệm ở đây xoay quanh việc ở lại. Ban ngày bạn đạp xe quanh làng xem nhà phao, lái xe địa hình qua rừng lim (từ 16 tuổi), hoặc đi hang: hang Chuột dài hơn 400 m nối làng với thung lũng bên kia núi, còn các tour hang Tú Làn kéo dài từ 1 đến 6 ngày. Buổi tối bạn ăn cơm tại nhà một hộ dân, thường 7 đến 8 món từ nguyên liệu địa phương như bánh ngô, cá suối, rau nhà trồng, rồi ngủ ở homestay dựng trong nhà tránh lũ.

Cần biết trước: tour hang Tú Làn và các hoạt động như lái xe địa hình do doanh nghiệp lữ hành được tỉnh cho phép khai thác tổ chức, nên bạn đặt qua họ. Buổi tối trong làng không có hoạt động cộng đồng, người dân đi ngủ sớm để hôm sau ra đồng. Mùa lũ tháng 9 đến tháng 11 có thể làm thay đổi lịch tour.

Với khách nước ngoài: xã Kim Phú trở thành xã biên giới sau sáp nhập, nên đầu năm 2026 khách quốc tế phải xin giấy phép vào khu vực biên giới và nộp 10 USD mỗi người. Tháng 7/2026 Kim Phú có khu du lịch cấp tỉnh, và theo VnExpress (8/2026), khách quốc tế vào khu du lịch cấp tỉnh trong vùng biên giới không cần xin giấy phép. Chưa có hướng dẫn chính thức riêng cho Tân Hóa, nên hỏi lại đơn vị tổ chức trước khi đi.

Tân Hóa là làng đang sống, không phải khu trình diễn. Người Nguồn vẫn dùng tiếng Nguồn trong sinh hoạt. Bữa tối là bữa cơm trong nhà người ta: hỏi chủ nhà trước khi chụp ảnh người trong gia đình, ăn mặc lịch sự khi đi trong làng.

Tân Hóa hợp với người dành được ít nhất một đêm, quan tâm chuyện một cộng đồng sống chung với lũ và thích đi hang có hướng dẫn. Nếu chỉ có một ngày ở vùng Phong Nha và muốn xem hang, động Phong Nha ở xã Phong Nha, tham quan bằng thuyền, là lựa chọn không phải đi thêm 70 km.

Hang Sơn Đoòng nằm trong vùng lõi Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, nay thuộc xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị. Bạn không thể tự đến hay mua vé trong ngày: cách duy nhất để vào hang là một tour thám hiểm 6 ngày 5 đêm do một đơn vị được chỉ định khai thác, và các suất thường kín chỗ trước hai, ba năm.

Cửa hang được một người dân địa phương tìm thấy năm 1990. Tháng 4/2009, Đoàn thám hiểm hang động Anh – Việt do Howard Limbert dẫn đầu khảo sát và công bố đây là hang tự nhiên lớn nhất thế giới, thể tích khoảng 38,5 triệu m³; năm 2013 Guinness ghi nhận kỷ lục này. Hồ sơ di sản thế giới của UNESCO mô tả Sơn Đoòng có đoạn hang lớn nhất từng được ghi nhận xét theo đường kính và độ liên tục. Hang dài gần 9 km, có đoạn cao khoảng 200 m, và hai hố sụt để ánh sáng lọt xuống; ở hố sụt thứ hai có rừng mọc sâu khoảng 200 m trong lòng hang.

Theo đơn vị khai thác, hành trình gồm 2 đêm khách sạn trước và sau, 3 đêm cắm trại: 1 đêm trong rừng gần cửa hang và 2 đêm trong hang ở khu hố sụt 1 và hố sụt 2. Tổng cộng khoảng 28 km đi bộ đường rừng với độ cao thay đổi tới 800 m, khoảng 9 km trong hang có leo trèo bằng dây an toàn, lội suối, và cuối cùng vượt "Bức tường Việt Nam" cao 90 m, gồm đoạn thang dây 18 m, trước khi ra khỏi hang. Mỗi đoàn thường 10 khách, đi cùng đội hỗ trợ khoảng 30 người.

Rào cản lớn nhất là thể lực và chỗ. Bạn phải từng đi trekking cắm trại qua đêm trong 12 tháng gần nhất, với ngày đi tối thiểu 8 km trên địa hình đá, tổng độ cao leo từ 1.000 m trở lên. Mỗi năm chỉ khoảng 1.000 khách được vào hang theo quy định của tỉnh Quảng Bình cũ. Suất năm 2026 và 2027 đã hết từ cuối năm 2025, và trang của đơn vị khai thác ghi cả năm 2028 đã kín. Tour chỉ chạy từ tháng 1 đến hết tháng 8; các tháng còn lại không khai thác vì thời tiết.

Giá niêm yết là 80.000.000 đồng/người (tương đương 3.000 USD), đã gồm thuế, phí dịch vụ môi trường nộp cho Ban quản lý vườn, lưu trú và đưa đón. Trong hang không có sóng điện thoại; đoàn mang điện thoại vệ tinh cho tình huống khẩn cấp.

Từ tháng 7/2025, xã Thượng Trạch mới được xác định là xã biên giới. Đầu năm 2026, báo chí phản ánh khách nước ngoài phải xin giấy phép qua công an, biên phòng và nộp lệ phí, vì vậy nên hỏi đơn vị tổ chức về thủ tục ngay khi đặt chỗ.

Hang nằm trong vùng bảo vệ nghiêm ngặt của di sản thế giới: đi đúng lối, không chạm thạch nhũ, không để lại rác, và nghe theo trưởng đoàn ở mọi đoạn leo trèo.

Sơn Đoòng dành cho người có kinh nghiệm trekking nhiều ngày, thể lực rất tốt và đặt trước được nhiều năm. Nếu chưa đủ điều kiện, bạn vẫn xem được hang qua trải nghiệm thực tế ảo khoảng 15 phút ở Trung tâm Thông tin Thám hiểm hang động Phong Nha, hoặc vào động Phong Nha bằng thuyền trong nửa ngày.

Đèo Ngang là đoạn Quốc lộ 1 vượt dãy Hoành Sơn, đúng ranh giới giữa Hà Tĩnh ở phía bắc và Quảng Trị (Quảng Bình cũ) ở phía nam; phía Quảng Trị nay thuộc xã Phú Trạch. Hoành Sơn là nhánh của Trường Sơn Bắc chạy ngang ra biển dài khoảng 50 km, đỉnh cao nhất 1.044 m; chỗ đèo nhô ra biển cao 256 m, và con đèo dài khoảng 6 km.

Trên đỉnh đèo là Hoành Sơn Quan, người dân quen gọi "Cổng Trời". Cửa ải xây năm 1833 thời Minh Mạng; theo Đại Nam thực lục, 300 lính Quảng Bình và Hà Tĩnh làm xong trong một tháng, rồi lính Quảng Bình thay phiên đóng giữ. Cổng cao khoảng 4 m, đắp nổi ba chữ "Hoành Sơn quan", hai bên có tường chạy theo thế núi. Người Việt biết con đèo qua bài thơ "Qua Đèo Ngang" của Bà Huyện Thanh Quan, mở đầu bằng câu "Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà".

Điều ít người biết: Hoành Sơn Quan là di tích "lưỡng tỉnh". Năm 2002 tỉnh Quảng Bình xếp hạng di tích cấp tỉnh, năm 2005 tỉnh Hà Tĩnh cũng xếp hạng chính công trình này. Theo khảo sát của Hà Tĩnh, cổng nằm cách đường phân thủy trên đỉnh đèo 7,7 m về phía bắc, tức trên đất Hà Tĩnh. Đến giữa năm 2026, di tích vẫn chưa được xếp hạng quốc gia; hội thảo khoa học tháng 5/2026 đề nghị hai tỉnh cùng lập hồ sơ như cách Huế và Đà Nẵng đã làm với Hải Vân Quan.

Muốn thấy cổng, bạn phải chọn đường đèo cũ thay vì đi hầm. Từ phía Hà Tĩnh có khoảng 1.000 bậc đá lên Hoành Sơn Quan; năm 2022 chính quyền xã Kỳ Nam cũ đã tu sửa lại các bậc này. Từ khi có hầm đường bộ, xe qua đỉnh đèo vắng hẳn, thỉnh thoảng mới có nhóm đi xe máy dừng lại.

Nói thẳng về hiện trạng: di tích ít được trùng tu. Báo Tuổi Trẻ tháng 6/2026 ghi nhận khu bảo vệ bị lấn bởi mộ tư nhân, gạch đá bong tróc được trám tạm bằng xi măng, và có những công trình tín ngưỡng tự phát làm thay đổi không gian gốc. Quanh cổng chưa có dịch vụ; chưa có công bố chính thức về vé tham quan.

Về đường đi: hầm Đèo Ngang dài 495 m hoàn thành năm 2004. Ống hầm thứ hai dài 650 m khởi công tháng 1/2025 và đến tháng 2/2026 đã hoàn tất thi công, chờ nghiệm thu; nên hỏi lại tình trạng lưu thông trước khi đi. Bậc đá dốc, mang giày bám; dừng xe trên đường đèo thì tìm chỗ rộng, bật đèn cảnh báo.

Đây là di tích quân sự của triều Nguyễn và nơi phân ranh hai tỉnh; đừng viết, khắc lên tường cổng, đừng leo lên đỉnh cổng. Các công trình tín ngưỡng quanh đó là nơi người dân thờ cúng, giữ im lặng khi đi ngang.

Đèo Ngang hợp với người yêu lịch sử, văn học và người đi đường dài bằng ô tô, xe máy muốn dừng chừng một giờ. Người khó leo dốc chỉ nên ngắm từ đường đèo. Nếu muốn một cửa ải cùng thời Minh Mạng đã được trùng tu, có người quản lý và đón khách, Hải Vân Quan giữa Huế và Đà Nẵng là lựa chọn để so sánh.

Cầu Hiền Lương bắc qua sông Bến Hải, nằm song song với cầu Quốc lộ 1 hiện nay, ở ranh giới giữa xã Cửa Tùng (bờ Bắc) và xã Bến Hải (bờ Nam). Sau Hiệp định Genève ký ngày 20/7/1954, dòng sông ở vĩ tuyến 17 trở thành giới tuyến quân sự tạm thời, và đất nước bị chia cắt 21 năm, đến năm 1975. Cụm di tích Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định 2383/QĐ-TTg ngày 09/12/2013.

Cây cầu gốc là cầu thép do Pháp xây năm 1952. Từ 1954 đến 1967, cầu bị chia đôi: nửa bắc do Công an giới tuyến miền Bắc quản lý, nửa nam thuộc chính quyền Sài Gòn. Hai bên từng sơn đi sơn lại màu thành cầu, đến năm 1960 thì giữ hai màu xanh và vàng. Năm 1967 cầu bị bom Mỹ đánh sập. Cây cầu bạn đi hôm nay được phục dựng theo thiết kế cũ, khởi công năm 2001 và khánh thành năm 2008; đợt tu bổ từ tháng 9/2025 đến đầu năm 2026 đã thay toàn bộ 894 tấm ván mặt cầu bằng gỗ lim.

Nên đi theo trục bắc - nam. Ở bờ Bắc có cột cờ giới tuyến cao 28 m, hai giàn loa phóng thanh sát mép sông, nhà Liên hợp dựng lại theo nguyên mẫu, tái hiện cuộc họp giữa hai miền dưới sự giám sát quốc tế, và đồn Công an Hiền Lương sát chân cầu. Đi bộ qua cầu, bạn sẽ bước qua vạch chia đôi mặt cầu để sang bờ Nam, nơi có cụm tượng đài "Khát vọng thống nhất" tạc hình bà mẹ miền Nam và người con, cùng nhà trưng bày "Vĩ tuyến 17 và khát vọng thống nhất". Muốn hiểu các câu chuyện hai bờ như cuộc đua cột cờ, chọi loa, hãy nhờ thuyết minh viên của ban quản lý.

Mặt hạn chế: khu di tích phần lớn ngoài trời, trước đây khá thiếu bóng mát; đợt tu bổ đã trồng thêm cây nhưng trưa hè vẫn nắng gắt. Nhà trưng bày không phải lúc nào cũng mở. Tháng 7 và dịp 30/4 là lúc đông khách: riêng từ đầu tháng 7/2026 đến ngày 20/7 đã có hơn 12.000 lượt khách.

Khu di tích có bán vé; báo chí tháng 2/2026 đưa tin mức 50.000 đồng cho người lớn từ ngày 1/3/2026, nên hỏi lại khi đến. Giờ mở cửa chưa có công bố chính thức thống nhất. Đi buổi sáng hoặc chiều muộn để tránh nắng.

Đây là nơi ghi dấu đau thương và hy sinh của nhiều thế hệ. Giữ thái độ trang nghiêm, không leo lên cột cờ, bệ tượng đài hay lan can cầu để chụp ảnh. Vào ngày 30/4 hằng năm, khu di tích tổ chức lễ hội Thống nhất non sông; nếu gặp lễ thượng cờ, hãy dừng lại, đứng nghiêm.

Hiền Lương hợp với người muốn hiểu thời chia cắt hai miền, cựu chiến binh, học sinh và khách đi tuyến di tích chiến tranh ở Quảng Trị. Nếu thời gian chỉ đủ cho một điểm khác cùng chủ đề, Địa đạo Vịnh Mốc ở vùng Vĩnh Linh cũ hoặc Thành cổ Quảng Trị ở phía nam là các lựa chọn thay thế thường được ghép cùng tuyến.

Cảnh Dương là làng biển nằm cạnh Quốc lộ 1, cách khu mộ Đại tướng Võ Nguyên Giáp ở Vũng Chùa khoảng 10 km, ba mặt giáp sông và biển. Làng hình thành từ thế kỷ 17 và là làng biển duy nhất trong "Bát danh hương", tám làng có tiếng lâu đời của vùng Quảng Bình xưa.

Thứ làm Cảnh Dương khác các làng chài quanh vùng là tục thờ cá Ông. Linh Ngư miếu của làng giữ hai bộ xương cá voi dài khoảng 27 đến 28 m. Theo lời truyền của làng, cá Bà lụy (mắc cạn và chết) vào làng năm 1806, cá Ông năm 1818. Ở bìa làng còn có nghĩa địa cá voi; báo chí ghi số cá Ông được chôn ở đây từ khoảng 17 đến 30 con.

Làng cũng mang dấu ấn chiến tranh. Thời chống Pháp, dân làng "rào làng chiến đấu": dùng ghe lớn chắn sông, đóng cọc cửa lạch, nhổ cả cột nhà để rào làng. Cảnh Dương hai lần được phong Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ; năm 2023 làng khánh thành bức phù điêu "Làng chiến đấu Cảnh Dương".

Cách đi hợp lý là theo con đường bích họa. Từ năm 2018, hơn 50 bức tranh tường 3D được vẽ dọc gần 1 km đường làng, từ đình thờ Tổ ra phía biển, kể chuyện lập làng, thời chiến, chợ cá và lễ hội. Xen giữa là những bức tường rào xây bằng đá san hô của các nhà cũ. Nếu dậy được sớm, khoảng 3 giờ sáng thuyền đánh cá gần bờ bắt đầu vào cửa sông Roòn và chợ cá họp ngay trên bãi cát trước làng lúc rạng sáng.

Thời điểm đông vui nhất là rằm tháng Giêng, khi làng tổ chức lễ cầu ngư: rước kiệu Thần hoàng từ đình thờ Tổ về Linh Ngư miếu, tế Thần Ngư, sau đó là hát dân ca, múa bông chèo cạn. Lễ hội Cầu ngư ở Quảng Bình, trong đó có Cảnh Dương, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2018.

Cần biết trước: đây là làng đang sống bằng nghề biển, đường ngõ hẹp, nhà sát nhau, nhiều mùi cá và nước mắm. Các bức bích họa vẽ trên tường nhà dân, nên bạn đi nhẹ, không đứng chắn cổng hay vào sân nhà người ta để chụp. Chợ cá là chợ đầu mối hải sản, mua bán rất nhanh lúc rạng sáng, nên bạn đứng tránh lối kéo thuyền và xe chở hàng.

Linh Ngư miếu và đình thờ Tổ là nơi thờ tự của làng: ăn mặc kín đáo, không chạm vào bộ xương cá voi, xin phép trước khi chụp ảnh bên trong. Trong ngày lễ cầu ngư, phần tế lễ do các vị cao niên của làng thực hiện, bạn đứng xem ở vị trí dân làng chỉ.

Cảnh Dương hợp với người thích làng biển, tín ngưỡng dân gian và lịch sử kháng chiến, đi trong nửa ngày. Nếu bạn muốn ở lại qua đêm trong một làng có mô hình du lịch cộng đồng bài bản hơn, làng Tân Hóa ở xã Kim Phú là lựa chọn khác trong tỉnh.

Địa đạo Vịnh Mốc nằm ở làng biển Vịnh Mốc, nay thuộc xã Cửa Tùng, vùng Vĩnh Linh cũ phía bắc sông Bến Hải. Thời chống Mỹ, đây là vùng sát giới tuyến vĩ tuyến 17 và là điểm tiếp tế ra đảo Cồn Cỏ. Để bám làng giữa bom đạn, người Vịnh Mốc đào xuống lòng đất đỏ bazan một "làng hầm" để cả cộng đồng sinh sống và chiến đấu.

Công trình được đào từ năm 1965 bằng cuốc, xẻng, mất khoảng 20 tháng đến hai năm, vận chuyển hơn 6.000 m³ đất đá. Theo hồ sơ của Cục Di sản văn hóa, đường hầm có ba tầng: tầng 1 sâu 8–11 m, tầng 2 sâu 11–15 m, tầng 3 sâu 21–22,5 m; tổng chiều dài ba tầng khoảng 1.060 m, chưa tính các ngách và căn hộ. Có 13 cửa, 6 cửa lên đồi và 7 cửa ra biển. Dọc hầm là các ngách nhỏ cho 2 đến 4 người, cùng hội trường chứa 50–60 người, nhà hộ sinh, trạm phẫu thuật, 3 giếng nước và bếp Hoàng Cầm. Người dân sống dưới lòng đất gần 2.000 ngày đêm, và 17 em bé đã chào đời trong địa đạo.

Vịnh Mốc là điểm tiêu biểu nhất của hệ thống làng hầm Vĩnh Linh, gồm 114 địa đạo, được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định 2408/QĐ-TTg ngày 31/12/2014.

Nên xem nhà trưng bày trước để nắm bối cảnh, rồi xuống hầm theo lối tham quan. Bạn sẽ đi qua các ô ở của từng gia đình, hội trường, giếng nước, nhà hộ sinh, và kết thúc bằng các bậc đá dẫn ra một cửa hầm hướng biển. Hầm có đèn điện, nhưng lòng hầm chỉ cao khoảng 1,6–1,9 m, rộng 0,8–1,1 m, nhiều đoạn phải cúi người. Nghe thuyết minh viên kể về đời sống thường ngày dưới hầm sẽ giúp bạn hiểu nơi này hơn là tự đi.

Mặt hạn chế: lòng hầm hẹp và thấp, không hợp với người sợ chỗ kín. Mùa hè là mùa đông khách: riêng tháng 7/2026 di tích đón khoảng 16.000 lượt, nhiều đoàn học sinh và cựu chiến binh. Đoạn kè ven biển sát lối vào hầm từng bị sạt lở sau bão số 10 năm 2025 và đã được sửa xong tháng 6/2026; mùa mưa bão nên hỏi ban quản lý trước khi đi dọc bờ kè.

Giá vé mới nhất được báo chí đưa là 50.000 đồng một lượt từ năm 2016; chưa thấy bảng giá hiện hành trên trang chính thức, nên hỏi lại tại quầy. Giờ mở cửa cũng nên hỏi trước.

Đây là nơi ghi dấu một cộng đồng đã sống, sinh nở và mất mát dưới bom đạn. Đi nhẹ, nói khẽ trong hầm, không khắc, viết lên vách đất và không đi ra ngoài lối tham quan.

Vịnh Mốc hợp với người muốn hiểu đời sống dân thường thời chiến, học sinh và các đoàn cựu chiến binh. Người sợ không gian kín, đi lại khó hoặc dùng xe lăn nên cân nhắc. Nếu chỉ còn thời gian cho một điểm gần đó, cụm di tích Đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải là lựa chọn ngoài trời, cùng chủ đề vĩ tuyến 17.

Từ Đông Hà đi về hướng đông bắc chừng 30–35 km, bạn đến Cửa Tùng, nơi sông Bến Hải, dòng sông giới tuyến vĩ tuyến 17 thời chia cắt, đổ ra biển. Bãi tắm nằm sát bờ kè phía bắc cửa sông, nay thuộc xã Cửa Tùng, vùng Vĩnh Linh cũ, và ngay cạnh khu Địa đạo Vịnh Mốc.

Đầu thế kỷ 20, Cửa Tùng là một điểm nghỉ dưỡng của người Pháp ở miền Trung, được gọi là "nữ hoàng của các bãi tắm" vì bờ cát trắng mịn, dài và thoải. Theo Báo Nhân Dân, vùng biển Cửa Tùng dài khoảng 4 km giữa hai bãi đá ngầm nhô ra biển là Mũi Si và Mũi Lay; riêng bãi tắm hình cánh cung, thời trước dài gần 1 km. Trong kháng chiến chống Mỹ, Cửa Tùng là nơi thuyền của ngư dân và đại đội vận tải C11 xuất phát chở vũ khí, lương thực ra đảo Cồn Cỏ.

Bạn nên biết trước: bãi tắm hôm nay khác nhiều so với tiếng tăm cũ. Từ năm 2003, các công trình ở cửa sông Bến Hải như đê kè chắn sóng hai bờ, cảng cá và cầu Cửa Tùng làm dòng chảy thay đổi; bãi bị xâm thực, cát thô và dốc hơn, có chỗ sóng đánh sát bờ kè, nước có lúc lẫn bùn. Dịch vụ cũng mỏng: năm 2024 chính quyền địa phương cho biết Cửa Tùng chỉ có khoảng 6–7 khách sạn, chủ yếu do người dân tự gây dựng.

Trải nghiệm ở đây là tắm biển ở khu có cứu hộ, đi dọc bãi về phía bắc, nơi có bãi đá rộng và bến cá của tàu thuyền đánh bắt gần bờ, rồi ăn hải sản. Báo Nhân Dân giới thiệu mực câu hấp, cháo bột rong biển nấu với tôm, mực và cá mú kho tộ rắc tiêu Vĩnh Linh. Cửa Tùng thường được ghép chung một buổi với Địa đạo Vịnh Mốc và Cầu Hiền Lương.

An toàn là điều cần để ý nhất. Bãi tắm có ban quản lý và nhân viên cứu hộ. Năm 2026 đã có ít nhất hai lần cứu người ở đây: ngày 1/5, bốn du khách bị dòng xoáy cuốn ra cách bờ 30–40 m; ngày 3/7, một người bị sóng lớn kéo ra khoảng 40 m, nhân viên cứu hộ phải mất hơn 30 phút mới đưa được vào bờ. Chỉ xuống nước ở khu có cứu hộ, không tắm khi sóng lớn và làm theo cảnh báo trên bãi.

Mùa cao điểm du lịch hè của tỉnh là từ tháng 4 đến tháng 9. Tắm biển ở đây chưa có công bố chính thức về phí; hỏi lại khi đến. Cửa Tùng là làng biển có ngư dân làm nghề và đồn biên phòng, nên hỏi trước khi chụp ảnh cận người và tàu thuyền, mang rác ra khỏi bãi.

Cửa Tùng hợp với người đi tuyến di tích DMZ muốn dừng tắm biển, ăn hải sản trong nửa ngày, hoặc người muốn hiểu vùng giới tuyến qua cảnh quan cửa sông. Nếu bạn cần bãi dài, bằng và nhiều dịch vụ lưu trú hơn, biển Cửa Việt phía nam cửa sông là lựa chọn gần nhất; báo chí địa phương ghi nhận các dự án du lịch lớn hiện tập trung ở đó.

Bảo tàng nằm trên đường Hùng Vương, ngay trong khu di tích Thành Đồng Hới ở trung tâm phường Đồng Hới. Đây là bảo tàng cấp tỉnh của Quảng Bình cũ, khởi công năm 2003. Sau khi hai tỉnh hợp nhất, báo chí năm 2026 gọi đây là cơ sở 1 của Bảo tàng tỉnh Quảng Trị, còn cơ sở 2 ở phường Đông Hà.

Theo Cục Di sản văn hóa, bảo tàng có hơn 3.000 m² trưng bày trên ba tầng và khu ngoài trời, với hơn 2.500 hiện vật, tư liệu tiêu biểu. Các mảng chính: đa dạng sinh học và tài nguyên thiên nhiên của vùng, văn hóa người Việt, văn hóa hai nhóm dân tộc thiểu số chính là Bru-Vân Kiều và Chứt, văn hóa Chăm Pa, gốm thời Lý, Trần, Lê và gốm Chu Đậu, đồ sứ ký kiểu thời Nguyễn, hiện vật chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ và Đường Trường Sơn trên đất Quảng Bình.

Hiện vật nổi tiếng nhất ở đây là Ấn "Tuần phủ Đô tướng quân", bằng đồng, nặng 3,6 kg, đúc năm 1515 thời vua Lê Tương Dực, núm cầm hình con nghê quỳ. Ấn được một gia đình ở huyện Quảng Ninh cũ nhặt được khi đi thăm ruộng năm 1980 rồi hiến tặng, và được công nhận bảo vật quốc gia năm 2018. Tuy vậy, ấn được bảo quản nghiêm ngặt và năm 2024 mới lần đầu đem ra trưng bày; bảo tàng cho biết ấn chỉ trưng bày vào các dịp lễ đặc biệt, nên đừng mặc định là sẽ được xem.

Nếu bạn quan tâm văn hóa các dân tộc miền núi phía tây, đây là nơi xem hiện vật của người Bru-Vân Kiều và người Chứt mà không phải đi vào bản. Năm 2023, các nhà sưu tập tư nhân hiến tặng thêm 388 tư liệu, hiện vật, gồm cổ vật thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn và tiền cổ.

Cần biết trước: giờ mở cửa và vé chưa có công bố thống nhất. Cổng du lịch của tỉnh ghi mở 8:00 đến 17:00, còn Google Maps ghi 8:00 đến 11:00 và 13:30 đến 16:30 cả tuần. Bạn nên gọi số 0232 3822 653 (số của bảo tàng trên trang Cục Di sản văn hóa) trước khi đến, nhất là cuối tuần. Tên gọi đang chuyển đổi: trên bản đồ, điểm này có thể hiện là "Bảo tàng Quảng Trị".

Khu trưng bày chiến tranh và Đường Trường Sơn gắn với sự hy sinh của nhiều người, nên giữ yên lặng. Hiện vật của người Bru-Vân Kiều, Chứt thuộc về những cộng đồng đang sống ở miền tây tỉnh, không phải cổ vật của một dân tộc đã mất; không chạm tay vào hiện vật.

Bảo tàng hợp với người sắp vào Phong Nha - Kẻ Bàng hoặc lên miền núi phía tây muốn biết trước về thiên nhiên và các dân tộc ở đó. Nếu mối quan tâm của bạn là chiến tranh ở vùng giới tuyến và điêu khắc Chăm, cơ sở ở Đông Hà (Bảo tàng tỉnh Quảng Trị, số 08 Nguyễn Huệ) có hai phù điêu Trà Liên và trống đồng Trà Lộc.

Thành cổ Quảng Trị nằm giữa trung tâm phường Quảng Trị, cách bờ sông Thạch Hãn không xa. Đây là một tòa thành thời Nguyễn, nhưng ngày nay khuôn viên chủ yếu là không gian tưởng niệm những người đã hy sinh trong 81 ngày đêm mùa hè năm 1972.

Thành được vua Gia Long cho đắp năm 1809, đến năm 1837 thời Minh Mạng thì xây lại bằng gạch, huy động 4.000 người. Thành hình vuông, chu vi gần 2.200 m, tường cao hơn 4 m, có pháo đài ở bốn góc, bốn cổng và hào nước bao quanh. Từ 28/6 đến 16/9/1972, thành và dòng Thạch Hãn là nơi diễn ra cuộc chiến 81 ngày đêm. Sau trận chiến, thành bị phá hủy gần hết, chỉ còn vài đoạn tường gạch loang lổ vết đạn và hai cổng tiền, hậu. Di tích được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định 2383/QĐ-TTg ngày 09/12/2013.

Giữa thành là đài tưởng niệm xây năm 1997, đắp đất hình một nấm mồ chung, có bốn lối vào; ở giữa là cây đèn thờ màu đỏ cao 8,1 m, tượng trưng cho 81 ngày đêm. Bạn nên dâng hương ở đây trước, rồi đi quanh các dấu tích: cổng hậu phía bắc được giữ nguyên hiện trạng sau chiến tranh với chi chít vết bom đạn, các pháo đài góc, chứng tích hố bom, khu lao xá còn hệ thống xà lim thời Pháp. Nhà trưng bày, tức Bảo tàng Thành cổ, ở góc đông nam, lưu giữ nhiều ảnh tư liệu, phần lớn do phóng viên chiến trường Đoàn Công Tính chụp. Góc đông bắc có bia chiến tích sinh viên Thành cổ.

Gần thành, bến thả hoa ở bờ nam sông Thạch Hãn là nơi tỉnh và các đoàn thể tổ chức các lễ thả hoa, hoa đăng tri ân, như đêm 01/4/2026 và tối 24/7/2026. Nếu muốn dự, hãy theo dõi thông báo của tỉnh.

Cần biết trước: thứ bạn thấy phần lớn là không gian tưởng niệm và công trình phục dựng, ít kiến trúc gốc; ai tìm một tòa thành cổ nguyên vẹn sẽ thấy khác. Sau bộ phim "Mưa đỏ" năm 2025, khách tăng mạnh: tháng 8/2025 có 16.875 lượt, riêng ngày 2/9/2025 khoảng 3.800 lượt. Tháng 7 và các dịp lễ lớn cũng đông.

Tỉnh không bán vé tham quan Thành cổ vì đây là nơi tri ân, theo báo chí năm 2016; chính sách có thể thay đổi, nên hỏi lại. Giờ mở cửa chưa có công bố chính thức.

Hãy coi cả khuôn viên như một nghĩa trang: ăn mặc kín đáo, nói khẽ, không leo lên đài tưởng niệm, tường thành hay pháo đài, không chụp ảnh tạo dáng vui đùa ở khu tưởng niệm.

Thành cổ hợp với người muốn hiểu mùa hè 1972, cựu chiến binh, các đoàn học sinh và gia đình tri ân. Nếu muốn một nơi tưởng niệm quy mô lớn hơn, có mộ theo từng tỉnh, Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn là lựa chọn khác.

Di tích sân bay Tà Cơn nằm ở vùng đồi Khe Sanh, phía tây tỉnh Quảng Trị, cách Đông Hà khoảng 65 km và cách cửa khẩu Lao Bảo khoảng 20 km. Từ ngã ba Quốc lộ 9 với đường Hồ Chí Minh nhánh Tây ở xã Khe Sanh, đi về phía bắc chưa đến 5 km là tới. Nơi đây từng là cụm cứ điểm của quân đội Mỹ giai đoạn 1966–1968, một mắt xích của tập đoàn cứ điểm Khe Sanh.

Khu căn cứ dài khoảng 2 km, rộng khoảng 1 km, có sân bay cho máy bay vận tải hạng nặng như C-130, C-123 và trực thăng. Chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh mở màn đêm 20/1/1968, mười ngày trước Tổng tiến công Tết Mậu Thân, và kết thúc ngày 15/7/1968. Đầu tháng 7/1968, quân giải phóng làm chủ Tà Cơn. Di tích được xếp hạng di tích quốc gia năm 1986.

Hiện vật đáng xem nhất nằm ngoài trời. Máy bay vận tải C-130 số hiệu 532 từng tham chiến ở Khe Sanh, được đưa về đây năm 2012. Đầu năm 2026, di tích nhận thêm một chiếc C-119, loại máy bay vận tải Mỹ từng dùng trên chiến trường đường Trường Sơn; chiếc này được Bộ Quốc phòng cấp từ năm 2016 nhưng phải đến khi TP.HCM hỗ trợ 4 tỷ đồng mới chở được từ Đồng Nai về. Cạnh đó là trực thăng CH-47 Chinook, UH-1A, các xe M48, M41, M113 và pháo 155 mm.

Nên đi một vòng quanh khu hiện vật ngoài trời, qua đoạn hầm hào, lô cốt và khu doanh trại được phục dựng, rồi vào Bảo tàng Chiến thắng Đường 9 - Khe Sanh ngay trong khu di tích. Bảo tàng trưng bày hàng trăm hình ảnh, vũ khí, hiện vật của Quân giải phóng, lính Mỹ và quân đội Việt Nam Cộng hòa. Nhờ thuyết minh viên sẽ giúp bạn nối các hiện vật với diễn biến bốn đợt của chiến dịch.

Mặt hạn chế: di tích xa trung tâm tỉnh, khu hiện vật phần lớn ngoài trời trên đồi trống, trưa hè nắng gắt. Số máy bay trưng bày là bốn chiếc, nên đừng kỳ vọng một bảo tàng hàng không quy mô lớn.

Vé tham quan được báo chí đưa là 50.000 đồng một lượt từ năm 2016; chưa thấy bảng giá hiện hành trên trang chính thức, nên hỏi lại tại quầy. Giờ mở cửa cũng nên hỏi trước.

Đây là chiến trường của một chiến dịch kéo dài gần sáu tháng, nơi nhiều người đã hy sinh. Giữ thái độ trang nghiêm, không leo lên máy bay, xe quân sự hay pháo để chụp ảnh. Khách quốc tế chiếm khoảng một nửa lượng khách; nếu gặp người đang lặng lẽ tưởng niệm, hãy giữ khoảng cách.

Tà Cơn hợp với người quan tâm lịch sử quân sự, cựu chiến binh và khách đi đường 9 lên Lao Bảo. Nếu thời gian ít, bạn có thể thay bằng Thành cổ Quảng Trị, nằm gần Quốc lộ 1.

Thác Mơ nằm sát đường Hồ Chí Minh nhánh Đông, cách Đồng Hới khoảng 100 km về phía tây, ở vùng Minh Hóa cũ, nay thuộc xã Kim Điền, tỉnh Quảng Trị. Thác gần đường đến mức đứng trên mặt đường Hồ Chí Minh đã nghe tiếng nước.

Dòng suối chảy qua các bậc đá, tạo thành nhiều tầng thác nhỏ; càng lên cao càng nhiều tảng đá lớn nhô giữa dòng. Dòng thác chính đổ xuống một hồ nước rộng hơn 500 m², chỗ người dân và khách tắm nhiều nhất vào ngày nắng nóng. Tương truyền, hồ lớn này được người địa phương gọi là hồ Trôốc Voi: khi vua Hàm Nghi và đoàn tùy tùng đi qua thác Mơ, một con voi bị kẹt chân trong kẽ đá, quân lính và dân làng đào sâu quanh tảng đá để cứu voi, chỗ đào ấy thành hồ nước ngày nay.

Khu du lịch sinh thái Thác Mơ mở cửa ngày 14/4/2019, diện tích được phê duyệt 28 ha, do một doanh nghiệp địa phương đầu tư và khai thác. Khu có cầu đi bộ trên suối, bãi đỗ xe, nhà vệ sinh, khu ăn uống và một số phòng nghỉ. Món được báo địa phương nhắc đến gồm cá suối, tôm khe, ốc lèn, ong non, trứng kiến, rau dớn.

Trải nghiệm ở đây đơn giản: gửi xe, đi dọc cầu và bậc đá lên các tầng thác, tắm ở hồ dưới thác chính hoặc các vũng nước ở hạ lưu, rồi ăn trưa ở khu du lịch. Phần lớn khách đi về trong ngày.

Nói thẳng về hạn chế: dịch vụ vui chơi còn ít, khách chủ yếu tự đến, chưa có tuyến tour cố định. Năm 2021 doanh nghiệp cho biết mới hoàn thành khoảng một nửa hạng mục dự án do thiếu vốn và dịch bệnh. Vào những đợt nắng nóng kéo dài, lượng nước về thác giảm và dòng thác kém đẹp đi. Giá vé và giờ mở cửa chưa có công bố chính thức; hãy hỏi khu du lịch trước khi đến.

Về an toàn, chưa có công bố chính thức về cảnh báo đuối nước hay lũ tại thác. Đá suối trơn, nên đi giày có độ bám; chỉ tắm ở hồ chính khi có người đi cùng, không nhảy từ đá cao xuống hồ, và không xuống suối khi trời đang mưa lớn hoặc nước đục, chảy mạnh.

Khu thác do doanh nghiệp khai thác nhưng dòng suối là của chung cả vùng: mang rác ra khỏi khu thác, không bẻ cây, không bắt cá, tôm trong suối.

Thác Mơ hợp với gia đình, nhóm bạn đi theo đường Hồ Chí Minh muốn dừng chân tắm suối nửa ngày, và người dân vùng Quảng Trị tìm chỗ tránh nóng cuối tuần. Người tìm thác cao, hùng vĩ hoặc một chuyến trekking dài sẽ thấy nơi này nhỏ. Nếu muốn tắm suối ở nơi có phao cứu sinh, kayak và bảng giá công bố, suối Nước Moọc ở Phong Nha – Kẻ Bàng là lựa chọn để so sánh.

Chợ Đông Hà nằm trên đường Trần Hưng Đạo, sát bờ sông Hiếu ở trung tâm phường Đông Hà, gần ngã ba Quốc lộ 1 với Quốc lộ 9, con đường đi Khe Sanh và cửa khẩu Lao Bảo. Đây là chợ trung tâm của Đông Hà, do Ban Quản lý chợ Đông Hà quản lý.

Theo Ban Quản lý chợ, nơi này khởi đầu là chợ quê của làng Đông Hà bên sông Hiếu. Sau khi tỉnh Quảng Trị được lập lại năm 1989, tỉnh đầu tư xây chợ mới: khởi công ngày 13/7/1991, khai trương ngày 19/12/1995 với 1.477 hộ kinh doanh. Giai đoạn 3 xong cuối năm 2003, chợ rộng gần 33.000 m², có chỗ cho hơn 1.700 lô quầy cố định. Ban Quản lý giới thiệu mái chợ được thiết kế theo hình những con thuyền và chợ được chọn làm biểu trưng của Đông Hà.

Chợ chia khu theo ngành hàng. Theo sơ đồ của Ban Quản lý, bên cạnh các khu vải, quần áo, giày dép, điện máy, vàng bạc là những khu gắn với đời sống hằng ngày: chợ cá, thực phẩm tươi sống, gia cầm sống, rau củ, trái cây, lương thực, chuối và cau trầu, hoa tươi, đồ thờ cúng, nón lá, hàng mỹ nghệ. Bạn nên đi thẳng vào khu hàng tươi và khu cau trầu, nón lá để thấy người Đông Hà đi chợ ra sao, rồi mới ghé các nhà hàng khô.

Nói thẳng: đây là chợ thương mại của một đô thị, không phải chợ di sản hay chợ du lịch. Phần lớn hàng hóa phục vụ người dân địa phương. Từ tháng 1/2026, một số hộ phía sông Hiếu được bố trí lại lô quầy để nhường mặt bằng cho công trình nâng cấp hạ tầng Nam sông Hiếu, nên khu ven sông có thể còn thi công.

Giờ họp chưa có công bố thống nhất: cổng Du lịch Quảng Trị ghi 7:00 đến 16:00, Google Maps ghi 4:00 đến 17:00. Nếu định đến sớm hoặc chiều muộn, gọi Ban Quản lý chợ theo số (0233) 3851.729 hoặc đường dây nóng (0233) 3853.120.

Khi đi chợ, hỏi giá trước khi mua và mặc cả nhẹ nhàng. Muốn chụp ảnh cận người bán thì xin phép trước, nhất là ở khu cá và khu gia cầm sống, nơi người bán đang làm hàng. Khu đồ thờ cúng bán vật dụng cho bàn thờ gia đình, nên chụp ảnh và cầm nắm có chừng mực.

Chợ Đông Hà hợp với người đi ngang Đông Hà trên Quốc lộ 1 hoặc chuẩn bị lên đường 9, muốn dừng một giờ để xem nhịp mua bán của thành phố, và dễ ghép với Bảo tàng tỉnh Quảng Trị (cơ sở 2, số 08 Nguyễn Huệ) trong cùng phường. Nếu bạn muốn một phiên chợ quê họp theo lịch âm, chợ phiên Cam Lộ ở xã Cam Lộ, họp các ngày 3, 8, 13, 18, 23, 28 âm lịch, là lựa chọn khác trên cùng hướng Quốc lộ 9.

Chợ Đồng Hới nằm trên đường Mẹ Suốt ở trung tâm phường Đồng Hới, sát sông Nhật Lệ và gần tượng đài Mẹ Suốt. Đây là chợ trung tâm của vùng Quảng Bình cũ, chợ hạng 1 với hơn 700 hộ kinh doanh theo báo chí năm 2025.

Chợ có lịch sử gắn với bến sông. Báo Quảng Bình năm 2024 dẫn các nhà nghiên cứu địa phương cho biết chợ khởi đầu là chợ bến, nơi người xóm Câu đánh cá về bán ở vùng cửa sông. Trước năm 1945, chợ họp gần đúng vị trí hiện nay, gồm ba đình dài ven bờ sông: đình phía bắc bán ngũ cốc, đình giữa bán tạp hóa, đình phía nam bán thịt, cá, rau. Thuyền cá, đò ngang, đò dọc đi Quảng Ninh, Lệ Thủy và ghe buôn từ Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định cập bến ngay chợ. Con đường Mẹ Suốt hôm nay xưa là đường Quảng Bình Quan, chạy từ cổng thành xuống bờ sông, xuyên qua chợ. Trong chiến tranh, chợ bị tàn phá nặng và được dựng lại sau này.

Đến chợ, bạn nên đi hai lượt. Buổi sáng sớm là lúc xem hàng tươi: tôm, cá, cua, ghẹ, rau quả. Cổng du lịch của tỉnh gợi ý các món ăn tại chợ là bánh xèo, cháo canh, bánh canh, và kẹo cu đơ để mua làm quà; phần lớn quầy ăn bán vào sáng sớm và buổi chiều. Phía trong là các dãy quần áo, giày dép, mỹ phẩm, đồ gia dụng.

Cần biết trước: cổng du lịch tỉnh mô tả không gian bên trong chợ hẹp và bình dân. Báo Quảng Bình tháng 3/2025 dẫn Ban Quản lý chợ cho biết hạ tầng các chợ do ban quản lý đã xuống cấp nghiêm trọng, điện, thoát nước và phòng cháy chưa đạt chuẩn; thành phố mới bố trí kinh phí sửa một số hạng mục. Chưa có công bố về dự án xây lại chợ. Đầu tháng 6/2025, hơn một nửa ki ốt từng đóng cửa vài ngày vì tiểu thương lo đợt kiểm tra hóa đơn, nguồn gốc hàng; phần lớn đã mở lại sau đó.

Cổng du lịch tỉnh ghi chợ mở từ 4:00 đến 18:00; chợ không bán vé vào cửa. Ở khu cá và hải sản nên đi giày kín, bám tốt.

Hỏi giá trước khi mua, nhất là hải sản cân theo ký. Mặc cả vừa phải và xin phép trước khi chụp cận người bán; buổi sáng là lúc họ bận nhất, đừng đứng chắn quầy.

Chợ Đồng Hới hợp với người muốn ăn sáng kiểu Quảng Bình, xem hải sản vùng cửa Nhật Lệ và đi bộ tiếp tới tượng đài Mẹ Suốt, cổng Quảng Bình Quan ở đầu đường Mẹ Suốt. Nếu bạn đang ở phía Đông Hà và cần một chợ trung tâm có nhiều ngành hàng, chợ Đông Hà bên sông Hiếu là lựa chọn tương tự ở phía nam tỉnh.

Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn nằm trên khu đồi Bến Tắt, cạnh đường Hồ Chí Minh, cách trung tâm Đông Hà khoảng 38 km về phía tây bắc; nay thuộc xã Cồn Tiên. Đây là nơi quy tập mộ các liệt sĩ đã hy sinh trên tuyến đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh trong kháng chiến chống Mỹ.

Nghĩa trang được xây dựng từ năm 1975 và hoàn thành ngày 10/4/1977, do Bộ Tư lệnh 559 chỉ huy xây dựng. Tổng diện tích khoảng 140.000 m², với hơn 10.000 phần mộ: Báo Nhân Dân ghi 10.263 mộ, một số báo sau này ghi 10.333. Nghĩa trang là một trong 37 điểm của Di tích quốc gia đặc biệt Đường Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh, xếp hạng theo Quyết định 2383/QĐ-TTg ngày 09/12/2013.

Điều khác biệt là cách sắp mộ: phần đất mộ chia thành 10 khu chính, mộ được tập trung theo tỉnh, thành quê hương của liệt sĩ, mỗi khu có nhà tưởng niệm mang biểu tượng riêng của địa phương. Người từ một tỉnh có thể tìm đến đúng khu của đồng hương mình. Nghĩa trang cũng có khu mộ các liệt sĩ chưa xác định được danh tính.

Trung tâm là khu tưởng niệm với đài tưởng niệm bằng đá trắng và sáu bức phù điêu đá khắc hình các binh chủng bộ đội Trường Sơn. Các đoàn thường dâng hoa, dâng hương ở đài trung tâm trước, rồi mới đi xuống các khu mộ; có khu mộ nằm cách tượng đài khoảng 500 m. Ở tháp chuông có đại hồng chung, người đến viếng có thể thỉnh chuông.

Cần biết trước: nghĩa trang trải trên nhiều quả đồi, đường giữa các khu khá xa, trưa hè nắng gắt. Tháng 7, nhất là quanh ngày 27/7, rất nhiều đoàn về viếng, nên nếu muốn yên tĩnh hãy tránh dịp này. Nếu tìm mộ một người thân cụ thể, hãy liên hệ ban quản lý nghĩa trang để tra sơ đồ trước khi đi. Giờ mở cửa và quy định thu phí chưa có công bố chính thức.

Đây là nơi an nghỉ, không phải điểm tham quan thông thường. Ăn mặc kín đáo, nói khẽ, không ngồi, đứng hay giẫm lên mộ, không quay clip giải trí. Nếu gặp gia đình đang thắp hương cho người thân, hãy lùi lại và giữ yên lặng.

Nghĩa trang Trường Sơn hợp với gia đình thân nhân liệt sĩ, cựu chiến binh, các đoàn học sinh và người muốn tri ân. Nếu bạn chỉ có thời gian cho một nơi tưởng niệm gần Quốc lộ 1, Thành cổ Quảng Trị là lựa chọn khác, cũng là không gian tưởng niệm liệt sĩ.

Chợ phiên Cam Lộ họp trên trục đường 15 của xã Cam Lộ, cách Quốc lộ 9 hơn 1 km về phía đông bắc, ngay trước đình làng Cam Lộ; sau lưng đình là sông Hiếu. Khác với các chợ họp hằng ngày, chợ này đông nhất vào 6 ngày phiên mỗi tháng: mùng 3, mùng 8, 13, 18, 23 và 28 âm lịch.

Cổng thông tin của huyện Cam Lộ cũ viết chợ phiên và đình làng hình thành cùng làng Cam Lộ, chợ nằm trên khuôn viên khoảng 1 ha. Theo cổng này, chợ từng là đầu mối trên tuyến buôn bán Cửa Việt - Cam Lộ - Ai Lao: thuyền buôn vào cửa Việt ngược sông Hiếu lên, thương nhân từ phía Lào về, và con đường buôn bán ấy là tiền thân của Quốc lộ 9. Cơ sở dữ liệu của Cục Du lịch Quốc gia ghi chợ có từ thế kỷ 17 và là một trong số ít chợ ở Quảng Trị còn giữ lối họp theo phiên. Báo Sài Gòn Giải Phóng năm 2007 dẫn sử sách ghi tên chợ từ năm 1621, và kể nhà bác học Lê Quý Đôn từng ghé chợ năm 1776.

Chợ còn gắn với lịch sử cách mạng: cổng thông tin huyện cũ ghi chợ và đình là nơi diễn ra nhiều sự kiện thời tiền khởi nghĩa và kháng chiến chống Pháp; những năm 1945 đến 1950, chợ là căn cứ hoạt động cách mạng.

Đi chợ phiên, bạn nên đến từ sáng sớm. Người trong vùng mang ra vài nải chuối, mớ rau, bó chè; các dãy hàng bán dưa, cà, mắm, muối, cau trầu, nếp, khoai, nông sản. Ngày phiên được người địa phương coi như ngày hội của vùng.

Nói thẳng: hình ảnh buôn bán sầm uất trong sử sách không còn. Năm 2007, phóng viên mô tả chợ là những lều nhỏ lợp tôn cũ; ngày thường chợ vắng hơn nhiều. Xã có chợ Cam Lộ họp hằng ngày, và điểm ghim trên bản đồ có thể dẫn tới chợ hằng ngày này. Khu chợ sát sông Hiếu từng bị lũ tràn vào các ki ốt, có chỗ ngập hơn 1 m (năm 2016), nên mùa mưa lũ cần xem thời tiết trước.

Chợ không bán vé. Nên xem lịch âm để đi đúng ngày phiên, và mang tiền mặt lẻ. Đình làng trước chợ là nơi thờ tự của làng: ăn mặc lịch sự, không tự ý vào khi đình đóng cửa. Muốn chụp ảnh cận người bán, hãy hỏi trước.

Chợ phiên Cam Lộ hợp với người thích chợ quê và lịch sử vùng đường 9, dễ ghép khi đi từ Đông Hà lên Khe Sanh. Nếu không trùng ngày phiên và bạn cần một chợ lớn họp mỗi ngày, chợ Đông Hà bên sông Hiếu ở phường Đông Hà là lựa chọn thay thế.

Bảo tàng nằm ở số 08 Nguyễn Huệ, phường Đông Hà. Công trình khánh thành ngày 1/5/2008, diện tích xây dựng 4.019 m², do Trung tâm Quản lý Di tích và Bảo tàng tỉnh Quảng Trị quản lý. Sau khi Quảng Bình và Quảng Trị hợp nhất, báo chí năm 2026 gọi đây là cơ sở 2 của Bảo tàng tỉnh Quảng Trị; cơ sở 1 ở phường Đồng Hới.

Khi mở cửa, phần trưng bày cố định rộng hơn 2.000 m², chia thành 16 tổ hợp không gian với hơn 10.000 hiện vật gốc, cùng một khu hiện vật khối lớn đặt ngoài trời. Khoảng hai phần ba hiện vật lịch sử kể về chiến tranh cách mạng trên đất Quảng Trị; phần còn lại kể lịch sử tự nhiên, văn hóa tộc người và lịch sử vùng đất từ buổi đầu, trong đó có mảng điêu khắc Chăm Pa.

Lý do đáng dừng lại là các bảo vật quốc gia của vùng đất này. Hai bức phù điêu lá nhĩ Trà Liên bằng đá sa phiến thạch, khoảng nửa cuối thế kỷ IX, chạm hình thần Mặt Trời Surya, thần Shiva và nữ thần Uma theo tín ngưỡng người Chăm, đang trưng bày tại cơ sở này dưới mái che. Trống đồng Trà Lộc, niên đại khoảng 2.000 năm, được tìm thấy ở làng Trà Lộc năm 1998, đặt trong tủ kính. Tượng Uma Dương Lệ cũng là bảo vật quốc gia, nhưng tháng 6/2025 đang được cất trong kho chờ sửa gian trưng bày Chăm Pa bị xuống cấp.

Cần biết trước: giờ mở cửa và vé chưa có công bố thống nhất. Cổng du lịch của tỉnh ghi mở từ 7:00 đến 18:00, trong khi Google Maps ghi 7:30 đến 11:30 và 13:30 đến 17:00. Vé cũng chưa có công bố chính thức. Vì vậy bạn nên gọi số 090 742 50 25 (số trên cổng du lịch tỉnh) trước khi đến, nhất là khi muốn xem tượng Uma hoặc đi vào cuối tuần.

Phần lớn không gian nói về chiến tranh và sự hy sinh của người Quảng Trị, nên giữ yên lặng và ăn mặc lịch sự. Các phù điêu và tượng Chăm là hình tượng thần linh trong tín ngưỡng của người Chăm, không phải đồ trang trí: không chạm tay, không tựa vào hiện vật khi chụp ảnh.

Bảo tàng hợp với người sắp đi các di tích chiến tranh ở Quảng Trị và muốn nắm bối cảnh trước, và với người quan tâm điêu khắc Chăm. Nếu bạn đang ở phía Đồng Hới và quan tâm lịch sử, văn hóa vùng Quảng Bình cũ, Bảo tàng Tổng hợp Quảng Bình trong khu di tích Thành Đồng Hới là lựa chọn gần hơn.

Quảng Bình Quan nằm ở trung tâm Đồng Hới, sát Quốc lộ 1, nay thuộc phường Đồng Hới. Dân gian gọi là cổng Hạ. Đây là cổng quan trên đường thiên lý Bắc - Nam thời Trịnh - Nguyễn phân tranh; Báo Quảng Bình gọi đây là biểu tượng của tỉnh Quảng Bình cũ.

Cổng là một trong ba cửa ải của lũy Trấn Ninh, thuộc hệ thống Lũy Thầy chạy từ chân núi Đầu Mâu ra cửa biển Nhật Lệ. Hệ thống lũy dài gần 30 km, được đắp từ năm 1631, theo Báo Quảng Bình do Đào Duy Từ thiết kế, để chúa Nguyễn chặn quân Trịnh ở Đàng Ngoài. Trong gần nửa thế kỷ giao tranh (1627–1672), lũy Trấn Ninh đã giúp chúa Nguyễn đẩy lùi nhiều cuộc tấn công, trong đó có 7 trận lớn. Vua Thiệu Trị sau này đặt tên mới cho Lũy Thầy là "Định Bắc trường thành".

Ban đầu cổng đắp bằng đất; thời Minh Mạng cổng được xây bằng gạch đá và dựng thêm lầu canh phía trên. Cổng gắn với nhiều biến cố thế kỷ 20: đêm 22 rạng 23/8/1945, người dân Đồng Hới tập trung tại đây rồi kéo vào nội thành giành chính quyền; năm 1954, trước khi rút, quân Pháp nổ mìn phá cầu vòm và cửa quan; năm 1961 cổng được phục chế, đến năm 1965 bị bom Mỹ đánh sập gần hoàn toàn. Cổng bạn thấy hôm nay là bản phục dựng sau chiến tranh. Di tích được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 1992.

Cách đi hợp lý là ghé cổng rồi đi bộ theo đường Mẹ Suốt. Con đường này xưa mang tên đường Quảng Bình Quan, chạy từ cổng thẳng xuống bờ sông Nhật Lệ, xuyên qua chợ Đồng Hới. Khu Thành Đồng Hới, nơi có Bảo tàng Tổng hợp Quảng Bình, cũng ở trung tâm phường.

Cần biết trước: cổng nằm sát quốc lộ đông xe, qua đường phải cẩn thận. Năm 2019, Báo Quảng Bình phản ánh tình trạng xả rác, đỗ ô tô làm vỡ đường lát gạch quanh di tích và người vô gia cư ngủ trên lầu; hiện trạng nay nên kiểm tra khi đến. Vé và giờ mở cửa chưa có công bố chính thức.

Không leo lên tường, lầu cổng, không viết vẽ lên di tích. Quảng Bình Quan hợp với người đi dạo phố Đồng Hới và quan tâm lịch sử Trịnh - Nguyễn; một lần ghé thường không mất nhiều thời gian. Nếu muốn tìm hiểu kỹ hơn về vùng đất này, Bảo tàng Tổng hợp Quảng Bình là lựa chọn nên dành nhiều thời gian hơn.

Vùng Quảng Bình cũ, nay là nửa phía bắc tỉnh Quảng Trị, từng là đất của Lâm Ấp và Chămpa trong nhiều thế kỷ. Theo Báo Quảng Bình, dấu tích tháp ở đây chỉ còn rất mờ nhạt; thứ còn lại chủ yếu là thành đất, lũy đá, khu mộ vò và giếng cổ nằm giữa ruộng, vườn và làng. Đây là một cụm di tích rải rác, không phải một điểm tham quan có cổng.

Hai công trình được nhắc nhiều nhất là thành Khu Túc và lũy Hoàn Vương. Thành Khu Túc, còn gọi thành Kẻ Hạ, thành Lồi, nằm giữa cánh đồng làng Cao Lao Hạ, cách sông Gianh khoảng 1 km về phía nam. Theo bài nghiên cứu đăng trên Báo Quảng Bình năm 2015, thành hình chữ nhật 179 m x 249 m, tường đất cao trung bình còn 1,7 m, chân kè đá ong và gạch Chăm, bao quanh là hào rộng gần 30 m đang bị lấp dần. Bài viết dẫn sách Tấn thư: năm 347 vua Lâm Ấp Phạm Văn đòi lấy Hoành Sơn làm ranh giới, và cho rằng thành Khu Túc được bắt đầu xây từ đó.

Lũy Hoành Sơn, sách Đại Nam nhất thống chí gọi là lũy Hoàn Vương, là lũy xếp đá chạy theo dãy Hoành Sơn qua các làng Vân Tập, Phù Lưu. Lũy đã đứt từng đoạn nhưng vẫn kéo dài hàng chục km, có đoạn cao 3 đến 4 m. Ở phía nam, thành Nhà Ngo (Ninh Viễn thành) bên sông Kiến Giang rộng khoảng 500 m x 300 m, nhưng mặt thành nay đã thành nhà ở và vườn của dân.

Nói thẳng: không có biển chỉ dẫn, không có thuyết minh, không có quầy vé, và phần lớn dấu tích chỉ là những gò đất, bờ đá mà mắt thường khó nhận ra nếu không có người dẫn. Bạn nên liên hệ trước với cán bộ văn hóa xã hoặc Bảo tàng tỉnh Quảng Trị để xác định vị trí.

Nhiều điểm nằm trong đất canh tác, vườn nhà và khu mộ táng. Không tự ý vào vườn, không đào bới, không nhặt gạch, gốm; mộ vò là nơi táng tro cốt người xưa, cần được tôn trọng như mọi khu mộ.

Cụm di tích hợp với người nghiên cứu khảo cổ, lịch sử Chămpa và sinh viên chuyên ngành. Nếu bạn muốn xem hiện vật Chămpa trong không gian có trưng bày, Bảo tàng tỉnh Quảng Trị (cơ sở 1 ở phường Đồng Hới, cơ sở 2 ở phường Đông Hà) là lựa chọn dễ tiếp cận hơn.