Chùa Thiên Tượng nằm trên sườn núi Thiên Tượng, mái tây của dãy Hồng Lĩnh, nay thuộc phường Bắc Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh. Tên chùa nghĩa là "voi trời": người xưa đi trên đường thiên lý dưới chân núi nhìn lên thấy một khối đá lớn hình con voi phục. Chùa từng được gọi là "Hoan Châu đệ nhị danh thắng", xếp sau chùa Hương Tích.

Chùa được khởi dựng từ thế kỷ XIV, đời Trần, trên đất làng Quỳnh Lâm xưa. Phạm Sư Mạnh, vị quan thời Trần, từng đến đây và để lại bài thơ "Sơn hành". Tương truyền người mở núi dựng chùa là một vị hòa thượng mơ thấy voi trắng từ trời xuống ngự trên đỉnh núi. Khoảng đầu thế kỷ XVII, thiền sư Chuyết Công từ Trung Hoa sang truyền đạo đã dừng ở chùa gần ba năm trước khi ra Bắc; vì vậy chùa được nhà chùa và người địa phương xem như một tổ đình của Phật giáo miền Trung.

Năm 1885, khi phong trào Cần Vương nổ ra, quân Pháp đốt chùa thành phế tích. Năm 1901, Tổng đốc An Tĩnh Đào Tấn cho dựng lại. Thời Xô viết Nghệ Tĩnh 1930–1931, chùa lại bị phá phần Hạ Tịnh và cấm tu hành. Phải đến những năm 1990 người dân và phật tử mới góp sức trùng tu. Năm 2004, chùa và hồ Thiên Tượng được xếp hạng di tích danh thắng quốc gia.

Phần cổ nhất bạn còn thấy là tòa Thượng Tịnh xây mái vòm, mặt trước ba cửa vòm, phía trên đắp ba chữ "Thiên Tượng tự". Tòa Hạ Tịnh thờ Tam Bảo được dựng lại trên nền cũ. Trong khuôn viên có nhà thờ Tổ sư Đạt Ma, nhà tăng, lầu chuông, tượng Quan Thế Âm, tháp Tổ khai sơn và hai tháp mộ cổ ở mé tây là Lưu Đức tháp và Thạch Sơn tháp. Hai bên chùa có hai dòng suối chảy từ đỉnh núi xuống.

Giờ đón khách chưa có công bố chính thức, bạn nên hỏi nhà chùa trước nếu đi đoàn. Chùa có sư trụ trì, mỗi năm làm lễ húy kỵ Tổ sư khai sơn vào ngày 11 tháng 11 âm lịch.

Chùa nằm giữa rừng phòng hộ Hồng Lĩnh, mùa nắng nguy cơ cháy rừng cao, nên chỉ thắp hương ở nơi nhà chùa quy định và không đốt lửa trong rừng. Tháp mộ là nơi yên nghỉ của các vị sư, không trèo hay ngồi lên.

Chùa hợp với người thích một ngôi chùa núi còn vắng, người quan tâm lịch sử thiền phái Lâm Tế ở Đàng Ngoài. Hồ Thiên Tượng và Suối Tiên ở gần đó hợp để ghé thêm. Nếu trong nhóm có người khó leo dốc, chùa Hương Tích ở xã Can Lộc có cáp treo lên tận nơi.