Cửa Sót là một trong bốn cửa biển còn lại của Hà Tĩnh, cùng với Cửa Hội, Cửa Nhượng và Cửa Khẩu. Đây là chỗ ba con sông Nghèn, sông Cày và sông Rào Cái gom nước lại rồi đổ ra biển. Bờ bắc là làng biển Thạch Kim, nay thuộc xã Lộc Hà; bờ nam là dãy núi Nam Giới của xã Thạch Khê.

Sách cũ gọi nơi này là cửa Nam Giới. Theo Đại Nam nhất thống chí, cửa rộng 37 trượng, thuyền buôn phương Bắc sang nước ta thường đậu ở đây. Báo Thanh Niên dẫn lại rằng cửa xưa chảy qua làng Dương Luật, khoảng hai thế kỷ trước dòng sông đổi xuống làng Kim Đôi, tức Thạch Kim bây giờ, thành Cửa Sót như hôm nay.

Phía Thạch Kim là phần đời sống của cửa biển. Cảng cá Cửa Sót hoạt động từ tháng 4/2007, có cầu cảng dài 110 m, là nơi tàu cá của xã Lộc Hà và cả tàu Nghệ An về bán hàng. Quanh cảng có khoảng 40 hộ làm cá nướng, mùa cá cơm các lò đỏ lửa cả ngày. Cạnh đó là âu thuyền, Đồn Biên phòng Cửa Sót và đền Đông Phương ở thôn Xuân Phượng, nơi ngư dân thắp hương trước chuyến biển.

Phía núi Nam Giới là phần di tích. Danh tướng Lê Khôi, cháu ruột vua Lê Lợi, mất năm 1446 dưới chân núi trên đường đánh Chiêm Thành trở về; mộ ông ở ngọn Long Ngâm, đền thờ dựng năm 1447. Từ mùng 1 đến mùng 3 tháng 5 âm lịch, các làng quanh Cửa Sót rước linh vị từ đền vọng về đền chính. Men bờ đá từ chân núi còn có Eo Lói, chỗ núi hạ thấp gần sát mặt nước, và trạm hải đăng ở hòn Mũi Lố.

Nối hai bờ là cầu Cửa Sót trên đường ven biển, dài 488 m, dùng từ cuối năm 2010. Dưới chân cầu là các bè hàu và bãi nuôi ngao của người Thạch Khê.

Bạn nên biết trước mấy điều. Cửa Sót là cửa lạch và cảng cá đang làm việc, không phải bãi tắm: chưa có công bố chính thức nào về khu vực tắm an toàn ngay tại cửa biển. Luồng lạch bị cát bồi nhiều năm nay, tàu lớn phải chờ con nước; mùa mưa, hạ du sông Nghèn nước lớn và chảy xiết. Muốn tắm biển, bạn sang bãi Thạch Hải của xã Thạch Khê, nơi có 18 nhà hàng niêm yết giá, hoặc bãi Xuân Hải của xã Lộc Hà.

Đền Lê Khôi và các đền ven cửa biển là nơi thờ tự đang hương khói. Vào đền, bạn ăn mặc kín đáo, đi nhẹ, hỏi người trông đền trước khi chụp ảnh ban thờ. Ở cảng cá, tránh đứng chắn lối bốc dỡ lúc tàu về.

Cửa Sót hợp với người thích xem một cửa biển còn làm nghề, thích chụp tàu thuyền và muốn ghép chuyện Lê Khôi vào chuyến đi biển. Người chỉ cần một bãi tắm có dịch vụ sẵn thì nên chọn thẳng Thạch Hải.