"Nguyên tiêu" là đêm trăng tròn đầu tiên của năm mới. Với người Hoa ở Chợ Lớn, đó là dịp lớn nhất trong năm - ngày tưởng nhớ công ơn tổ tiên và các bậc hiền nhân, cầu cho gia đình những điều tốt đẹp ngay từ đầu năm. Năm 2020, Tập quán xã hội và tín ngưỡng Tết Nguyên tiêu của người Hoa Quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Lễ hội không gói trong một ngày. Các hoạt động trải suốt tuần lễ Nguyên tiêu, có thể kéo từ ngày 10 đến hết tháng Giêng âm lịch, tập trung chính vào đêm rằm; phần lễ hội chính tại các hội quán và Trung tâm Văn hóa Quận 5 diễn ra từ ngày 13 đến 15 tháng Giêng. Một chi tiết rất riêng: giờ bắt đầu các hoạt động cúng lễ và đấu đèn thường không cố định - phải là giờ được xem là may mắn thì mới khai mở, và giờ ấy đổi theo từng năm.

Nhịp lễ có những mốc khá rõ. Ngày 12 hoặc 13 tháng Giêng là lễ tế Thánh ở các hội quán Nghĩa An, Nghĩa Nhuận, Phước An, thuộc hệ thống tín ngưỡng thờ Quan Thánh. Đêm 15, các hội quán lần lượt cúng vị thần mà cộng đồng mình thờ tự, cũng là lúc các hoạt động nghệ thuật dồn về Trung tâm Văn hóa Quận 5. Ngày 17 hoặc 18 có đấu giá đèn lồng tại Hội quán Nghĩa An. Sau ngày 18 thì phần lớn chỉ còn ca kịch cổ truyền ở các hội quán, người dân vẫn đến thắp nhang.

Đấu đèn là thứ đáng kể nhất về mặt xã hội. Nó vừa mang tính nghi lễ - gắn với quan niệm về ánh sáng - vừa là một cuộc đấu giá. Đây là hình thức lạc quyên để tạo kinh phí cho hoạt động công ích của cộng đồng: trùng tu hội quán, xây nghĩa trang, trường học, giúp đỡ trẻ mồ côi. Điều thú vị là mô hình này không đến từ lễ Nguyên tiêu ở Trung Quốc, mà sinh ra từ chính nhu cầu của người di dân cần khoản kinh phí để hoạt động, về sau thành quỹ làm công tác xã hội của hội quán.

Đêm rằm là lúc cả khu phố trở thành sân khấu. Đoàn diễu hành đi dọc Nguyễn Trãi, Hải Thượng Lãn Ông, Triệu Quang Phục, Trần Hưng Đạo, Lương Nhữ Học, Châu Văn Liêm, Lão Tử, Trần Xuân Hòa rồi tập kết về Trung tâm Văn hóa Quận 5 - nay mang tên Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường An Đông, vẫn ở số 105 Trần Hưng Đạo. Người diễu hành mặc trang phục dân tộc, nam trường bào nữ thanh y, gánh hoa chúc tụng, gánh liễn chúc thọ, xếp hình nghệ thuật, đi cà kheo, hóa trang thành các nhân vật tích xưa; dàn đại la và trống lớn giữ chủ âm. Có đủ Việt kịch của người Quảng Đông, Triều kịch của người Triều Châu, Quỳnh kịch của người Hải Nam - tất cả đều hát bằng phương ngữ cổ - cùng nhạc lễ Phúc Kiến, lân sư rồng với điệu Mai Hoa Thung, và múa hẩu.

Kỳ gần nhất là Xuân Bính Ngọ 2026, diễn ra từ 1 đến 6/3/2026 với hoạt động chính vào đúng rằm tháng Giêng, ngày 3/3. Chiều hôm đó có diễu hành nghệ thuật đường phố từ 16h30 đến 18h30 với khoảng 1.200 diễn viên và nghệ nhân, năm xe hoa và nhiều đoàn lân sư rồng, chủ đề "Tứ linh khai hội - Phúc Lộc An Khang"; đêm hội bắt đầu lúc 19h, có con rồng vàng dài 68 mét. Lễ hội nay trải trên bốn phường: Chợ Lớn, An Đông, Minh Phụng và Bình Tây.

Nếu đi, hãy dành thời gian vào hẳn bên trong một hội quán để xem những tập tục nhỏ mà ít ai giải thích cho bạn: nhang vòng rất dài treo trước chính điện tượng trưng cho sức khỏe và vòng đời; giấy cầu an màu đỏ ghi "hợp gia bình an" kèm tên gia chủ dán lên tường, lên đèn lễ, lên đèn lồng; tục dâng dầu đèn, trong đó dầu rơi ra được hứng lại ở mâm dưới để khỏi lãng phí. Ngoài phố thì có chợ ẩm thực với bánh hẹ, bánh nếp, tàu hủ chiên, hột gà tiềm thuốc, trò vớt cá vàng và trò đố chữ - đố đèn. Đây là lễ của một cộng đồng đang sống, nên bạn xem và hỏi, đừng chen vào khu hành lễ.