Pác Ngòi là bản người Tày nằm sát bờ sông Lèng và hồ Ba Bể, trong Vườn quốc gia Ba Bể, nay thuộc xã Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên (trước tháng 7/2025 là xã Nam Mẫu, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn). Từ trung tâm Bắc Kạn cũ đi khoảng 60 - 70 km là tới vùng hồ. Phần lớn chỗ lưu trú của vùng hồ nằm ở bản này.

Bản có gần 100 hộ người Tày. Báo Thái Nguyên năm 2026 đếm được hơn 70 ngôi nhà sàn cổ ven hồ, tựa lưng vào núi, hướng mặt ra nước, lợp ngói máng âm dương; nhiều nhà khoảng trăm tuổi. Người Pác Ngòi bắt đầu đón khách từ cuối thế kỷ XX. Theo một người làm du lịch đầu tiên của thôn, hồi đầu khách Pháp đến nhiều, các gia đình sửa nhà sàn, học nấu ăn, tập nói tiếng Anh. Đến năm 2026, gần 40% hộ trong thôn làm du lịch, với hàng chục homestay.

Ở đây bạn ngủ trên nhà sàn, ăn cơm với chủ nhà: cá hồ nướng, thịt chua, tôm chua, măng vầu, cơm lam, xôi ngũ sắc. Ban ngày có thể xem người dân đánh cá, đi thuyền độc mộc hoặc thuê xuồng máy ra hồ. Buổi tối một số nhà tổ chức hát then, đàn tính cho khách. Chợ đêm mở từ đầu năm 2020, hoạt động được ít lâu rồi dừng, đến mùa xuân 2026 mới mở lại.

Nói thẳng về hiện trạng: Báo Thái Nguyên (3/2026) ghi lượng khách những năm gần đây không ổn định, phụ thuộc lễ hội và mùa tour, số homestay tăng nhưng khách không tăng tương ứng. Chất lượng dịch vụ chưa đồng đều; bên cạnh nhà giữ cấu trúc cũ, có nhà cải tạo quá mức, xây kiên cố, cao tầng. Phần lớn khách chỉ ở một đêm. Nếu bạn muốn ở nhà sàn gỗ đúng kiểu cũ, hãy hỏi kỹ và xem ảnh phòng trước khi đặt.

Trong bản ít hàng tạp hóa, nên đặt bữa ăn trước với chủ nhà và mang theo nước uống, đồ ăn vặt. Muốn vào bản, bạn có thể đi xe ôm từ cổng vườn quốc gia hoặc nhờ homestay ra đón. Sáng sớm và ban đêm ở hồ lạnh, nên mang áo khoác và thuốc chống muỗi. Giá phòng, bữa ăn do từng hộ định; theo VOV (8/2026), các cơ sở lưu trú khu lòng hồ niêm yết giá công khai, bạn nên hỏi giá trước khi nhận phòng.

Bản nằm ngay mép nước. Từ ngày 7/7/2026, UBND xã Ba Bể cấm tắm, bơi, lặn, chèo kayak, SUP, thuyền hơi, bè mảng tự phát trên hồ Ba Bể và sông Năng khi chưa đủ điều kiện an toàn, đến khi có thông báo mới. Xuồng chở khách hợp lệ vẫn chạy và phải có áo phao.

Nhà sàn homestay đồng thời là nhà ở của gia đình Tày. Xin phép trước khi chụp ảnh người dân, không tự ý lên gian thờ hay gian riêng của gia đình. Then vốn thuộc nghi lễ của người Tày; phần hát cho khách là tiết mục văn nghệ. Nếu gặp một buổi lễ của gia đình, hỏi chủ nhà trước khi xem hay chụp.

Pác Ngòi hợp với khách muốn ngủ lại một hai đêm bên hồ, đi thuyền và ăn cơm nhà người Tày. Người cần khách sạn đủ tiện nghi hoặc muốn bơi, chèo kayak trên hồ nên cân nhắc. Bó Lù và Cốc Tộc là hai bản khác quanh hồ cũng có homestay, có thể ở thay hoặc ghé so sánh.