Theo tỉnh lộ 202 vào xã Tam Kim, giữa trung tâm xóm Phai Khắt và sát đường là một ngôi nhà tường gạch có hàng rào bao quanh. Đó là Đồn Phai Khắt, một trong năm điểm của Khu di tích Quốc gia đặc biệt Rừng Trần Hưng Đạo; theo cổng thông tin tỉnh, đồn cách khu rừng nơi thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân khoảng 7 km.

Ngôi nhà vốn của đồng chí Nông Văn Lạc, xây năm 1940, rộng 210 m², bốn gian, tường gạch, sàn gỗ nghiến, là ngôi nhà xây lớn nhất xóm khi ấy. Từ đây có đường đi Ngân Sơn, đường đi Nà Ngần và một lối độc đạo ra châu lỵ Nguyên Bình, nên đầu năm 1944 quân Pháp chiếm nhà làm đồn, rào quanh bằng cây vầu, đặt 21 lính dõng dưới quyền một đồn trưởng người Pháp.

Ba ngày sau lễ thành lập Đội, 17 giờ ngày 25/12/1944, Đội cải trang thành toán lính dõng đi tuần, cầm giấy tuần giả đóng dấu đỏ tiến vào đồn; đồng chí Võ Nguyên Giáp đóng vai cai đội. Trước đó, bé Hồng, cậu bé 12 tuổi trong làng, đã vào đồn nắm vị trí kho súng và giờ giấc của lính. Trận đánh diễn ra chớp nhoáng: Đội bắt sống 17 lính, thu 17 khẩu súng, viên đồn trưởng bị bắn khi từ châu lỵ trở về. Đây là trận thắng đầu tiên của đội quân tiền thân Quân đội nhân dân Việt Nam; sáng hôm sau Đội hạ tiếp đồn Nà Ngần.

Sau năm 1945, gia đình ông Lạc trở lại sống trong nhà. Năm 1989 Đại tướng Võ Nguyên Giáp về thăm đồn; năm 1994 ngôi nhà thành nhà trưng bày chiến thắng Phai Khắt. Năm 2014 một phần hiện vật được chuyển lên nhà trưng bày ở khu rừng Trần Hưng Đạo; năm 2019 đồn được bổ sung hiện vật và dựng lại không gian sinh hoạt của đồn trưởng và lính dõng. Bạn vào qua cổng, xem các gian trưng bày hình ảnh, hiện vật về lễ thành lập và hoạt động của Đội, rồi ra phía sau xem trạm gác dựng mô phỏng.

Quy mô di tích nhỏ, chỉ một ngôi nhà trong khuôn viên có hàng rào. Hang Thẳm Khẩu, nơi Đội tập kết chiều 24/12/1944, cách xóm khoảng 500 m đường mòn. Giờ mở cửa chưa có công bố chính thức. Từ ngày 4/7/2026, Ban Quản lý không thu phí tham quan tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Rừng Trần Hưng Đạo; nên gọi tổ quản lý khu di tích theo số 039 4292082 trước khi đến.

Phai Khắt là xóm trung tâm của xã Tam Kim, nơi đồng bào Tày, Dao sinh sống. Khi về thăm năm 1989, Đại tướng hỏi chuyện bà con bằng tiếng Tày. Hãy giữ trật tự trong nhà trưng bày và xin phép trước khi chụp ảnh người dân quanh đồn.

Đồn hợp với người quan tâm lịch sử quân đội, cựu chiến binh, đoàn học sinh, và nên ghép với khu rừng Trần Hưng Đạo trong cùng một buổi. Nếu muốn một điểm ít người hơn, đồn Nà Ngần cách Phai Khắt khoảng 15 đến 20 km có nhà bia và nhà sàn trưng bày tư liệu về trận đánh thứ hai.