Then là thực hành nghi lễ của người Tày, Nùng và Thái ở miền núi phía Bắc. Ở Cao Bằng, nơi người Tày chiếm hơn 40% dân số, Then gắn với đời sống tín ngưỡng của nhiều gia đình Tày, Nùng quanh năm. Năm 2014 "Nghi lễ Then của người Tày" tỉnh Cao Bằng được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định 2684/QĐ-BVHTTDL. Ngày 12/12/2019 UNESCO ghi danh "Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam" vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, với 11 tỉnh có di sản, trong đó có Cao Bằng.

Theo hồ sơ UNESCO, lễ Then diễn tả hành trình của thầy Then, có thể là ông Then hoặc bà Then, dẫn đoàn âm binh từ mường đất lên mường trời để dâng lễ vật và cầu xin: cầu an, chữa bệnh, cầu mùa, mừng năm mới. Thầy Then vừa hát bằng tiếng dân tộc vừa gảy đàn tính, xóc chùm nhạc, dùng kiếm, thanh âm dương, chuông, quạt; có lễ có tốp nữ múa theo. Lễ làm ở nhà gia chủ, ngoài trời hoặc tại bàn thờ nhà thầy, và được truyền miệng qua các thế hệ.

Báo Cao Bằng ghi người Tày, Nùng trong tỉnh mời thầy làm lễ cầu an, giải hạn, cúng tổ tiên, mừng nhà mới, mừng thọ ông bà. Then Cao Bằng có hai vùng: Then miền Đông dùng đàn tính hai dây, giọng trầm và mạnh; Then miền Tây dùng đàn tính ba dây, làn điệu mềm hơn.

Bên cạnh nghi lễ, hát Then đàn tính còn sống trong các câu lạc bộ. Hội Bảo tồn dân ca các dân tộc tỉnh có hơn 2.000 hội viên; nhiều nghệ nhân mở lớp dạy miễn phí; năm học 2023–2024 hát Then được dạy thí điểm ở một số trường. Các câu lạc bộ thường đặt lời Then mới về quê hương, đời sống, để biểu diễn trên sân khấu.

Khách có thể nghe Then tính ở những dịp công khai: Liên hoan hát Then, đàn tính và trình diễn trang phục dân tộc năm 2026 diễn ra ngày 2/10 tại sân khấu Cọn nước, Phố đi bộ Kim Đồng; ngày 7/10/2023 có 1.000 người cùng hát Then, đàn tính bên thác Bản Giốc, xác lập kỷ lục Việt Nam.

Cần phân biệt rõ: tiết mục sân khấu là biểu diễn, còn lễ Then thật là việc của gia đình mời thầy, không có lịch công bố cho khách. Chỉ vào xem khi được gia chủ mời. Không chạm vào bàn thờ, đồ lễ, đàn tính của thầy; không đi ngang giữa thầy và bàn thờ; hỏi trước khi chụp ảnh, quay phim; không đề nghị làm lễ để khách xem.

Then hợp với người quan tâm âm nhạc dân gian, tín ngưỡng của người Tày, Nùng và chịu khó tìm hiểu. Nếu chỉ muốn nghe hát Then đàn tính mà không bước vào không gian nghi lễ, các buổi biểu diễn ở Phố đi bộ Kim Đồng là lựa chọn phù hợp.