Ở xã Lộc Hưng, phần đất trước đây là xã Lộc Khánh của huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước cũ, có một khuôn viên rộng viền bởi hàng dầu và những cây thốt nốt, loài cây gắn với đời sống người Khmer Nam Bộ. Đó là chùa Sóc Lớn, ngôi chùa Phật giáo Nam tông mang tên chính cái sóc nơi nó đứng, và được xem là chùa Khmer lâu đời nhất của vùng Bình Phước cũ.

Chùa được khởi công từ năm 1928, đặt đá xây chánh điện năm 1931 và khánh thành năm 1937. Năm 1972, giữa thời chiến, các công trình cũ sập hoàn toàn; bà con dựng một ngôi nhà tranh để giữ việc lễ Phật, đến năm 1997 mới xây được Sa La (giảng đường) bên cạnh nền chùa cũ. Sa La ấy hiện vẫn là nơi cử hành các nghi lễ chính, trong lúc một chánh điện mới với phần mái nhiều tầng đang được dựng từ năm 2016 và dự kiến hoàn thành năm 2028. Nói cách khác, bạn đến một ngôi chùa đang được chính cộng đồng của mình xây lại, chứ không phải một di tích đã đóng khung.

Từ cổng (hai cột vuông trang trí hoa văn Angkor), một lối đi dài chừng 70 mét với hai hàng cột đèn đối xứng dẫn vào trong. Ở các mái hiên, hãy nhìn lên những hình tiên nữ và chim thần Krut nâng mái; dọc hành lang là hình rắn thần Naga. Phía trong có tháp thờ Phật đặt dưới gốc bồ đề, và đối diện là dãy trường học hai tầng xây năm 2010, và đây là nét riêng của chùa Sóc Lớn so với nhiều ngôi chùa khác.

Dãy trường ấy nói lên vai trò thật của nơi này. Hơn 700 hộ Khmer ở ba ấp Sóc Lớn, Chà Đôn, Ba Ven coi chùa là trung tâm sinh hoạt chung; mỗi mùa hè chùa mở lớp dạy tiếng Khmer cho con em trong vùng và lớp tiếng Pali cho chư tăng. Các lễ lớn trong năm đều diễn ra ở đây: Phật Đản, Dolta, dâng y Kathina và Tết Chôl Chnăm Thmây vào các ngày từ 14 đến 16 tháng 4 dương lịch, khi thanh niên trong sóc chơi nhạc ngũ âm, đánh trống sa-dăm và các gia đình mang đến bún nước lèo, bánh tét, bánh ít, bánh gừng. Người Kinh, người S'tiêng, người Tày quanh vùng cũng đến dự.

Vì chánh điện mới còn đang thi công, một phần khuôn viên là công trường và diện mạo chùa sẽ còn thay đổi trong vài năm tới. Trước hết đây là nơi tu học hằng ngày của chư tăng và là lớp học của trẻ em trong sóc, nên hãy ăn mặc kín đáo, đi lại nhẹ nhàng và hỏi nhà chùa trước khi vào khu sinh hoạt hoặc chụp ảnh các sư, các em nhỏ; đi theo đoàn thì nên liên hệ nhà chùa trước.

Chùa Sóc Lớn hợp với người muốn hiểu đời sống của cộng đồng Khmer ở miền Đông Nam Bộ, nhất là vào dịp Chôl Chnăm Thmây. Nếu bạn chỉ tìm một công trình cổ còn nguyên dạng để ngắm kiến trúc, nên biết trước rằng phần lớn hạng mục ở đây được dựng lại từ thập niên 1990 trở đi.