Skip to main content
Localis

Heritage spaces

Mộ và đền thờ Đoàn Văn Cự

Đền thờ và lăng mộ thầy Cự cùng 16 nghĩa binh Thiên Địa Hội ở Biên Hòa, giỗ mùng 8 tháng 4 âm lịch

Tam Hiệp, Dong Nai

Story

This story is currently available in Vietnamese only.

Ở phường Tam Hiệp, nơi đường Đoàn Văn Cự gặp đường Phạm Văn Thuận, có một ngôi đền thờ người mà dân Biên Hòa xưa gọi thân mật là thầy Cự. Di tích mang tên ông gồm hai nơi tách nhau: ngôi đền này, và khu lăng mộ nằm bên dòng suối Linh Tuyền, nơi ông Đoàn Văn Cự yên nghỉ cùng 16 nghĩa binh. Người địa phương còn gọi khu mộ bằng một cái tên giản dị: Mộ 17 người.

Ông Đoàn Văn Cự sinh năm 1835 ở Bình An, tỉnh Biên Hòa xưa, trong một gia đình nhà nho. Về sau ông đến ở xã Tam Hiệp, dạy học và bốc thuốc. Chính uy tín của một người thầy khiến bà con các vùng chợ Đồn, Bình Đa, cù lao Phố tìm đến với ông khi ông bí mật tập hợp những người có chí hướng chống Pháp. Tổ chức của ông lấy tên Thiên Địa Hội, hoạt động theo lối hội kín, lập căn cứ ở vùng Bưng Kiệu khi ấy còn rừng rậm, tích trữ lương thực và mở cả lò rèn vũ khí.

Ngày mùng 8 tháng 4 năm Ất Tỵ, tức năm 1905, căn cứ Bưng Kiệu bị quân Pháp tấn công; ông Đoàn Văn Cự và 16 nghĩa binh hy sinh. Người dân thương tiếc lập một ngôi mộ chung bên suối, rồi đến năm 1956 dựng đền thờ. Năm 1998, Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng mộ và đền thờ là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia, theo Quyết định số 722/QĐ-BVHTT ngày 25 tháng 4.

Khu mộ nay được ốp đá đen, phía trước có dòng chữ 'Lăng mộ Quốc Công Đoàn Văn Cự và 16 nghĩa binh', trong đó quốc công là tước hiệu dành cho người có công lao với đất nước. Sau mộ là một gian thờ, trên tường có những hàng chữ như 'Vị quốc vong thân' và 'Sanh vi tướng, tử vi thần'. Đây là chỗ nên đứng lại lâu hơn một chút: mấy chữ ấy nói gọn cách người Biên Hòa nhìn ông, lúc sống là người cầm quân, lúc mất được thờ như thần.

Ngày đông nhất trong năm là mùng 8 tháng 4 âm lịch, ngày giỗ, ngày dương thay đổi theo từng năm. Ban Quý tế thỉnh sắc từ khu lăng mộ, rước diễu hành trên đường Đoàn Văn Cự, rồi dâng hương, dâng hoa và cúng tiên thường. Ngoài lễ giỗ, đền còn có lễ kỳ yên vào ngày 11 và 12 tháng 11 âm lịch. Nếu muốn dự, bạn cứ đứng cùng bà con, nhường lối cho đoàn rước và ban tế, không chen vào khu hành lễ để chụp ảnh.

Ngày thường, đây là một nơi thờ tự của cộng đồng chứ không phải điểm tham quan có quầy vé hay người hướng dẫn, nên chuyến ghé thường ngắn. Đền và mộ không nằm cùng một chỗ, bạn nên hỏi đường người địa phương khi muốn đi cả hai. Khu mộ cùng cổng, tường rào xây đã lâu, vài chỗ bị lún nứt và đang chờ dự án tu bổ. Nơi này hợp với người muốn tìm hiểu phong trào chống Pháp đầu thế kỷ 20 ở Biên Hòa và người quen đi lễ ở các đền miếu Nam Bộ; nếu bạn cần một điểm có trưng bày, thuyết minh đầy đủ thì chưa hợp.

What to experience

  • Dâng hương tại đền thờ Đoàn Văn Cự và 16 nghĩa binh
  • Viếng lăng mộ bên suối Linh Tuyền
  • Dự lễ giỗ mùng 8 tháng 4 âm lịch
  • Dự lễ kỳ yên ngày 11–12 tháng 11 âm lịch

Keywords

  • không gian di sản
  • Đồng Nai
  • Tam Hiệp
  • Biên Hòa
  • di tích quốc gia
  • Đoàn Văn Cự
  • Thiên Địa Hội
  • đền thờ và lăng mộ