Heritage spaces
Nhà hội Bình Trước
Ngôi nhà vuông trang trí gốm Biên Hòa trên đường 30-4, nơi thành lập Tỉnh ủy Biên Hòa năm 1945
Story
Trên đường 30-4 ở trung tâm Biên Hòa cũ, gần Quảng trường Sông Phố và đối diện Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai cũ, giữa những dãy nhà hiện đại có một ngôi nhà vuông mái ngói đổ về bốn phía. Đó là Nhà hội Bình Trước. Cái tên giữ lại địa danh Bình Trước, tức tên thôn có từ thế kỷ 19, rồi là xã nội ô của Biên Hòa cho tới năm 1976, trước khi các tên phường mới thay thế.
Nhà hội vốn là công sở của làng: nơi hương chức, hội tề hội họp và làm việc trước năm 1945. Công trình được xây vào khoảng năm 1936 theo chủ trương của tỉnh trưởng Biên Hòa khi ấy, nhưng người trực tiếp làm nên nó là các nghệ nhân Trường Mỹ nghệ thực hành Biên Hòa. Vì vậy, dù không phải đình, chùa hay miếu, ngôi nhà lại mang dáng trang nghiêm của đình làng Nam Bộ: mái ngói âm dương xen ngói lưu ly men xanh, bờ mái có gờ chỉ và cặp rồng uốn lượn.
Đứng ở tiền sảnh, bạn nên xem chậm phần gốm. Hai bức phù điêu chạm nổi kể các ngày hội truyền thống của người Việt. Phía trên là dòng chữ Hán tên nhà hội bằng gốm men xanh. Cửa chính có đôi câu đối cũng bằng gốm, và chữ đầu của hai câu ghép lại thành tên Bình Trước. Ba cửa gỗ ở tiền sảnh chạm hoa mai sáu cánh, vốn là tặng phẩm của Trường Mỹ nghệ Thủ Dầu Một thuở ấy; hai bên cửa là cặp lân đá trong tư thế phủ phục.
Ngôi nhà còn là một địa chỉ lịch sử. Ngày 23 tháng 9 năm 1945, Hội nghị cán bộ tỉnh Biên Hòa họp tại đây, có ông Hà Huy Giáp, đại diện Xứ ủy Nam Kỳ, đến dự; hội nghị quyết định thành lập Tỉnh ủy Biên Hòa đầu tiên sau khi giành chính quyền tháng Tám. Năm 1991, nhà hội được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia, cùng quyết định với Quảng trường Sông Phố ở cuối đường.
Đây là một công trình nhỏ, chủ yếu để ngắm kiến trúc và phần trang trí, nên thời gian dừng lại không dài. Di tích vừa được tu bổ mái ngói, cổng sắt và tường rào, hoàn thành vào giữa năm 2024. Trước đây nhà hội mở cửa cho khách vào tham quan, chụp ảnh và có năm được dùng làm nơi triển lãm sách báo dịp Tết, nhưng giờ đón khách hiện nay chưa được công bố; nếu cổng đóng, bạn vẫn xem được mặt tiền và mái từ vỉa hè. Khi vào trong, đừng chạm tay lên các mảng phù điêu gốm đã gần chín mươi năm tuổi.
Nơi này hợp với người thích gốm mỹ nghệ Biên Hòa, kiến trúc công sở thời trước và lịch sử địa phương, ghép trong một buổi đi bộ dọc đường 30-4 ra Quảng trường Sông Phố rồi rẽ sang Thành cổ Biên Hòa. Nếu bạn tìm một điểm tham quan có trưng bày và thuyết minh đầy đủ, Văn miếu Trấn Biên cùng phường sẽ đáp ứng tốt hơn.
What to experience
- Xem phù điêu, câu đối bằng gốm men xanh ở tiền sảnh
- Xem mái ngói lưu ly và ba cửa gỗ chạm hoa mai
- Chụp ảnh lưu niệm trước di tích
Keywords