Rằm tháng 8, trong khi cả nước đón Trung thu, thì vùng biển Cần Giờ bước vào mùa lễ lớn nhất trong năm của mình. Từ ngày 15 đến 17 tháng 8 âm lịch, ngư dân khắp nơi đưa ghe về, sơn vẽ lại thuyền, và Lăng Ông Thủy Tướng ở khu phố Hưng Thạnh trở thành trung tâm của cả vùng. Năm 2013, lễ hội được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia.

Ngày rằm tháng 8 không phải mốc gốc. Theo sách Gia Định Thành Thông Chí, đầu thế kỷ 19 Cần Giờ đã có miếu thờ cá voi và người dân cúng vào tháng Giêng; đến năm 1816, triều đình cho dựng lăng thờ "Ông Thủy Tướng Nam Hải" trên nền cũ miếu Hải Thần, lễ Nghinh Ông làm vào rằm tháng 3. Mãi năm 1914, ông Vạn trưởng Trương Bá Tố mới dời ngày lễ: tháng 3 biển Cần Giờ nhiều sứa, ngư dân đánh bắt khó, trong khi từ tháng 4 đến tháng 8 lại được mùa, tháng 8 trời yên biển lặng. Dời sang rằm tháng 8 vừa hợp mùa cá, vừa trùng đêm hội trăng rằm của trẻ nhỏ. Cái lý rất đời thường ấy đã định hình một lễ hội hơn trăm năm.

"Ông" ở đây là cá voi. Tương truyền để ghi nhớ công ơn cứu mạng của cá Ông, vua Gia Long đã sắc phong cá Ông là Nam Hải Đại tướng quân; người Cần Giờ thì gọi là Ông Nam Hải hay Ông Thủy Tướng. Sách xưa tả: "cá voi đầu tròn, ở trán có lỗ phun nước, mũi miệng như con voi, mình trơn láng không có vẩy, đuôi chẻ như đuôi tôm, tính hiền lành hay cứu giúp người".

Ngày 15 mở đầu bằng lễ viếng nghĩa trang liệt sĩ Rừng Sác, rồi lễ Thượng Kỳ với lá cờ vuông mang màu sắc theo triết lý âm dương ngũ hành, lễ Mừng công ngư dân, và lễ Cúng bạn cũ lái xưa - tưởng niệm những người có công chế tạo phương tiện đi biển và những người làm nghề hạ bạc. Tối đến là lễ Cầu An, và khoảng 23 giờ là Hội hoa đăng, thả đèn cầu an lành cho cả người sống lẫn những vong linh đã khuất.

Sáng 16 là ngày quan trọng nhất. Trên tuyến đường đoàn nghinh đi qua, ngư dân lập bàn hương án trước nhà với nhang đèn, hoa quả, gạo, muối, rượu trà. Ghe nghinh do Hội Vạn Lạch chọn từ trước, trang trí lộng lẫy hơn mọi ghe khác; theo tục lệ, ghe được chọn phải là ghe mà chủ ghe không có tang chế. Đúng 10 giờ, đoàn rời Lăng Ông, xuống bến đò đi Vũng Tàu rồi ra "tam giang khẩu" - nơi gặp nhau của ba dòng Thị Vải, Soài Rạp và Lòng Tàu, cách bờ khoảng 4 hải lý. Đây chính là điểm khác biệt của Cần Giờ: nơi khác xin keo để chọn chỗ cúng, còn Cần Giờ chọn tam giang khẩu theo bài hò Các Lái có từ đầu thế kỷ XIX - chỗ ba con nước gặp nhau thì sinh vật phù du nhiều, mà cá Ông thì ăn sinh vật nhỏ.

Đoàn nghinh cập bến, kiệu Ông được rước về lăng yên vị, rồi tới Lễ Túc Yết - còn gọi là Đại lễ cổ truyền - gồm lễ Xây Chầu và lễ Đại Bội. Hát bội diễn tại võ ca, đối diện bàn thờ hội đồng, hát cho Ông xem. Ngày 17 khép lại bằng nghi lễ tạ ơn thần.

Một lưu ý về lịch nếu bạn định canh ngày: ấn phẩm của Sở ghi lễ diễn ra 15 - 17 tháng 8 âm lịch, nhưng hai kỳ gần đây lại rơi vào 14 - 16 tháng 8 âm lịch - kỳ 2025 tổ chức ngày 5 - 7/10/2025, kỳ 2026 ngày 24 - 26/9/2026 với chuỗi hoạt động kéo từ 19 đến 27/9. Vì vậy nên tra thông báo của từng năm thay vì tin vào một mốc cố định.

Ngoài mùa lễ, Lăng Ông Thủy Tướng mở cửa 8h00 – 17h00 hằng ngày và vẫn đáng ghé: nơi đây trưng bày ngư cụ xưa, mô hình ghe cào ghe chiếc, và một bộ xương cá Ông dài 12 m do Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh phục dựng năm 2001, mô phỏng theo bộ xương cá voi tại Viện Hải dương học. Người canh giữ lăng sẽ kể cho bạn nghe truyền thuyết cá Ông cứu ngư dân trên biển. Cần Giờ cách trung tâm Thành phố khoảng 50 km về phía Đông Nam - đi trong ngày được, nhưng dịp lễ rất đông, nên đi sớm và ăn mặc kín đáo khi vào khu hành lễ.