Lăng Gia Long, tên chữ Thiên Thọ Lăng, là nơi an táng vua Gia Long (1762–1820), người lập ra triều Nguyễn, cùng chính phi Thừa Thiên Cao Hoàng hậu. Lăng nằm giữa vùng đồi thông ở thượng nguồn sông Hương, gần bờ sông Tả Trạch, nay thuộc phường Kim Long, thành phố Huế. VnExpress ghi lăng cách Kinh thành khoảng 20 km; báo Nhân Dân gọi đây là lăng nằm xa Kinh thành nhất.

Tên lăng Gia Long thực ra chỉ cả một quần thể lăng mộ trong hoàng tộc. Lăng xây 6 năm, từ 1814 đến 1820, bắt đầu khi bà Thừa Thiên Cao Hoàng hậu mất ngày 21/2/1814; theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, chính vua đi khảo sát và theo dõi thi công. Cả vùng là một quần sơn 42 đồi núi, ngọn lớn nhất là Đại Thiên Thọ, vừa làm tiền án vừa cho tên chung Thiên Thọ Sơn, nằm trong khu quan phòng rộng hơn 28 km². Trong quần thể còn lăng của mẹ vua, chị ruột vua, vài đời chúa Nguyễn và lăng Thiên Thọ Hữu của Thuận Thiên Cao Hoàng hậu, mẹ vua Minh Mạng.

Lăng không xây La thành: rừng thông và núi đồi làm ranh giới. Trên đỉnh đồi, trong Bửu Thành là hai ngôi mộ đá của vua và hoàng hậu đặt cạnh nhau theo quan niệm "Càn Khôn hiệp đức". Gia Long là vị vua Nguyễn duy nhất có mộ hoàng hậu nằm bên cạnh.

Từ ngoài vào, bạn gặp hai trụ biểu; theo Trung tâm, xưa có 85 trụ như vậy, nay còn 2. Đường vào xuyên rừng thông. Khu giữa là sân chầu với tượng quan văn võ, voi ngựa bằng đá, rồi 7 cấp sân tế lên Bửu Thành. Bên phải là điện Minh Thành thờ vua và hoàng hậu thứ nhất; bên trái là Bi Đình với bia "Thánh đức thần công" do vua Minh Mạng soạn. Theo lối rừng thông, bạn sang lăng Thiên Thọ Hữu và điện Gia Thành, trước lăng có hồ sen. Từ tháng 2/2024 có tuyến du lịch xanh với xe đạp, xe điện; cung đạp xe quanh lăng dài khoảng 1,5 km.

Hạn chế lớn nhất là đường xa. Năm 2020, báo Nhân Dân ghi hai lối vào: cầu phao do người dân tự bắc qua sông Tả Trạch, hoặc đường qua cầu Tuần, ngang lăng Minh Mạng rồi qua cầu Hữu Trạch; sau mùa lũ nên hỏi lại tình trạng đường. Kiến trúc giản dị: điện Minh Thành chưa sơn son thếp vàng, chạm khắc đơn giản.

Vé người lớn 150.000 đồng, trẻ em 7 đến 12 tuổi miễn phí (từ 02/06/2026); vé tuyến lăng Minh Mạng và lăng Gia Long 240.000 đồng. Giờ bán vé chung của Trung tâm: mùa hè 6h30 đến 17h30, mùa đông 7h00 đến 17h00. Tháng 10, 11 các điểm có thể tạm đóng vì lũ như năm 2025.

Điện Minh Thành và điện Gia Thành vẫn là nơi thờ: bỏ mũ nón khi vào điện, ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng; không ngồi, sờ hay viết lên bia, tượng đá; không bay flycam khi chưa được phép.

Lăng hợp với người muốn hiểu vị vua lập triều Nguyễn và cách chọn đất đặt lăng, người thích đi bộ, đạp xe dưới rừng thông, nhất là buổi chiều. Nếu chỉ có nửa buổi, lăng Minh Mạng là lựa chọn khác, có chung vé tuyến; lăng Thiệu Trị ở phường Thủy Xuân gần Kinh thành hơn, chừng 8 km, và học nhiều nét từ chính lăng Gia Long.