Tây Hồ là một làng thuần nông bên sông Như Ý, nay thuộc xã Phú Hồ, thành phố Huế, cách trung tâm Huế khoảng 12 km về hướng đông nam. Làng được biết đến nhờ nghề chằm nón lá, và người Tây Hồ nhận quê mình là nơi ra đời chiếc nón bài thơ.

Tương truyền, khoảng năm 1959–1960, một người thợ chằm nón yêu thơ trong làng ép câu "Ai ra xứ Huế mộng mơ / Mua về chiếc nón bài thơ làm quà" vào giữa hai lớp lá. Ban đầu người làng làm để tặng nhau, sau đó làm hàng loạt để bán. Mỗi nguồn ghi tên người khởi xướng một khác, và có báo cho rằng không có cứ liệu chắc chắn về người đầu tiên.

Cái hay của nón bài thơ nằm bên trong: một tờ giấy được đục lỗ thành chữ và hình, thường là tháp chùa Thiên Mụ, cầu Trường Tiền, câu thơ về Huế, kẹp giữa hai lớp lá. Nhìn bên ngoài chỉ thấy lá trắng; phải giơ nón lên trước ánh sáng thì hình và chữ mới hiện ra. Một chiếc nón qua khoảng 15 công đoạn, từ sấy, ủi lá, chuốt 16 nan vành đến chằm từng mũi cước; người thợ còn phân biệt lá đực, lá cái để xếp lớp trong, lớp ngoài.

Cần biết trước: nghề ở Tây Hồ đã thu hẹp nhiều. Năm 2007 báo chí ghi làng có hơn 300 hộ, gần 90% làm nón; đến đầu năm 2024, báo Người Lao Động viết làng chỉ còn vài nhà chằm nón vì thu nhập quá thấp, nhiều người chuyển sang làm công ty. Chưa có công bố chính thức nào về điểm đón khách, giờ hay giá trải nghiệm, nên đến mà không hẹn trước rất có thể không gặp ai đang chằm nón.

Nếu gặp người đang làm, hãy hỏi trước khi chụp và đừng chạm vào lá đang ủ hay đang xây trên khuôn. Theo báo năm 2022 và 2024, một chiếc nón bài thơ ở Tây Hồ có giá khoảng 70.000 đến hơn 100.000 đồng; mua trực tiếp từ người chằm là cách để nghề có thêm thu nhập.

Tây Hồ hợp với người muốn tìm về gốc tích nón bài thơ và sẵn lòng hẹn trước qua người quen hoặc chính quyền xã. Nếu bạn chỉ muốn xem và chọn nón, chợ Đông Ba ở trung tâm Huế có các quầy nón lâu năm và một quầy vật liệu làm nón, theo báo năm 2024 là nơi duy nhất ở Huế còn bán giấy bài thơ, tiện hơn nhiều so với đi 12 km mà không chắc gặp người làm.