Đền Thiên Hậu nằm trên đường Trưng Trắc, tức phố Bắc Hòa của Phố Hiến xưa, nay thuộc phường Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên. Đây là ngôi đền do cộng đồng người Hoa buôn bán ở thương cảng Phố Hiến dựng để thờ bà Lâm Tức Mặc, vị thần biển mà họ tôn là Thiên Hậu. Trên cửa chính còn bức đại tự "Thiên Hậu Cung".

Báo Hưng Yên ghi đền dựng năm 1640, do 14 dòng họ người Hoa gốc Quảng Đông, Quảng Tây và Phúc Kiến góp tiền của. Trung tâm Xúc tiến Du lịch tỉnh thì ghi rộng hơn là thế kỷ XVI đến XVII, vật liệu chở sang bằng đường biển và có nghệ nhân người Việt cùng dựng. Năm 1992, đền được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, và từ ngày 31/12/2014 là một phần của Khu di tích Phố Hiến, di tích quốc gia đặc biệt.

Theo thần tích, bà Lâm Tức Mặc người Bồ Điền, tỉnh Phúc Kiến, sinh ngày 23 tháng 3 âm lịch, hóa ngày 9 tháng 9 âm lịch, sau khi hóa thường mặc áo đỏ bay trên biển cứu giúp tàu thuyền. Ở Phố Hiến, người Việt cũng sớm coi bà là phúc thần của mình: một nghiên cứu văn bia đăng Tạp chí Hán Nôm năm 2022 cho biết tấm bia của hội Tập thiện tại đền ghi 29 người quyên góp, hầu hết là quan lại người Việt.

Bạn đi từ ngoài vào theo thứ tự. Trước tam quan là đôi nghê đá hoa cương, con đực ngậm viên ngọc tròn trong miệng, con cái ôm con. Cánh cửa tam quan khắc hình quan văn, quan võ. Tiếp đến là tòa thiêu hương chồng diêm hai tầng tám mái, các bộ vì và cánh cửa chạm tích Tam Quốc, Tây Du Ký. Trong cùng là hậu cung ba gian, đầu dư chạm hình cá chép, khám thờ đặt tượng Thiên Hậu; hai bên có ban thờ cha mẹ, anh của bà và ban thờ các dòng họ người Hoa có công dựng đền. Đền còn giữ sắc phong, bia đá, hoành phi, câu đối và một cỗ kiệu có niên đại thế kỷ XVII.

Đền mở hội hai lần mỗi năm, ngày 23 tháng 3 và ngày 9 tháng 9 âm lịch, có tế lễ, rước kiệu, người Hoa và người Việt cùng dự. Lễ vật là những món quen của người Hoa: bánh rong câu, kẹo sìu, bánh rùa, bánh Tô Châu.

Cần biết trước: giá vé và giờ mở cửa chưa có công bố chính thức, bạn nên hỏi ban quản lý di tích trước khi đến, nhất là khi đi theo đoàn. Văn bia trong đền viết bằng chữ Hán, nên hỏi trước về thuyết minh viên nếu bạn muốn nghe chuyện những người góp công dựng và sửa đền.

Đây là nơi thờ tự, và hậu cung có ban thờ của chính các dòng họ đã dựng đền. Bạn ăn mặc kín đáo, không chạm vào tượng, khám thờ, kiệu, không trèo lên đôi nghê đá để chụp ảnh. Ngày hội, phần tế lễ và rước kiệu thuộc về ban tổ chức và cộng đồng, khách đứng xem.

Đền hợp với người quan tâm lịch sử thương cảng Phố Hiến, cộng đồng người Hoa ở Bắc Bộ và nghệ thuật chạm gỗ; không hợp với người tìm chỗ vui chơi. Nếu muốn xem thêm một nơi của chính cộng đồng ấy, Đông Đô Quảng Hội ở phường Hồng Châu là hội quán của thương nhân người Hoa, thờ Tam Thánh. Nơi đó cũng mang tên Thiên Hậu Cung, nên đừng nhầm hai địa chỉ.