Hồ Thác Bà là hồ nhân tạo trên sông Chảy, nằm giữa vùng Yên Bình và Lục Yên của tỉnh Yên Bái cũ, nay thuộc tỉnh Lào Cai. Hồ hình thành khi xây Nhà máy thủy điện Thác Bà: khởi công ngày 19/8/1964, hòa lưới điện quốc gia ngày 5/10/1971. Đây là công trình thủy điện đầu tiên được xây dựng ở miền Bắc xã hội chủ nghĩa, với sự giúp đỡ kỹ thuật của Liên Xô, trong những năm chiến tranh.

Thác Bà là một trong ba hồ nhân tạo lớn nhất Việt Nam: vùng hồ khoảng 23.400 ha, mặt nước hơn 19.000 ha, dài trên 80 km, rộng 8 - 10 km, chỗ sâu tới 45 m, với hơn 1.000 đảo lớn nhỏ. Hồ được công nhận di tích lịch sử và danh thắng cấp quốc gia từ tháng 9/1996, và đang được quy hoạch thành khu du lịch quốc gia đến năm 2040.

Cách ngắm hồ dễ nhất là leo núi Thở ở Làng Hồ, thôn Đá Chồng, xã Yên Bình. Từ quốc lộ 70 rẽ vào hơn 1 km là có biển chỉ lối lên núi và xuống bến thuyền. Đường lên khoảng 800 m, mất 15 - 30 phút tùy sức. Từ đỉnh, bạn nhìn được lòng hồ với các đảo, phía xa là khu nhà máy thủy điện. Dưới chân núi, hơn 80 hộ người Cao Lan ở nhà sàn; thôn có đội văn nghệ dân gian Cao Lan biểu diễn cho khách, và có người dân nhận dẫn khách leo núi, chèo thuyền ra các đảo.

Dịp 30/4/2026, xã Yên Bình tổ chức Ngày hội "Âm vang hồ Thác Bà" với giải đua thuyền nan.

Điều cần biết nhất ở Thác Bà là an toàn trên nước. Tối 21/2/2026, một tàu khách được phép chở 12 người nhưng chở 23 người đã va chạm tàu chở đá ở khu vực xã Bảo Ái; tàu khách chìm, 6 người chết. Trên hồ có nhiều tàu chở đá cỡ lớn qua lại. Theo báo chí, ở một bãi thuyền tại Bảo Ái, khách có thể xuống thuyền trực tiếp mà không qua đơn vị quản lý nào. Hãy chỉ đi tàu ban ngày, hỏi chủ tàu số người được phép chở, và mặc áo phao suốt chuyến.

Đường lên núi Thở là đường đất, ngày mưa trơn, nên đi giày bám tốt, mang nước. Mùa mưa lũ, hồ có thể mở cửa xả theo quy trình liên hồ chứa; tháng 9/2024 nước về hồ vượt khả năng xả thiết kế, Thủ tướng phải ra công điện chỉ đạo.

Làng Hồ là nơi người Cao Lan đang sống, làm ruộng và trồng rừng. Xin phép trước khi chụp ảnh người dân, không tự ý vào nhà sàn, và nếu muốn đi thuyền, leo núi thì thuê người trong làng dẫn.

Thác Bà hợp với người thích mặt nước rộng, đảo, đi bộ ngắn lên điểm cao và gặp một làng Cao Lan ven hồ. Giá tàu thuyền chưa có bảng công bố chính thức, nên thỏa thuận rõ trước khi đi. Nếu bạn muốn ruộng bậc thang và bản người Thái, người Mông, vùng Mù Cang Chải - Tú Lệ trên quốc lộ 32 sẽ hợp hơn; Thác Bà là cảnh hồ, đảo và làng Cao Lan.