Customs & etiquette
Trò chơi dân gian người Tày Nghĩa Đô
Đánh yến, ném còn, bắn nỏ, gánh nước thiêng từ thác Bản Hốc và đi cà kheo là các trò chơi trong lễ hội của người Tày Nghĩa Đô, du khách được chơi cùng
Story
Ở Nghĩa Đô, xã người Tày cách Phố Ràng hơn 30 km theo quốc lộ 279, các trò chơi dân gian không diễn ra hằng ngày mà gắn với lễ hội: Hội Xuân tháng Giêng, Hội Xuống Đồng đầu vụ, ngày hội văn hóa dịp 30/4 - 1/5 và Lễ hội Đền Nghĩa Đô ngày 14/7 âm lịch. Sách ảnh "Khám phá Nghĩa Đô xanh" của tỉnh giới thiệu năm trò: đánh yến, ném còn, bắn nỏ, gánh nước thiêng và đi cà kheo.
Đánh yến là trò riêng nhất. Quả yến làm từ lá dứa rừng, lông gà, dây mây, ống hóp, có màu xanh và đỏ nâu. Hai đội chuyền qua lại, đội không đỡ được là thua. Sách ảnh viết người chơi đánh bằng lòng bàn tay; Báo Lào Cai năm 2023 ghi có người dùng tay, có người dùng vợt tự chế, và khách được thử làm quả yến.
Ném còn cần sân rộng. Cây nêu bằng tre hoặc vầu cao khoảng 15 - 20 m, trên đỉnh có vòng còn đường kính khoảng 50 cm dán giấy màu; ai ném thủng tờ giấy là thắng. Quả còn do các bà, các mẹ may từ vải vụn, nhồi hạt bông, hạt cải, hạt thóc, tua vải đính quanh như hình rồng bay. Lễ hội quả còn năm 2026 ở thôn Mường Kem dựng 12 cây còn cao 12 m cho 16 đội của 16 thôn, mở đầu bằng nghi thức Then cúng quả còn.
Bắn nỏ bắt nguồn từ săn bắn, nay thành môn thể thao; người mới tập cần có người hướng dẫn. Cà kheo làm từ tre, dài khoảng 1,5 m, thi đi xa, đi cao và về đích; năm 2026 có hơn 300 người cùng trình diễn đi cà kheo. Gánh nước thiêng có gốc từ lễ rước thần nước đầu năm: các đội nam chạy tiếp sức ba chặng mang nước từ thác Bản Hốc về sân trung tâm, đổ vào ang để đo; phụ nữ đun nước với lá thơm cho gia đình và khách ngâm chân, rửa tay.
Với khách, cách chắc chắn nhất là canh đúng ngày hội. Hội Xuống Đồng năm 2026 diễn ra ngày 8/3 trên cánh đồng thôn Mường Kem, có cà kheo, bắn nỏ, ném còn, đánh quay. Trong Lễ hội Đền Nghĩa Đô tháng 8/2026, khách được thử bắn nỏ và đi cà kheo qua cánh đồng Mường Kem. Ngoài các dịp này chưa có lịch chơi cố định hay giá công bố, nên hỏi homestay trước khi đến.
Đường vào Nghĩa Đô qua quốc lộ 279 hay sạt lở mùa mưa. Ngày hội văn hóa đầu tháng 5/2023 từng đón hơn 20.000 lượt khách, nên nếu đi dịp lễ, hãy đặt chỗ ở sớm.
Nhiều trò có gốc nghi lễ: gánh nước thiêng từ lễ rước thần nước, ném còn mở đầu bằng Then cúng. Phần cúng do người trong cộng đồng thực hiện; khách đứng xem, không chạm vào lễ vật, và vào sân chơi khi ban tổ chức mời.
Nếu bạn đến Nghĩa Đô ngoài mùa lễ hội, chợ đêm Nghĩa Đô, xem đan lát và dệt ở hợp tác xã nghề của xã là những thứ có thể gặp quanh năm hơn. Còn nếu muốn tự tay chơi cùng người Tày, hãy chọn Hội Xuống Đồng hoặc ngày hội văn hóa đầu tháng 5.
What to experience
- Chơi đánh yến, ném còn cùng người dân
- Thử bắn nỏ, đi cà kheo
- Cổ vũ thi gánh nước thiêng
Keywords