Đền Ông Hoàng Mười (tên chữ Mỏ Hạc linh từ, còn gọi đền Xuân Am) nằm ở làng Xuân Am, xã Hưng Nguyên, ngay bên quốc lộ 1; ấn phẩm của tỉnh ghi đền cách phường Thành Vinh khoảng 3 km. Cổng du lịch Nghệ An mô tả đền ở cạnh đoạn quốc lộ tránh Vinh, gần cầu Bến Thủy II. Trước đền là sông Lam, sông Cồn Mộc uốn quanh, bên kia sông là núi Dũng Quyết.

Đền thờ Quan Hoàng Mười, một vị thánh trong tín ngưỡng thờ Mẫu. Theo hồ sơ của Cục Di sản văn hóa, Ông là con thứ mười của Vua cha Bát Hải Động Đình, được giao trấn giữ Nghệ An về mặt tâm linh. Người xứ Nghệ còn gắn Ông với các nhân vật lịch sử Lý Nhật Quang, Lê Khôi, Nguyễn Xí, Nguyễn Duy Lạc; đó là cách kể của dân gian, không phải sử liệu. Đền còn thờ Song đồng Ngọc nữ làm thành hoàng làng và Phụ quốc Thượng tướng quân Nguyễn Duy Lạc, người làng Xuân Am sống cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII.

Đền dựng từ thời Hậu Lê, thế kỷ XVII; cổng thông tin xã Hưng Nguyên ghi năm 1634. Qua chiến tranh và thiên tai, đền hư hỏng, sắc phong và đồ thờ được người làng đem về cất giữ; năm 1995 đền được phục dựng trên nền cũ. Đền là di tích lịch sử cấp tỉnh từ năm 2002. Theo ấn phẩm của tỉnh, đền có ba tòa Thượng điện, Trung điện, Hạ điện, tượng Quan Hoàng Mười dát vàng, các cung thờ bố trí theo hệ thống Đạo Mẫu; cách đền 100 m về phía Đông là khu lăng mộ xây kiểu "thượng miếu, hạ mộ", mặt ốp đá hoa cương.

Vào đền, bạn đi qua tam quan, nghi môn, lầu Cô, lầu Cậu rồi lần lượt Hạ điện, Trung điện, Thượng điện, nơi chính cung thờ Quan Hoàng Mười. Từ tháng Tám đến tháng Mười âm lịch, đền có nhiều giá hầu đồng; Cục Di sản văn hóa ghi mỗi năm khoảng 400 đến 500 nhóm về đây thực hành tín ngưỡng, và hát văn giá Hoàng Mười ở Nghệ An được cung văn tấu theo lối dân ca Nghệ Tĩnh.

Lễ hội đền diễn ra ngày 9 và 10 tháng Mười âm lịch, được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019. Chiều mùng 9 có lễ rước sắc phong từ nhà thờ họ Nguyễn làng Xuân Am về đền; sáng mùng 10 là lễ đại tế và tuyên sắc. Năm 2026, lễ hội rơi vào ngày 17 và 18/11 dương lịch.

Mùa lễ hội và những tháng hầu đồng rất đông, đường vào sát quốc lộ nên phải để ý xe khi qua lại. Giờ mở cửa chưa có công bố chính thức; cổng du lịch tỉnh ghi khách dự lễ hội không mất phí vào cửa, nên hỏi lại khi đến.

Đây là nơi thờ tự đang hoạt động. Hầu đồng là nghi lễ của người thực hành tín ngưỡng, không phải buổi biểu diễn: bạn đứng xem ở ngoài chiếu hầu, không chen vào, hỏi người trong giá trước khi chụp ảnh hay quay phim. Tiền công đức bỏ vào hòm của đền. Chuyện Ông Hoàng Mười hóa thân từ các danh nhân chỉ nên kể ở mức tương truyền.

Đền hợp với người muốn tìm hiểu tín ngưỡng thờ Mẫu và hát văn xứ Nghệ, hoặc muốn xem lễ rước sắc tháng Mười. Nếu bạn muốn một nơi thiên về lịch sử, ít nghi lễ hơn, Đền thờ Hoàng đế Quang Trung trên núi Dũng Quyết ở phường Trường Vinh là lựa chọn khác gần đó.