Cách trung tâm Việt Trì khoảng 7 km về phía bắc, cách Hà Nội khoảng 90 km, Đền Hùng nằm trên núi Nghĩa Lĩnh (núi Hùng) cao 175 m, nay thuộc xã Hy Cương. Đây là nơi người Việt về giỗ Tổ Hùng Vương mỗi năm vào ngày 10 tháng 3 âm lịch, và là di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định 1272/QĐ-TTg ngày 12/8/2009.

Cần phân biệt hai danh hiệu. Di tích Đền Hùng là di tích quốc gia đặc biệt của Việt Nam, không phải Di sản thế giới. Thứ UNESCO ghi danh năm 2012 là "Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ", một di sản văn hóa phi vật thể thuộc Danh sách đại diện của nhân loại, tức là cách cộng đồng thờ cúng, không phải bản thân công trình.

Trên núi Nghĩa Lĩnh có 4 đền, 1 chùa và 1 lăng, đi theo thứ tự từ chân núi: đền Hạ dựng lại khoảng thế kỷ XVII - XVIII, chùa Thiên Quang có gác chuông thế kỷ XVII, đền Trung (Hùng Vương Tổ miếu), đền Thượng có cột đá thề cao 1,3 m bên trái, lăng Hùng Vương phía đông đền Thượng, tương truyền là mộ vua Hùng thứ 6, rồi xuống đền Giếng xây thế kỷ XVIII. Dưới chân đền Hạ có nhà bia đặt lời Chủ tịch Hồ Chí Minh khi về thăm ngày 19/9/1954: "Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước". Quanh đó có đền Tổ mẫu Âu Cơ trên núi Vặn (khánh thành năm 2004) và đền Lạc Long Quân trên đồi Sim (khánh thành năm 2009), là công trình mới.

Đường lên là bậc đá: khoảng 159 bậc tới đền Trung, thêm khoảng 100 bậc lên đền Thượng, rồi khoảng 600 bậc xuống đền Giếng; lên đền Âu Cơ có 553 bậc. Đi hết khu đền thờ các vua Hùng mất khoảng nửa buổi. Bảo tàng Hùng Vương trong khu di tích trưng bày trống đồng Đền Hùng, bộ khóa đai lưng bằng đồng và sưu tập nha chương, đều là bảo vật quốc gia.

Mùa hội từ mùng 1 đến mùng 10 tháng 3 âm lịch là lúc đông nhất. Sáng ngày Giỗ Tổ năm 2026, hàng vạn người đổ về dâng hương; nhiều khu vực chen lấn, xô đẩy dù lực lượng chức năng liên tục phát loa nhắc nhở. Đi mùa hội thì nên đi sớm, giữ trẻ nhỏ và người già bên cạnh trên các bậc đá. Theo tin năm 2016, tỉnh bỏ phí tham quan từ 01/01/2017; giờ mở cửa và giá các dịch vụ như xe điện chưa có trên trang chính thức, nên hỏi lại tại chỗ.

Đây là không gian thờ tự và là nơi thực hành một tín ngưỡng đang sống. Ăn mặc kín đáo, nói khẽ trong các đền, thắp hương ở nơi ban quản lý bố trí. Nghi lễ chính do các ban nghi lễ đảm nhiệm, khách xem ở khu vực được phép. Lăng và câu chuyện về các đời vua Hùng thuộc truyền thuyết, nên nghe và kể ở mức đó.

Đền Hùng hợp với người muốn tìm hiểu tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương tại nơi thờ chính, gia đình đưa con cháu về nguồn, người quan tâm đến trống đồng và hiện vật thời Hùng Vương. Người đi lại khó nên cân nhắc vì số bậc đá. Nếu muốn thấy tín ngưỡng này trong một làng cụ thể, làng Hùng Lô cách khoảng 9 - 10 km về phía đông có lễ rước kiệu dâng lễ vật về Đền Hùng mỗi dịp Giỗ Tổ.