Đền Đuổm nằm trên sườn phía đông núi Đuổm, sát quốc lộ 3, cách trung tâm Thái Nguyên khoảng 24 km về phía bắc, nay thuộc xã Phú Lương (trước tháng 7/2025 là xã Động Đạt, huyện Phú Lương). Núi Đuổm xưa gọi là Điểm Sơn, được sách Đại Nam nhất thống chí xếp vào danh thắng của đất Thái Nguyên.

Đền thờ Dương Tự Minh, người Tày, quê Quan Triều, làm thủ lĩnh phủ Phú Lương dưới ba đời vua Lý và có công giữ yên vùng biên giới phía bắc ở thế kỷ XII. Theo Cổng thông tin Đảng bộ tỉnh, năm 1127 vua Lý Nhân Tông gả công chúa Diên Bình cho ông, năm 1144 vua Lý Anh Tông gả công chúa Thiều Dung. Sử sách không ghi năm sinh, năm mất của ông; người trong vùng tôn ông là Thánh Đuổm. Di tích được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng cấp quốc gia năm 1993; Lễ hội đền Đuổm vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017.

Các công trình xếp từ thấp lên cao theo sườn núi: lầu chuông, đền Hạ thờ hai công chúa, đền Trung thờ Dương Tự Minh, đền Thượng sát vách đá. Nguồn của tỉnh ghi khác nhau về đền Thượng: trang du lịch tỉnh và báo Hà Nội Mới ghi thờ thân mẫu của ông, Cổng thông tin Đảng bộ tỉnh ghi thờ Mẫu. Quanh đền có cây cổ thụ và những tảng đá lớn hình voi phục, hình đầu rồng. Tháng 11/2025, dự án tu bổ đền trong gần một năm được khánh thành; trước đó, từ năm 1980, đền đã qua 9 lần tu bổ nhỏ lẻ.

Lễ hội chính diễn ra đầu tháng Giêng. Ngày mùng 5, dân làng rước nước từ Giếng Dội, mạch nước chảy từ chân núi Đuổm, đựng trong ống bương, và rước đất từ bãi bồi cạnh giếng về đền. Ngày mùng 6 là chính hội với dựng cây nêu của người Tày, lễ mộc dục (lễ tắm), lễ gia quan, rước lễ vật và đại tế. Các nguồn ghi ngày hội khác nhau (mùng 5 - 6, hoặc mùng 6 - 8), nên hỏi lịch từng năm.

Lễ hội thu hút hàng nghìn khách mỗi năm, nên ngày hội đông người. Đền nằm sát quốc lộ 3 nên cẩn thận khi dừng xe, sang đường. Chưa có công bố chính thức về giờ mở cửa hay vé; sau tu bổ, di tích do chính quyền xã Phú Lương quản lý.

Đây là nơi thờ tự đang được người dân trong vùng coi là chỗ dựa tinh thần. Ăn mặc kín đáo, đi nhẹ nói khẽ, không leo lên tảng đá, bệ thờ để chụp ảnh. Các nghi lễ mộc dục, đại tế do người của làng và ban tổ chức thực hiện; bạn đứng xem ở khu vực dành cho khách và hỏi trước khi chụp gần.

Đền Đuổm hợp với người đi dọc quốc lộ 3 lên Bắc Kạn, Cao Bằng muốn dừng một chặng ngắn, và người muốn xem lễ hội mùa xuân của vùng Tày Thái Nguyên. Nếu bạn cần một điểm lịch sử có nhiều di tích để đi trọn ngày, Khu di tích ATK Định Hóa cùng tỉnh phù hợp hơn.