Hang Phượng Hoàng và suối Mỏ Gà nằm bên quốc lộ 1B Thái Nguyên - Lạng Sơn, cách trung tâm Thái Nguyên khoảng 45 km, nay thuộc xã Võ Nhai (trước tháng 7/2025 là xã Phú Thượng, huyện Võ Nhai). Hang ở lưng chừng một ngọn núi đá vôi; dưới chân núi, suối Mỏ Gà chảy ra từ một hang ngầm. Cụm hang và suối được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng di tích lịch sử và danh thắng cấp quốc gia năm 1994.

Hang có ba tầng: trên cùng là hang Dơi, giữa là hang Sáng rộng và thoáng, dưới là hang Tối nhiều nhũ đá. Báo Nhân Dân ghi hang có chu vi khoảng 380 m, từ trần xuống đáy sâu chừng 70 - 80 m; trong hang khoảng 18 - 20 °C. Ngày 27/11/1944, quân Pháp bao vây, tấn công hang, nơi 373 gia đình, 150 trai tráng và 75 du kích do đội Cứu quốc quân II chỉ huy đang trú. Họ chống trả bằng súng kíp, nỏ; đến 14 giờ địch mới vào được hang, du kích rút ra an toàn. Tên hang gắn với truyền thuyết đôi chim phượng hoàng hóa đá, có nhiều dị bản.

Đường lên cửa hang là hơn 1.000 bậc đá, đi mất 45 phút đến gần một giờ, có đoạn dốc. Suối Mỏ Gà chảy ra từ cửa hang rộng khoảng 10 m, cao 2 - 7 m; càng vào sâu càng tối và nước càng sâu. Nước suối được dẫn ra hệ thống bể bơi. Mùa hè là mùa tắm suối; mùa đông leo hang đỡ mệt, nước suối ít hơn.

Điều bạn cần biết trước: cổng vào nằm trong Khu du lịch sinh thái Phượng Hoàng do một doanh nghiệp tư nhân đầu tư, hoạt động từ năm 2019. Khu du lịch nằm ngoài phạm vi di tích, nhưng đường lên hang và suối phải qua cổng này, nên kể cả khi chỉ muốn thăm di tích bạn vẫn phải mua vé. Báo Thái Nguyên và Nhân Dân năm 2023 đã nêu bất cập này. Vé cổng gồm bể bơi và tham quan hang, các dịch vụ khác thu riêng. Giá vé chưa có trên trang chính thức, nên hỏi lại.

Tháng 5 và 6 là cao điểm, khu du lịch đón 800 - 900 lượt khách mỗi ngày. Muốn ít người hơn, tránh các tháng cao điểm này, nhất là cuối tuần. Mang giày bám tốt, nước uống; đi chậm ở đoạn dốc và trong lòng hang. Ở hang suối, chỉ đi phần cửa hang có ánh sáng, không bơi vào sâu vì nước sâu và tối.

Hang từng là nơi trú ẩn và chiến đấu của người dân, du kích năm 1944, nên giữ trật tự, không khắc vẽ lên vách, không bẻ nhũ đá. Người dân xóm Mỏ Gà có đình làng và làm homestay; xin phép trước khi chụp ảnh nhà dân.

Điểm này hợp với nhóm bạn, gia đình đi trong ngày từ Thái Nguyên hoặc Hà Nội vào mùa hè, muốn vừa leo hang vừa tắm suối. Người khó leo bậc sẽ chỉ chơi được khu suối. Nếu bạn muốn xem hang động kết hợp đi thuyền, động Puông trên sông Năng ở vùng hồ Ba Bể là lựa chọn khác cùng tỉnh.