Ở thôn Bó Củng, xã Kim Bình, giữa vòng núi Pù Choong, Pù Mi, Pù Méo, Trai Mặt và Khặm Khuật, có một quả đồi đỉnh bằng như cái bát úp tên là Nà Loáng. Từ ngày 11 đến 19/2/1951, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng họp trên quả đồi này. Đó là đại hội đầu tiên có đông đủ đại biểu các Đảng bộ được chọn cử từ cơ sở trong nước, và đến nay là đại hội duy nhất họp ngoài thủ đô Hà Nội. Tại đây, Đảng ra hoạt động công khai với tên gọi Đảng Lao động Việt Nam; Chủ tịch Hồ Chí Minh được bầu làm Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương, đồng chí Trường Chinh làm Tổng Bí thư.

Vì sao lại là Nà Loáng? Núi cao bao quanh như bức tường thành, dưới chân đồi có suối Cổ Linh lấy nước sinh hoạt, từ đỉnh đồi có nhiều lối mòn tỏa vào An toàn khu. Cuối năm 1950, cán bộ trường Nguyễn Ái Quốc, bộ đội và người dân các dân tộc Tuyên Quang dựng hơn 30 ngôi nhà gỗ, tre, nứa, lá cọ, tất cả nép dưới tán cây to theo lời dặn của Bác Hồ: "Trên trời nhìn xuống không thấy gì, dưới đất bốn mặt nhìn vào cũng không thấy gì." Đại hội họp đúng dịp đồng bào Kim Bình mở lễ hội Lồng tông, nên di tích gắn bó chặt chẽ với lễ hội này.

Khu di tích không chỉ có một quả đồi. Được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2016, khu vực bảo vệ gồm 35 di tích và địa điểm rải trên bốn xã cũ Kim Bình, Vinh Quang, Kiên Đài và Linh Phú. Riêng Kiên Đài là nơi ở và làm việc của các lãnh tụ và nhiều cơ quan Trung ương từ năm 1948 đến 1952, khi cán bộ ở nhờ trong những nếp nhà sàn của người Tày. Vùng đất này còn ghi dấu Đại hội thống nhất Việt Minh – Liên Việt tháng 3/1951 và Đại hội Anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất.

Trên đồi Nà Loáng hôm nay là các hạng mục được phục dựng từ năm 2007 đến 2009: nhà hội trường mái lá, cổng chào, Đài tưởng niệm các anh hùng liệt sỹ và lán ở, làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Lán Bác là nếp nhà sàn nhỏ 4 x 4 m, sàn cao hơn 1 m, phải khom lưng mới vào được cửa. Quanh đồi còn 50 đường hào và 55 hầm trú ẩn cá nhân được giữ lại.

Cũng nên hình dung đúng trước khi đi: ngôi nhà nào bạn thấy trên đồi cũng là công trình dựng lại, phần lớn các điểm khác chỉ còn địa điểm và bia ghi dấu. Hiện vật gốc như bàn ghế hội trường, hòm gạo, tráp tài liệu của đại biểu được lưu ở Bảo tàng tỉnh Tuyên Quang. Giờ mở cửa, giá vé và số điện thoại chưa được công bố cập nhật trên kênh chính thức.

Đây là nơi tưởng niệm, nên bạn giữ yên tĩnh trong hội trường và trước đài tưởng niệm. Bó Củng là thôn của người Tày đang sinh sống, vì vậy hãy hỏi ý trước khi chụp ảnh người dân hay nhà riêng.

Kim Bình hợp với người muốn đứng tận nơi một sự kiện lớn của lịch sử Đảng đã diễn ra, các đoàn về nguồn và người thích đi vùng núi Chiêm Hóa. Nếu bạn muốn xem tận mắt hiện vật gốc của Đại hội, hãy ghé Bảo tàng tỉnh Tuyên Quang; còn nếu muốn một quần thể lán và hầm còn giữ nguyên trong rừng, ATK Kim Quan ở xã Tân Trào sẽ hợp hơn.