Văn Thánh Miếu Vĩnh Long tọa lạc tại đường Trần Phú, phường Phước Hậu, tỉnh Vĩnh Long, ven sông Long Hồ, cách trung tâm TP. Vĩnh Long cũ khoảng 2 km. Công trình được khởi công xây dựng năm 1864 và hoàn thành năm 1866, do Kinh lược sứ Nam Kỳ Phan Thanh Giản và Đốc học Nguyễn Thông chủ xướng nhằm đề cao Nho giáo trong bối cảnh thực dân Pháp đang xâm chiếm Nam Kỳ.

Đây là một trong ba Văn Thánh Miếu được xây dựng sớm nhất ở Nam Bộ (cùng với Văn Thánh Miếu Biên Hòa và Gia Định), và là công trình duy nhất trong ba nơi còn tồn tại gần như nguyên vẹn đến ngày nay. Khuôn viên rộng hơn 10.000 m², gồm cổng tam quan, thần đạo dẫn vào Điện Đại Thành - nơi thờ Khổng Tử, hai hồ sen Nhật Tinh và Nguyệt Anh, cùng Văn Xương Các (Tụy Văn Lâu) xây dựng năm 1869-1872 để thờ Văn Xương Đế Quân và tưởng nhớ Phan Thanh Giản.

Ngày 25/3/1991, Văn Thánh Miếu Vĩnh Long được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Nơi đây từng là chốn hội tụ của giới trí thức Nam Kỳ thời Pháp thuộc, âm thầm nuôi dưỡng tinh thần yêu nước, và ngày nay được xem là biểu tượng cho truyền thống hiếu học của người dân Vĩnh Long, được ví như "Quốc Tử Giám phương Nam".