Chùa Nôm, tên chữ Linh Thông cổ tự, nằm ở làng Nôm, xã Đại Đồng, tỉnh Hưng Yên, cách Hà Nội khoảng 30 km. Chùa ở phía ngoài làng, sát chợ Nôm, nối với làng bằng cây cầu đá chín nhịp bắc qua sông Nguyệt Đức. Chùa là một phần của Quần thể di tích làng Nôm, được xếp hạng di tích quốc gia năm 2020, và từ tháng 4/2026 được tỉnh công nhận là điểm du lịch.

Không ai biết chùa dựng năm nào. Bia còn lại trong chùa ghi năm Canh Thân (1680), thời Lê, chùa được dựng lại; sau đó chùa còn được sửa nhiều đợt vào thời Hậu Lê và thời Nguyễn. Người làng kể một nhà sư ở chùa Dâu nửa đêm thấy ánh hào quang, lần theo tới một rừng thông rồi dựng chùa ở đó, nên chùa mang tên Linh Thông; đây là truyền thuyết.

Thứ người ta tìm đến chùa Nôm để xem là bộ tượng Phật bằng đất. Báo Hưng Yên năm 2026 ghi 128 pho, các báo khác ghi hơn 120 hoặc hơn 100 pho. Tượng có pho cao trên 3 m, có pho chỉ bằng nắm tay, đặt trong Tam bảo, dọc hai dãy hành lang và phía sau hậu cung: Tam Thế, A Di Đà, Bát bộ Kim cương, Thập bát La hán, mỗi pho một nét mặt. Người làng kể chùa từng ngập nhiều ngày trong những trận lụt lớn mà tượng không hỏng. Chùa còn một pho Cửu Long Phật đản bằng đồng cao khoảng 45 cm, chạm chín đầu rồng.

Qua tam quan gỗ lợp ngói, bạn gặp lầu chuông, lầu trống đối xứng hai bên và hồ nước có lầu Quan Âm ở giữa, rồi tới sân, Tam bảo, nhà Tổ, nhà Mẫu. Bên cạnh chùa là vườn mộ tháp xây bằng đá ong; tường bao quanh chùa cũng bằng đá ong. Trong khuôn viên có một giếng cổ xây đá xanh.

Nên đi tiếp vào làng. Cầu đá được làm bằng đá xanh nguyên khối vào thời Tự Đức, thay cho cây cầu gỗ lim có từ thế kỷ XVI; các đầu dầm chạm vân mây trông như đầu rồng. Chợ Nôm ngay trước cửa chùa họp vào các ngày có số cuối 1, 4, 6, 9. Trong làng có cổng làng dựng năm 1915, ao làng, ba giếng đá và đình Đại Đồng thờ Thánh Tam Giang.

Cần biết trước: nhiều hạng mục bạn thấy hôm nay là phần tôn tạo, dựng mới. Theo VnExpress, từ sau tháng 9/1998 nhà chùa cùng dân làng mới xây lại chùa khang trang như bây giờ, nên đừng coi mọi công trình trong khuôn viên là đồ cổ. Diện tích cũng có hai con số: 8.000 m² theo Báo Hưng Yên, 15 ha tính cả phần mở rộng theo Dân trí và VietnamPlus. Dịp lễ hội làng Nôm, mồng 10 đến 12 tháng Giêng, có hàng vạn người về trẩy hội. Giá vé và giờ mở cửa chưa có công bố chính thức.

Tượng đất dễ hư hại: đừng chạm tay, đừng đặt tiền lên tượng, hỏi nhà chùa trước khi chụp ảnh trong Tam bảo. Làng Nôm là nơi người dân đang ở; nhà cổ và nhà thờ họ là của các gia đình, dòng họ, muốn vào phải xin phép.

Chùa Nôm hợp với gia đình, người thích đi bộ thong thả qua chùa, cầu, chợ và làng cổ trong một buổi. Nếu bạn chỉ tìm kiến trúc gỗ và chạm khắc gốc thời Trần, chùa Thái Lạc ở xã Như Quỳnh mới là nơi cần đến.