Đền Phù Ủng nằm ở phía bắc làng Phù Ủng, bên sông Cửu Yên, nay thuộc xã Phạm Ngũ Lão, tỉnh Hưng Yên; trước tháng 7/2025 là xã Phù Ủng, huyện Ân Thi. Đền thờ Phạm Ngũ Lão, vị tướng nhà Trần sinh ra ở chính làng này, và tên ông nay được đặt cho xã. Gọi là đền nhưng đây là cả một quần thể: nhiều công trình nằm rải dọc đường thôn, xen với nhà dân.

Phạm Ngũ Lão sinh năm 1255, mất năm 1320, thọ 66 tuổi. Tương truyền ông ngồi đan sọt bên đường, mải nghĩ việc binh đến mức bị lính của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn đâm giáo vào đùi mà không hay; Trần Quốc Tuấn thấy lạ, hỏi chuyện rồi tiến cử ông với triều đình. Ông tham gia hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông, làm đến chức Điện súy Thượng tướng quân. Sau khi ông mất, đền được dựng ngay trên nền nhà cũ của gia đình.

Đừng chờ một ngôi đền gỗ cổ. Theo tư liệu ngành văn hóa tỉnh mà Tạp chí Mekong ASEAN dẫn lại, đền chính bị quân Pháp đốt năm 1948; tòa đền bạn thấy hôm nay được dựng lại trong các năm 1986 đến 1989, bằng bê tông giả gỗ theo dáng cũ. Trong hậu cung là pho tượng đồng Phạm Ngũ Lão nặng khoảng 300 kg, ngồi trên ngai, mặc cẩm bào. Di tích được xếp hạng cấp quốc gia ngày 16/11/1988.

Từ đền chính, bạn đi bộ lần lượt qua các điểm cách nhau chừng 100 đến 300 m. Trước đền là hồ nước có gò Kim Ấn. Phía nam là lăng Phạm Tiên Công, thân phụ của tướng quân, cạnh ao Tầm Sét. Phía tây bắc là đền Nhũ Mẫu, còn một pho tượng gỗ và bốn pho tượng hầu bằng đá; sau đền có giếng Ngọc. Lầu Tư Văn giữ bốn tấm bia ghi tên người làng đỗ đạt thời Lê, Nguyễn. Xa hơn, ở khu trong, là chùa Cảm Ân, đền thờ công chúa Tĩnh Huệ, con gái Phạm Ngũ Lão, và từ chỉ Vũ Hồng Lượng.

Nếu chỉ có ít thời gian mà muốn xem đồ cổ thật, hãy dành nó cho từ chỉ Vũ Hồng Lượng: công trình đá xanh dựng năm 1660, còn hai tấm bia lớn bốn mặt chữ Hán, bốn góc là bốn cột chạm rồng quấn.

Hội chính từ ngày 11 đến 13 tháng Giêng âm lịch; ngày 11 tương truyền là ngày tướng quân ra quân đánh giặc. Sáng 11 có lễ dâng hương và lễ rước kiệu công chúa Tĩnh Huệ từ đền của bà qua đền Nhũ Mẫu, lăng Phạm Tiên Công về đền chính "trình cha". Dân làng chen nhau chui qua gầm kiệu để cầu may.

Vài điều cần biết: dịp Tết năm 2019, đền đón 5.000 đến 7.000 lượt khách mỗi ngày, đông nhất từ mồng 3 đến mồng 6. Tháng 12/2025, chính Ban Quản lý di tích tỉnh viết rằng quần thể đã có dấu hiệu xuống cấp. Giá vé, giờ mở cửa chưa có công bố chính thức.

Đây là nơi thờ đang hương khói: ăn mặc kín đáo, không tự lấy nước giếng Ngọc vì giếng chỉ dùng vào dịp tế lễ. Đền hợp với người thích lịch sử thời Trần, khoa cử làng xã và điêu khắc đá; cùng xã Phù Ủng cũ còn có làng chạm bạc Huệ Lai.