Nghĩa Trai là một thôn của xã Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên, trước ngày 01/7/2025 thuộc xã Tân Quang, huyện Văn Lâm. Báo Nhân Dân tính từ trung tâm Hà Nội tới cánh đồng của thôn khoảng 20 km; một bài báo khác tả đường đi là theo quốc lộ 5 đến Như Quỳnh rồi rẽ vào chừng 500 m. Cả làng sống bằng cây thuốc: trồng, thu mua, sơ chế, bào chế và buôn bán dược liệu.

Trang giới thiệu của tỉnh mô tả Nghĩa Trai là làng có truyền thống y dược lâu đời, nơi người ta vừa làm thầy thuốc vừa sưu tầm, trồng, chế biến và trao đổi thuốc; việc làm ăn tổ chức theo hộ, theo dòng họ vì nghề thuốc mang tính gia truyền. Tuổi nghề thì các nguồn nói khác nhau: báo viết "gần 1.000 năm", các cụ cao niên kể "cả nghìn năm", còn Báo Nhân Dân chỉ viết cúc chi đã được trồng ở đây hàng trăm năm. Năm 2023, Cục Sở hữu trí tuệ cấp nhãn hiệu tập thể "Dược liệu Nghĩa Trai" cho Hội Nông dân xã Tân Quang.

Thứ khiến người ngoài tìm về Nghĩa Trai là cúc chi, còn gọi kim cúc hay cúc tiến vua. Mỗi năm một vụ: trồng khoảng tháng 6 dương lịch, cuối tháng 11 hoa bắt đầu nở, thu hoạch rộ trong tháng 12 đến Tết Dương lịch. Khi ấy bạn sẽ thấy từng luống hoa vàng chạy thẳng hàng trên đồng, các bà các chị ngồi giữa luống hái bằng tay, mỗi người một ngày được 15 đến 20 kg hoa tươi. Hoa về làng được phơi kín sân nhà, sân đình, sân nhà văn hóa; phải 5 đến 7 kg hoa tươi mới được 1 kg hoa khô.

Ngoài mùa cúc, đồng Nghĩa Trai trồng các cây thuốc khác: đơn lá đỏ, trạch lan, cốt khí, mã đề, nghệ đen, tía tô, kinh giới, bạch chỉ, ngưu tất, địa liền. Năm 2017 báo ghi trên 70% diện tích canh tác của thôn dành cho dược liệu; năm 2024 báo viết cứ mười hộ thì chín hộ trồng.

Điều cần nói thẳng: đây là đồng ruộng và sân phơi của nông dân, không phải vườn hoa mở cửa đón khách. Chưa có đơn vị tổ chức tham quan, chưa có giá vé hay giờ đón khách được công bố. Hoa nở đẹp trong khoảng một tháng; đến lệch mùa bạn chỉ thấy ruộng cây thuốc xanh và các hộ đang sơ chế.

Hoa là thu nhập của người trồng. Bạn đi trên bờ, đừng bước vào luống, đừng ngắt hoa khi chưa hỏi chủ ruộng, và xin phép trước khi chụp người đang hái. Nhựa cúc làm đen tay, người hái thường đeo găng. Công dụng chữa bệnh của từng vị thuốc là điều người làng và sách Đông y nói; muốn dùng thuốc, bạn nên hỏi thầy thuốc có chuyên môn chứ đừng tự mua về uống theo lời kể.

Nghĩa Trai hợp với người thích cây thuốc, trà hoa và ảnh đồng quê, đi nửa buổi từ Hà Nội. Nếu bạn đến vào dịp giáp Tết Nguyên đán, khi cúc đã thu xong, vùng trồng hoa Xuân Quan ở Văn Giang cũ, nơi nông dân chăm hoa cho vụ Tết, là lựa chọn gần với thứ bạn đang tìm hơn.