Văn Miếu Xích Đằng, còn gọi là Văn Miếu Hưng Yên, nằm ở tổ dân phố Xích Đằng, phường Sơn Nam, tỉnh Hưng Yên, sát đê sông Hồng. Đây là văn miếu hàng tỉnh thuộc Khu di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến, nơi chín tấm bia đá ghi tên 161 người đỗ đại khoa của trấn Sơn Nam thượng xưa.

Theo hồ sơ của Cục Di sản văn hóa, văn miếu dựng từ thời Lê và được trùng tu năm Minh Mạng thứ 20 (1839) trên nền chùa cổ Nguyệt Đường. Tương truyền chùa Nguyệt Đường do thiền sư Hương Hải khởi dựng năm 1701 với sự giúp đỡ của quận công Lê Đình Kiên, trấn thủ Sơn Nam. Chùa nay không còn, dấu tích là hai tháp đá Phương Trượng và Tịnh Mãn phía sau văn miếu. Bài văn khắc trên chuông cho biết đến năm 1804 Hưng Yên đã có văn miếu, và phải tới đợt trùng tu năm 1839 quy mô mới như bây giờ.

Bạn vào qua tam quan kiểu chồng diêm hai tầng tám mái, công trình được lấy làm biểu tượng của tỉnh Hưng Yên. Khoảng sân phía sau xưa là nơi tổ chức thi hương. Hai bên sân có lầu chuông treo quả chuông đồng đúc năm 1804 và lầu khánh treo chiếc khánh đá làm năm 1803. Tiếp đó là hai dãy tả vu, hữu vu, mỗi dãy năm gian, nay trưng bày tư liệu về giáo dục của tỉnh.

Khu thờ chính xây kiểu chữ Tam gồm tiền tế, trung từ và hậu cung. Khác nhiều văn miếu, tượng thầy giáo Chu Văn An đặt ngay ở tòa giữa, còn tượng Khổng Tử cùng bốn học trò được thờ trong hậu cung.

Chín tấm bia dựng hai bên tòa chính: tám tấm làm năm Đồng Khánh thứ 3 (1888), tấm thứ chín làm năm Bảo Đại thứ 18 (1943). Trong 161 người có tên, 138 người quê Hưng Yên và 23 người quê Thái Bình. Bạn sẽ gặp tên Tống Trân, Nguyễn Trung Ngạn, Lê Như Hổ; riêng một tấm ghi cả hai cha con Lê Trọng Thứ và Lê Quý Đôn.

Mùng 4, mùng 5 Tết, văn miếu có triển lãm thư pháp, cho chữ đầu xuân và hát ca trù. Trong năm, các trường trong tỉnh đưa học sinh đến vào dịp khai giảng hay Ngày Nhà giáo Việt Nam.

Cần biết trước: khuôn viên rộng gần 6.000 m², theo Báo Hưng Yên là xếp sau Văn Miếu Quốc Tử Giám Hà Nội và Văn Miếu Huế về quy mô. Văn miếu nằm trong dự án tu bổ Khu di tích Phố Hiến, đến tháng 5/2026 đạt khoảng 90% khối lượng, nên có thể còn hạng mục đang hoàn thiện. Giá vé và giờ mở cửa chưa có công bố chính thức, bạn nên hỏi Ban Quản lý di tích tỉnh Hưng Yên trước khi đi.

Đây là nơi thờ Khổng Tử và Chu Văn An, vẫn có lễ dâng hương, nên bạn ăn mặc kín đáo, giữ trật tự và không sờ, tựa vào bia đá.

Nơi này hợp với người quan tâm lịch sử khoa cử, gia đình có con đang đi học và các đoàn học sinh. Nếu bạn muốn xem một văn miếu quy mô lớn hơn, Văn Miếu Quốc Tử Giám ở Hà Nội là lựa chọn khác. Còn nếu đang ở Phố Hiến và muốn xem kiến trúc Phật giáo, chùa Chuông cùng khu di tích là lựa chọn khác.