Đền Đức Hoàng ở xã Giai Lạc, vùng Yên Thành cũ, Dân trí ghi cách Vinh khoảng 60 km về phía Bắc. Đền dựng trên gò đất giữa một rừng lim, phía trước là hồ Diệu Ốc, người địa phương còn gọi là bàu Ác. Cảnh đền và hồ từng được xếp vào "Đông Thành bát cảnh", tám cảnh đẹp của huyện Đông Thành xưa.

Ban đầu đây chỉ là một ngôi miếu nhỏ thờ thần Rắn, Hoàng Long chi thần. Dân gian có câu "Ông Cụt bàu Canh, ông Lành bàu Ác": tương truyền một đôi vợ chồng hiếm muộn sinh ra hai con rắn; người cha lỡ cuốc đứt đuôi một con, con rắn cụt bỏ đi bàu Canh, con rắn lành ở lại bàu Ác và được dân làng Diệu Ốc tôn làm thành hoàng. Về sau đền phối thờ Sát Hải Đại vương Hoàng Tá Thốn, vị tướng thủy binh thời Trần gắn với trận Bạch Đằng năm 1288, cùng Liễu Hạnh công chúa, Bạch Y công chúa và Đức Thánh Trần. Khi giới thiệu các vị thần của đền, ấn phẩm du lịch của tỉnh chỉ nêu tên Hoàng Tá Thốn.

Về niên đại, ấn phẩm của tỉnh ghi đền xây năm 1505. Các nguồn của Ban quản lý di tích tỉnh và cổng thông tin huyện Yên Thành cũ ghi đền có từ thời Trần, năm 1505 là lần trùng tu, xây thượng điện bằng gỗ lim; trung điện dựng năm 1882, hạ điện năm 1936. Ba tòa xếp theo hình chữ Tam. Hạ điện có gian giữa xây chồng diêm kiểu vọng lâu, mái ngói âm dương. Trung điện chia ba cung: bên phải thờ Liễu Hạnh công chúa, giữa thờ các vị thần hợp tự, bên trái thờ Đức Thánh Trần. Thượng điện đặt bài vị thần Rắn và thờ Hoàng Tá Thốn. Đền là di tích quốc gia từ năm 1998.

Lễ hội đền diễn ra cuối tháng Giêng sang mùng 1 tháng Hai âm lịch, có lễ khai quang, yết cáo, rước kiệu quanh đầm sen trước đền, tế thần, cùng trò chơi dân gian. Năm 2026, lễ hội rơi vào 16-19/3 dương lịch. Ngoài dịp này, chưa có công bố về giờ mở cửa, vé hay người trực đón khách, nên bạn hỏi trước UBND xã Giai Lạc nếu đi theo đoàn.

Dễ nhầm nhất là tên: Nghệ An có một đền Đức Hoàng khác ở vùng Đô Lương cũ, thờ vua Lê Trang Tông, bên quốc lộ 7. Khi tìm đường hay xem thông tin trên mạng, hãy kiểm tra đó là đền ở Yên Thành cũ, ven hồ Diệu Ốc.

Đền là nơi thờ tự của làng: bạn ăn mặc kín đáo, không chen vào đoàn rước, không bẻ cây lim hay hái sen ở đầm. Chuyện thần Rắn, chuyện Bạch Y công chúa là truyền thuyết, nên kể ở mức "tương truyền".

Đức Hoàng hợp với người thích một ngôi đền làng nhỏ, có kiến trúc gỗ nhiều lớp niên đại và khung cảnh rừng lim, hồ sen. Nếu bạn muốn một nơi vừa có đền vừa có chùa, lễ hội lớn hơn, Đền - Chùa Gám ở xã Quan Thành gần đó cũng thờ Hoàng Tá Thốn.