Rằm tháng Giêng vừa qua một ngày, sáng 16 tháng Giêng âm lịch, đồng bào Tày, Dao, Sán Chỉ ở xã Lục Hồn lại kéo về đình Lục Nà ở thôn Bản Cáu để khai hội. Lễ hội đình Lục Nà diễn ra hai ngày 16 và 17 tháng Giêng; ngày dương thay đổi theo năm, kỳ 2026 rơi vào 4 và 5/3. Đây là lễ hội lớn nhất trong năm của đồng bào các dân tộc trong xã, một trong bốn lễ hội lớn của vùng Bình Liêu, và mở đầu mùa hội xuân nơi biên giới trước Hội Soóng cọ, Hội Kiêng gió.

Đình thờ Thành hoàng làng Hoàng Cần. Sự tích kể rằng chàng trai Tày Hoàng Cần thông minh, sức vóc cường tráng, đã tập hợp trai làng ngày đêm luyện võ, rồi chỉ với chiếc gậy tre trong tay đứng lên đánh đuổi quân xâm lược, giữ yên bản làng. Sau khi ông mất, người Bình Liêu dựng đình, tôn ông làm Thành hoàng và mở hội mỗi dịp đầu xuân; đình cũng thờ các vị thần núi, thần sông, thổ công, thổ địa. Theo sử sách, đình có từ thời Hậu Lê, xưa là đình hàng tổng năm gian, và được UBND tỉnh xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh năm 2005. Điều đáng để ý là đình, vốn là thiết chế quen thuộc của làng miền xuôi, ở đây lại là ngôi đình duy nhất của huyện Bình Liêu cũ, và lễ hội là chỗ hai lớp văn hóa gặp nhau: nghi lễ tế tại đình do đội tế miền xuôi truyền lại, còn màn múa chầu đón thần sau lễ tế lại do các nghệ nhân hát then người Tày đảm nhận.

Sáng 16 tháng Giêng là lễ rước sắc phong, bài vị Thành hoàng đi một vòng quanh thôn Bản Cáu. Đi đầu là những người đội mâm lễ, cầm cờ hội, gồm thiếu nữ Tày áo chàm, Dao áo đỏ, Sán Chỉ áo xanh, rồi đến đoàn rước ngai, bà con nối nhau theo sau. Năm 2026, đoàn rước 96 người đi từ trong đình ra cổng chính, vòng qua hồ, qua đoạn quốc lộ rồi trở về sân đình, nơi công trạng Thành hoàng được tái hiện bằng các bài võ cổ truyền. Tiếp đó là lễ tế thần do ban tế 24 người thực hiện, người chủ tế được dân làng chọn kỹ từ một gia đình gương mẫu; ngoài ra còn lễ giã đình. Phần hội có giao lưu then cùng đàn tính với các câu lạc bộ từ Lạng Sơn, hát soóng cọ của người Sán Chỉ, đẩy gậy, tung còn, đánh quay, kéo co, giải bóng đá cúp đình Lục Nà; bà con còn trải chiếu thụ lộc ngay giữa sân đình.

Bạn nên biết trước rằng lễ hội được huyện Bình Liêu phục dựng từ đầu năm 2006, dựa trên tư liệu và trí nhớ của người cao tuổi; theo cán bộ văn hóa địa phương, nhiều yếu tố đã được sáng tạo thêm, và từ năm 2023 địa phương còn phối hợp với Viện Dân tộc học để nghiên cứu, hoàn thiện nghi lễ. Vì thế chương trình thay đổi khá nhiều qua từng năm: lộ trình rước, các giải thể thao, đêm văn nghệ đều do ban tổ chức sắp xếp lại mỗi kỳ. Nghi lễ chính chỉ diễn ra trong buổi sáng ngày 16; nguồn chính thức chưa nêu giờ cụ thể từng nghi lễ, có thu phí hay không, hay số liên hệ của ban tổ chức, nên hãy theo dõi thông báo của xã Lục Hồn trước khi đi.

Rước và tế là nghi lễ của cộng đồng: bạn đứng xem bên đường, nhường lối cho đoàn rước ngai, nhất là khi đoàn đi qua đoạn quốc lộ, và không chen vào khu vực đội tế đang hành lễ. Các trò chơi dân gian thì khác: từ năm 2026 chúng được bố trí thành không gian mở ở sân đình và sân cỏ thôn Bản Cáu để du khách cùng chơi thay vì chỉ đứng xem.

Lễ hội hợp với người muốn thấy hội xuân của cộng đồng Tày miền biên giới và nghe then cùng đàn tính giữa sân đình; nếu chỉ có một buổi, hãy đến vào sáng 16 tháng Giêng để kịp đoàn rước. Nếu bạn đến Lục Hồn vào mùa thu, bạn sẽ không gặp lễ hội này mà gặp Hội Mùa vàng: lễ khai mạc và Lễ mừng cơm mới của người Tày cũng diễn ra tại đình Lục Nà (năm 2026 dự kiến ngày 24 và 25/10), nhưng đó là một sự kiện khác, gắn với mùa lúa chín trên những thửa ruộng bậc thang Cao Thắng gần đó.