Cách thành phố Cao Bằng khoảng 50 km về phía tây nam, trong địa phận xã Tam Kim, khu rừng trên núi Dền Sinh là nơi ngày 22/12/1944 Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam, làm lễ thành lập. Tên khu rừng gắn với địa danh thời đó: rừng nằm giữa hai tổng Trần Hưng Đạo và Hoàng Hoa Thám của châu Nguyên Bình.

Di tích gồm 5 điểm: cụm rừng Trần Hưng Đạo rộng 201,7 ha, hang Thẳm Khẩu, đồn Phai Khắt, Vạ Phá và đồn Nà Ngần. Khu rừng được xếp hạng di tích quốc gia năm 1993; ngày 09/12/2013, Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích lịch sử Rừng Trần Hưng Đạo là di tích quốc gia đặc biệt tại Quyết định 2383/QĐ-TTg.

Ngày thành lập, Đội có 34 chiến sĩ, chia thành 3 tiểu đội, do đồng chí Võ Nguyên Giáp chủ trì buổi lễ. Sau lễ, cả Đội ăn bữa cơm nhạt không rau, không muối để tỏ quyết tâm chịu gian khổ. Ba ngày sau, ngày 25/12/1944, Đội đánh đồn Phai Khắt, vốn là nhà của đồng chí Nông Văn Lạc bị quân Pháp chiếm làm đồn; khoảng 7 giờ sáng 26/12, Đội cải trang thành lính dõng để vào và hạ đồn Nà Ngần.

Tham quan thường bắt đầu ở khu trung tâm: nhà trưng bày hiện vật, nhà tưởng niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp và bức phù điêu đá xanh 34 chiến sĩ dựng năm 2004. Từ phù điêu, bạn đi đường bê tông chừng 200 m rồi xuống khoảng 10 bậc tới bãi đất bằng nơi làm lễ, có nhà bia dựng năm 1994 khắc Chỉ thị thành lập Đội, 10 lời thề danh dự và danh sách 34 chiến sĩ. Gần đó là lán nghỉ, bếp ăn mô phỏng và mỏ nước Đội từng dùng. Từ nhà bia, 505 bậc đá dẫn lên đỉnh Slam Cao, nơi Ban chỉ huy đặt trạm quan sát trước trận Phai Khắt.

Các điểm còn lại nằm rải rác: đồn Phai Khắt bên tỉnh lộ 202 đã được tu sửa; từ làng Phai Khắt đi bộ khoảng 500 m tới hang Thẳm Khẩu; đồn Nà Ngần cách Phai Khắt khoảng 15 đến 20 km, nay có nhà bia và nhà sàn trưng bày.

Nói thẳng về hạn chế: theo Báo Cao Bằng cuối năm 2024, dịch vụ tại khu di tích chưa phong phú và nhiều điểm chỉ còn là phế tích. Giờ mở cửa và giá vé chưa có công bố chính thức, nên hỏi trước khi đi. Lên Slam Cao cần sức khỏe và giày bám tốt.

Đây là nơi tưởng niệm: các đoàn thường làm lễ báo công ở sân trước phù điêu và dâng hương ở nhà tưởng niệm. Bạn ăn mặc lịch sự, giữ trật tự, không trèo lên phù điêu hay nhà bia để chụp ảnh. Quanh ngày 22/12 hằng năm có nhiều hoạt động kỷ niệm và đông đoàn.

Rừng Trần Hưng Đạo hợp với người quan tâm lịch sử quân sự, cựu chiến binh và các đoàn học sinh. Nếu bạn muốn tìm hiểu giai đoạn Chủ tịch Hồ Chí Minh về nước năm 1941, Khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó ở xã Trường Hà là lựa chọn khác, rộng hơn 295 ha với trên 50 điểm di tích. Cùng xã Tam Kim có xưởng thêu của người Dao Tiền ở xóm Nà Chắn để ghép thêm vào hành trình.