Hải Phòng

Côn Sơn – Kiếp Bạc là hai cụm di tích cách nhau khoảng 5 km ở phường Trần Hưng Đạo, vùng Chí Linh thuộc tỉnh Hải Dương cũ, nay là thành phố Hải Phòng, cách trung tâm Hà Nội khoảng 70 km theo Ban quản lý. Côn Sơn là chùa và núi gắn với thiền phái Trúc Lâm và Nguyễn Trãi; Kiếp Bạc là đền thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn bên sông Lục Đầu. Chùa Côn Sơn và đền Kiếp Bạc là hai trong 12 điểm thành phần của di sản thế giới Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc, được UNESCO ghi danh ngày 12/7/2025.

Chùa Côn Sơn (chùa Hun) và đền Kiếp Bạc có tên trong đợt xếp hạng di tích đầu tiên của miền Bắc ngày 28/4/1962, rồi thành di tích quốc gia đặc biệt năm 2012. Côn Sơn là một trong các chốn tổ của Trúc Lâm, cùng Yên Tử, Quỳnh Lâm và Thanh Mai; ba vị tổ Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang từng về đây thuyết pháp, và Huyền Quang viên tịch ở đây năm 1334. Chùa còn thờ quan Đại tư đồ Trần Nguyên Đán, người dựng Thanh Hư động, và Nguyễn Trãi, người viết "Côn Sơn ca". Chùa giữ ba bảo vật quốc gia: bia Thanh Hư Động thời Trần, bia Côn Sơn Tư Phúc tự năm 1607 và bộ tượng Tam Thế Phật thời Lê trung hưng.

Ở Côn Sơn, bạn vào chùa rồi theo bậc đá lên núi Côn Sơn tới Ngũ Nhạc linh từ, hoặc lên núi Kỳ Lân tới Bàn Cờ Tiên, đi qua Giếng Ngọc, Thạch Bàn và suối Côn Sơn. Nên đi giày đi bộ. Kiếp Bạc nằm giữa thung lũng núi Rồng, mặt nhìn ra sông Lục Đầu, nơi bốn con sông hợp lưu; Trần Hưng Đạo đặt phủ đệ ở Vạn Kiếp và mất tại đây năm 1300. Đền hiện nay là kết quả nhiều lần tu sửa, lần đại trùng tu gần nhất năm 2014.

Mặt hạn chế cần biết: mùa lễ hội tháng Giêng và tháng Tám âm lịch rất đông, riêng hai ngày cuối tuần cuối tháng 9/2025 có khoảng 65.000 lượt khách. Thành phố đã chủ trương dự án tu bổ khu đền Kiếp Bạc, yêu cầu thi công xong chậm nhất năm 2027, nên một số hạng mục có thể đang làm, nên hỏi lại trước khi đi.

Vé do Ban quản lý thu từ 01/01/2026: người lớn 20.000 đồng, trẻ từ 6 đến dưới 16 tuổi 10.000 đồng, dưới 6 tuổi miễn phí; khu di tích mở cửa mọi ngày kể cả lễ Tết nhưng chưa công bố giờ cụ thể. Trên núi là rừng: không đốt lửa, không mang chất cháy nổ.

Đây là nơi thờ tự đang hoạt động. Ăn mặc gọn gàng, không mặc đồ quá ngắn, không đội mũ nón và không hút thuốc trong di tích; nội quy cấm xem bói, rút thẻ và phát hành ấn phẩm ngoài luồng. Các nghi lễ như Khai ấn, Hầu Thánh là nghi thức tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần, bạn dự theo hướng dẫn của ban tổ chức, không chen lấn.

Nơi này hợp với người muốn hiểu thời Trần, Trúc Lâm và Nguyễn Trãi trong một ngày, và người thích leo núi nhẹ có bậc đá. Nếu muốn yên tĩnh, tránh mùa lễ hội; theo VnExpress, đi vào cuối tuần thường trong năm sẽ đỡ đông hơn. Nếu bạn muốn đi sâu vào khởi nguồn của Trúc Lâm thì Yên Tử ở Quảng Ninh là nơi phát tích, còn trong cùng Ban quản lý, động Kính Chủ ở phường Phạm Sư Mạnh là lựa chọn thiên về văn bia khắc trên vách đá.

Nhà hát thành phố Hải Phòng, người Hải Phòng quen gọi Nhà hát Lớn, đứng giữa khu đất kẹp bởi ba phố Trần Hưng Đạo, Hoàng Văn Thụ và Đinh Tiên Hoàng, nay thuộc phường Hồng Bàng. Công trình dựng trên nền chợ cũ của làng An Biên, là một trong ba nhà hát kiểu Pháp ở Việt Nam cùng Hà Nội và TP.HCM. Quanh quảng trường là khu phố Pháp hình thành từ 1874 đến 1888.

Năm xây nhà hát đến nay chưa thống nhất. Báo chí giai đoạn 2015–2023 ghi khởi công 1904, hoàn thành 1912. Năm 2025, Báo Hải Phòng đăng nghiên cứu dựa trên tư liệu Pháp cho rằng kiến trúc sư Charrière thắng cuộc thi thiết kế năm 1897 và nhà hát khánh thành ngày 16–17/11/1900. Còn theo Bảo tàng Hải Phòng, các nhà nghiên cứu chưa tìm thấy tư liệu công bố năm khởi công và khánh thành; bức ảnh chụp ngày 12/5/1909 đang trưng bày ở bảo tàng là hình ảnh sớm nhất về nhà hát.

Mặt đứng đối xứng ba nhịp với bốn cột Corinthian. Bên trong, khán phòng hai tầng ghế hình móng ngựa, trần vòm vẽ lẵng hoa và ghi tên Mozart, Beethoven, Molière, Corneille; cửa ra vào cách điệu hình đàn lia, hai bên tiền sảnh là cầu thang xoắn. Ngày 9/12/2015, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng nhà hát là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Quảng trường trước nhà hát gắn với nhiều mốc của thành phố: cuộc mít tinh sáng 23/8/1945 thành lập chính quyền cách mạng lâm thời Hải Phòng; trận đánh ngày 20/11/1946, khi 13 chiến sĩ do trung đội trưởng Đặng Kim Nở chỉ huy giữ nhà hát suốt một ngày đêm trước quân Pháp rồi hy sinh; và ngày 13/5/1955 người dân đón bộ đội vào tiếp quản.

Nhà hát chưa có kênh chính thức công bố giờ mở cửa hay vé tham quan bên trong. Cách chắc chắn để vào khán phòng là mua vé một chương trình biểu diễn, còn phần lớn khách chỉ ngắm từ quảng trường. Từ 28/8 đến 28/10/2026, thành phố thí điểm phố đi bộ và ẩm thực đêm quanh dải vườn hoa trung tâm và nhà hát vào tối thứ Sáu, thứ Bảy; trên quảng trường có chương trình nghệ thuật từ 20h đến 22h30. Dịp Lễ hội Hoa Phượng Đỏ tháng 5, ngày 13/5 và đêm giao thừa, quảng trường thường dựng sân khấu và phân luồng xe.

Từ nhà hát, vài phút đi bộ là tới Bưu điện thành phố (1905) và trụ sở UBND thành phố, vốn là Tòa đốc lý cũ. Bánh đa cua là món sáng quen thuộc quanh khu trung tâm; nem cua bể cũng thường được giới thiệu trong các chương trình ẩm thực ở đây.

Quảng trường nằm giữa các trục xe máy đông, nên qua đường ở chỗ có đèn hoặc vạch. Đây là di tích quốc gia và nơi diễn ra lễ kỷ niệm của thành phố, nên ăn mặc gọn gàng khi vào trong, không ngồi lên bậc cửa hay leo lên bệ để chụp ảnh.

Điểm này hợp với người thích kiến trúc Pháp và lịch sử đô thị, đi trong nửa ngày. Nếu không trùng lịch diễn mà vẫn muốn vào bên trong một công trình thời Pháp, Bảo tàng Hải Phòng trên phố Điện Biên Phủ, cách vài phút đi bộ, là lựa chọn thay thế gần nhất; giờ mở cửa bảo tàng nên hỏi lại trước.

Khu di tích Trạng Trình nằm ở làng Trung Am, xã Nguyễn Bỉnh Khiêm, vùng Vĩnh Bảo cũ của Hải Phòng, sát triền đê sông Tuyết Giang (sông Hàn). Đây là quê của Nguyễn Bỉnh Khiêm (sinh năm 1491, mất cuối năm Ất Dậu, tức đầu năm 1586 dương lịch), người đỗ Trạng nguyên khoa Ất Mùi 1535, làm quan triều Mạc, tước Trình Quốc công, nên dân gian gọi ông là Trạng Trình. Đền thờ ông được Thủ tướng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt ngày 23/12/2015.

Quanh đền là không gian sống và dạy học của ông được dựng lại. Theo Cục Di sản văn hóa, năm 1542 ông dâng sớ xin chém 18 lộng thần, không được vua nghe, liền từ quan về quê lập am Bạch Vân dạy học, dựng quán Trung Tân bên bến đò Hàn. Học trò của ông có Phùng Khắc Khoan, Lương Hữu Khánh, Nguyễn Dữ, Giáp Hải, và họ tôn ông là "Tuyết Giang phu tử".

Ngôi đền hiện nay trùng tu năm 1928, kiến trúc chữ Đinh, 22 cột gỗ lim. Gian giữa có bức đại tự "An Nam Lý Học" và đôi câu đối "Cổ lai quốc dĩ dân vi bản, Đắc quốc ưng tri tại đắc dân" (xưa nay nước lấy dân làm gốc, được nước là nhờ được lòng dân). Đi quanh khuôn viên có hồ Thái Ất - Thái Nhâm, đền thờ song thân, am Bạch Vân phục dựng năm 2004, quán Trung Tân, tháp bút Kình Thiên, chùa Song Mai, tượng đá granit cao 5,7 m và nhà lưu niệm trưng bày di cảo cùng gần 200 đầu sách viết về ông.

Điều nên biết trước: nơi này rất đông vào dịp Tết và mùa lễ hội. Ba ngày Tết 2026 (17 - 19/2) khu di tích đón hơn 225.000 lượt khách, và từ đầu năm 2026 đến ngày 24/8 là gần 900.000 lượt, theo số liệu địa phương đăng trên Báo Hải Phòng. Thành phố đang bàn dự án tu bổ có các hạng mục quán Trung Tân, am Bạch Vân và một công viên mới, nên một số chỗ có thể thay đổi; nên hỏi lại trước khi đi.

Khu di tích theo mô hình "3 không": không thu phí, không rác thải, không hàng quán bán rong trong khuôn viên. Dịp Tết 2026, xã bố trí điểm trông xe miễn phí trên đường dẫn vào. Giờ mở cửa và số điện thoại chưa có công bố chính thức.

Đây là nơi thờ tự và tưởng niệm. Ăn mặc chỉnh tề, nói khẽ, thắp hương đúng chỗ. Lễ hội đền diễn ra từ 27 đến 29 tháng Mười Một âm lịch, chính hội ngày 28 là ngày giỗ; phần lễ có mộc dục (lễ tắm tượng), rước văn, cáo yết do ban tổ chức thực hiện, khách xem theo hướng dẫn và không chen vào đoàn rước. Các chuyện về sấm ký của Trạng Trình nên nghe như lời truyền trong dân gian.

Nơi này hợp với gia đình có con đi học, người quan tâm lịch sử thời Mạc và thơ Nôm, người muốn đi một tuyến di tích phía tây Hải Phòng. Nó không hợp nếu bạn tìm phong cảnh thiên nhiên hay hoạt động ngoài trời. Để hiểu thêm bối cảnh triều Mạc, bạn có thể ghép với Khu di tích Vương triều Mạc ở xã Kiến Hưng; nếu quan tâm truyền thống khoa cử hơn là một nhân vật, Văn miếu Mao Điền ở xã Mao Điền là lựa chọn khác trong cùng tuyến "Theo dấu Trạng Trình".

Tràng Kênh là cụm núi đá vôi bên sông Bạch Đằng, nằm giữa sông Giá và sông Thải, ở phường Bạch Đằng, vùng Thủy Nguyên cũ của Hải Phòng. Từ trung tâm thành phố đi ô tô hơn 30 phút. "Khu vực núi đá Tràng Kênh" có tên trong đợt xếp hạng di tích, danh thắng đầu tiên của miền Bắc theo Quyết định 313-VH/VP ngày 28/4/1962 của Bộ Văn hóa.

Nơi này gom ba lớp lịch sử vào một chỗ. Lớp cổ nhất là di chỉ khảo cổ Tràng Kênh, phát hiện năm 1969: một công xưởng chế tác đồ trang sức bằng đá, niên đại khoảng 3.500 năm theo bài của Bảo tàng Hải Phòng trên Tạp chí Di sản văn hóa (cổng thành phố ghi gần 4.000 năm). Di chỉ hiện vẫn nằm trong lòng đất. Lớp thứ hai là chiến trường: theo Cục Di sản văn hóa, vùng núi U Bò, sông Thải, núi Mỏ Vịt là trung tâm các trận thủy chiến năm 981 và ngày 9/4/1288. Lớp thứ ba là Khu di tích Bạch Đằng Giang, dựng từ năm 2008 đến 2018 ở ngã ba sông Bạch Đằng và sông Thải, xếp hạng di tích lịch sử quốc gia năm 2020.

Phần lớn khách đến để thăm Khu di tích Bạch Đằng Giang. Bạn đi qua đền thờ Ngô Quyền, đền thờ Lê Đại Hành, Linh từ Tràng Kênh thờ Trần Hưng Đạo, chùa Trúc Lâm Tràng Kênh, đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh, rồi ra Quảng trường Chiến thắng xây nổi trên sông, nơi đặt ba tượng đồng Ngô Quyền, Lê Đại Hành, Trần Hưng Đạo, mỗi tượng cao 8 m, quanh là mô hình bãi cọc. Nhà trưng bày có thân cọc Bạch Đằng và thuyền độc mộc. Muốn xem cọc gỗ thật còn nằm tại chỗ, bạn đi ngược tả ngạn khoảng 10 km tới bãi cọc Cao Quỳ ở phường Lưu Kiếm.

Điều nên biết trước: cuối tuần khu di tích đón hàng nghìn học sinh, sinh viên, nên muốn yên tĩnh thì đi ngày thường. Tràng Kênh cũng là vùng khai thác đá vôi từ thời Pháp, năm 2012 Nhà máy Xi măng Hải Phòng mới khởi công trên mặt bằng xí nghiệp đá Tràng Kênh, nên quanh dãy núi có khu công nghiệp. Hang Vua mà một số trang du lịch gắn với Tràng Kênh thực ra nằm dưới chân núi Vệ, xã Minh Tân của huyện Thủy Nguyên cũ, không thuộc cụm này.

Khu di tích Bạch Đằng Giang theo nguyên tắc "3 không": không thương mại, không thu phí, không rác thải. Giờ mở cửa và số điện thoại chưa có công bố chính thức. Quảng trường nổi trên mặt sông, nên giữ trẻ nhỏ và không trèo qua lan can; đừng tự ý leo núi đá hay đi vào khu mỏ.

Các đền ở đây là nơi thờ tự đang có hương khói, ăn mặc chỉnh tề và thắp hương đúng chỗ. Các ngày giỗ lớn: Ngô Quyền 18 tháng Giêng, Lê Đại Hành 8 tháng Ba, Trần Hưng Đạo 20 tháng Tám âm lịch.

Tràng Kênh hợp với gia đình có con học lịch sử, đoàn học sinh và người muốn hiểu vì sao sông Bạch Đằng ba lần thành chiến trường. Nó không hợp nếu bạn tìm leo núi hay cảnh đá vôi không có công trình. Nếu muốn xem bãi cọc thật trong một di tích quốc gia đặc biệt, Di tích lịch sử Bạch Đằng ở vùng Quảng Yên, Quảng Ninh, với bãi cọc Yên Giang, là lựa chọn khác.

Đảo Cò nằm giữa hồ An Dương ở xã Nam Thanh Miện, vùng Thanh Miện thuộc tỉnh Hải Dương cũ, nay là phía tây thành phố Hải Phòng, cách Hà Nội khoảng 60–70 km. Đây là mấy hòn đảo nhỏ phủ cây, nơi hàng vạn con cò và vạc sinh sống quanh năm, và là danh lam thắng cảnh được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích quốc gia ngày 8/7/2014.

Hồ có trước đàn chim. Tư liệu của xã chép rằng thời Thiệu Trị vùng này vỡ đê ba lần trong bốn năm, lần lớn nhất năm Giáp Thìn 1844, để lại hai hồ An Dương và Triều Dương; người dân còn kể một truyền thuyết về trận đại hồng thủy đầu thế kỷ XV. Khu danh thắng rộng 67,1 ha, hồ An Dương sâu nhất 18 m. Năm 1987, sau khi một bức ảnh chụp đảo được giải Nhì toàn quốc, xã giao Hội Cựu chiến binh canh giữ đàn chim; năm 1994 lập ban quản lý cảnh quan. Từ một đảo ban đầu, tỉnh Hải Dương cũ đã kè bờ và mở rộng thêm đảo.

Con số chim thay đổi theo nguồn: khảo sát 2001–2007 ghi trên 12.000 cò và khoảng 5.000 vạc thuộc 24 loài chim; Báo Hải Phòng năm 2026 ghi hơn 16.000 cò và 6.000–7.000 vạc. Trên đảo có cò trắng, cò bợ, cò ruồi, cò lửa, cò ngang và vạc.

Cách xem chính là đi thuyền quanh đảo. Bạn mua vé ở bến rồi xuống thuyền thiên nga hoặc thuyền sắt chở đoàn; tư liệu của xã ghi có 18 thuyền thiên nga và 11 thuyền sắt. Nên đến chiều muộn: theo quan sát ghi trên cổng xã, cò bay về tổ khoảng 16h45 đến 18h, còn vạc rời đảo đi kiếm ăn lúc chạng vạng, nên hai đàn chim đổi chỗ trên nền trời. Trên bờ có đường dạo quanh hồ, khu sen khoảng 10 ha, chùa Hoa Dương cùng nhà hàng, homestay của người dân.

Nói thẳng về mặt hạn chế: ba ngày Tết 2026 có hơn 2.000 lượt khách, khách phải xếp hàng mua vé và chờ lượt xuống thuyền; ba ngày đầu kỳ nghỉ Quốc khánh 2026 cũng có hơn 1.500 lượt. Năm 2026 xã dựng thêm 5 tạo hình trái tim và các góc chụp ảnh trên bờ, nên nếu bạn tìm cảnh làng quê không có tiểu cảnh thì nên biết trước. Hoạt động chính vẫn là đi thuyền xem chim và dạo bờ hồ; nếu đến giữa trưa, lúc cò đã rời đảo đi ăn, bạn sẽ thấy ít chim hơn.

Hồ sâu, nên mặc áo phao trên thuyền và để ý trẻ nhỏ. Giờ mở cửa và giá vé chưa có bảng công bố chính thức; báo địa phương đầu năm 2026 có nêu mức vé, nên hỏi lại khi đến.

Chim ở đây là chim hoang dã. Giữ yên lặng khi thuyền đi gần đảo, không dùng đèn flash, không ném đồ hay xả rác xuống hồ. Săn bẫy, lấy trứng và buôn bán chim hoang dã đều bị xử lý.

Đảo Cò hợp với gia đình có trẻ nhỏ, người mê chụp ảnh chim lúc hoàng hôn và khách muốn một buổi chiều gần Hà Nội. Nếu bạn muốn xem chim nước ở quy mô vườn quốc gia, có rừng ngập mặn và bãi bồi cửa sông, Vườn quốc gia Xuân Thủy ở Ninh Bình, khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam, là lựa chọn khác nhưng đường xa hơn nhiều.

Từ trung tâm Hải Phòng, đi khoảng 45 km về phía đông rồi qua phà hoặc cáp treo là tới đảo Cát Bà, đảo chính của quần đảo cùng tên, nay thuộc đặc khu Cát Hải. Trên đảo có Vườn quốc gia Cát Bà, lập ngày 31/3/1986; theo vườn, đây là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam có cả rừng và biển, nay rộng 17.362,96 ha.

Quần đảo mang nhiều lớp công nhận. UNESCO công nhận Khu dự trữ sinh quyển thế giới quần đảo Cát Bà năm 2004. Năm 2013 quần đảo được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Ngày 16/9/2023, Ủy ban Di sản thế giới mở rộng di sản vịnh Hạ Long (ghi danh 1994) sang quần đảo Cát Bà, thành di sản "Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà", di sản thế giới đầu tiên của Việt Nam nằm trên hai tỉnh, thành. Di sản được công nhận vì cảnh quan và địa chất đá vôi (tiêu chí vii, viii), không phải vì đa dạng sinh học.

Cát Bà là nơi duy nhất có voọc Cát Bà (voọc đầu vàng), loài UNESCO xếp cực kỳ nguy cấp. Số cá thể các nguồn ghi khác nhau, khoảng 80 đến 100 con. UNESCO cũng lưu ý đàn voọc đang bị du lịch làm phiền.

Tuyến phổ biến nhất trong vườn đi từ trung tâm vườn qua rừng kim giao lên đỉnh Ngự Lâm, có lầu vọng cảnh, rồi xuyên động Trung Trang dài khoảng 400 m, mất khoảng 2 giờ. Tuyến dài Ao Ếch - Việt Hải mất khoảng 6 giờ, kết thúc ở làng Việt Hải nằm trong vườn. Ngoài vườn, hang Quân Y là bệnh viện dã chiến trong núi xây năm 1963-1965. Ra biển, bạn đi tàu từ bến Bèo vào vịnh Lan Hạ.

Vườn mở cửa 7h-17h. Theo bảng niêm yết của vườn, vé toàn tuyến 160.000 đồng người lớn, 80.000 đồng trẻ em; tuyến ngắn Kim Giao - Ngự Lâm - Trung Trang 120.000/60.000 đồng; trẻ dưới 6 tuổi hoặc dưới 1,2 m miễn phí. Ra đảo có phà Đồng Bài - Cái Viềng hoặc cáp treo Cát Hải - Phù Long dài gần 4 km. Dịp lễ và cuối tuần hè, phà thường tắc hàng giờ; năm 2026 thành phố tạm dừng nhận xe khách, xe tải ra đảo qua phà vào các ngày cao điểm.

Đường rừng có đá tai mèo sắc, rêu trơn, cây đổ sau giông, và không có hàng quán dọc tuyến; đi giày bám, mang găng tay và đủ nước. Năm 2021 một du khách đuối nước ở hồ trong vườn, nên chỉ bơi ở nơi được phép. Tháng 7-9 có bão, tàu và phà có thể dừng chạy.

Khi xem voọc hay chim thú, giữ yên lặng, không cho ăn và không yêu cầu tàu đến quá gần vách đá. Quần đảo có làng chài và người dân sống quanh năm; hỏi trước khi chụp ảnh cận cảnh nhà bè, người đang làm việc.

Cát Bà hợp với người thích đi bộ trong rừng, kết hợp một ngày trên vịnh, trong 2-3 ngày. Nếu chỉ có một ngày và muốn xem đảo đá vôi từ tàu, vịnh Hạ Long ở Quảng Ninh, cùng một di sản, là lựa chọn thay thế; còn muốn cả rừng và biển trong một chuyến thì Cát Bà là lựa chọn phù hợp.

Động Kính Chủ là một hang đá vôi bên sông Kinh Thầy, ở phường Phạm Sư Mạnh, vùng Kinh Môn thuộc tỉnh Hải Dương cũ, nay là thành phố Hải Phòng. Thứ làm nên tên tuổi của động là chữ khắc trên đá: 47 văn bia ma nhai, tức bài văn khắc thẳng vào vách và trần hang, có niên đại từ thế kỷ XIV đến đầu thế kỷ XX. Hệ thống bia này là bảo vật quốc gia (đợt 6, năm 2017), và động là một trong 12 điểm thành phần của di sản thế giới Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh năm 2025.

Bài khắc sớm nhất là của danh sĩ thời Trần Phạm Sư Mạnh, năm 1368, đặt ngay ngoài cửa động, mở đầu bằng hai chữ triện "Dương Nham". Trên vách còn thơ vua Lê Thánh Tông, bảy bài thời Mạc và nhiều bài chữ Hán, chữ Nôm, cả chữ Quốc ngữ của các thế kỷ sau. Một văn bia năm 1532 chép rằng chùa Dương Nham có từ đời Lý, vua Lý Thần Tông thường đến thăm. Tên "Kính Chủ" và danh xưng "Nam thiên đệ lục động" (động thứ sáu trời Nam) được kể là do vua ban, nhưng đó là lời tương truyền.

Từ chân núi bạn lên 71 bậc đá tới cửa động quay hướng Nam, rộng khoảng 18,6 m, chia hai lối vào ba hang. Hang giữa xây cửa kiểu tam quan. Trong động thờ Phật ở chính giữa, bên phải thờ vua Lý Thần Tông và Lý Chiêu Hoàng, phía trong có tượng Đệ tam tổ Trúc Lâm Huyền Quang. Nên dành thời gian đứng đọc vách đá hơn là xem tượng: hồ sơ di tích ghi phần lớn tượng hiện nay là tượng mới, nhiều tượng đá cổ đã thất lạc.

Động từng trải qua chiến tranh. Năm 1950 quân Pháp đóng quân tại đây và xây hai lô cốt trên đỉnh núi, nay vẫn còn; năm 1967 bom Mỹ phá hủy các công trình kiến trúc trước cửa động.

Người khỏe có thể đi tiếp 117 bậc lên động Sơn Trang rồi leo khoảng 35 phút lên đỉnh Thạch Môn, có mỏm đá nhìn xuống sông Kinh Thầy. Đoạn này là núi đá sắc, có chỗ dốc gần thẳng đứng phải bám gờ đá; Ban quản lý khuyên chọn ngày thời tiết thuận lợi, đi giày thể thao, mang nước và đi cùng người hướng dẫn.

Vé tham quan do Ban quản lý di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc thu từ 01/01/2026: người lớn 10.000 đồng, trẻ từ 6 đến dưới 16 tuổi 5.000 đồng. Giờ mở cửa riêng cho động chưa được công bố.

Động là nơi thờ tự đang có người hương khói. Ăn mặc kín đáo, nói khẽ, thắp hương đúng chỗ, và không chạm tay, khắc hay viết lên vách bia.

Kính Chủ hợp với người mê chữ Hán Nôm, bia đá, lịch sử thời Trần và Mạc, không hợp với ai khó leo bậc. Nếu bạn muốn một điểm di sản có lễ hội lớn mùa xuân và mùa thu, có công bố giờ mở cửa, khu Côn Sơn – Kiếp Bạc cùng Ban quản lý là lựa chọn khác; còn nếu đi trọn cụm Kinh Môn, chùa Nhẫm Dương gần đó cũng là điểm thành phần của di sản thế giới.

Vịnh Lan Hạ nằm ở phía đông, đông nam đảo Cát Bà và phía nam vịnh Hạ Long, thuộc đặc khu Cát Hải, TP Hải Phòng. Điểm xuống tàu quen thuộc là bến Bèo (Cái Bèo) trên đảo Cát Bà. Vịnh nằm trong phần biển của Vườn quốc gia Cát Bà và thuộc di sản thiên nhiên thế giới "Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà" từ năm 2023.

Theo VnExpress, vịnh rộng hơn 7.000 ha với gần 400 đảo đá vôi. Theo Ban Quản lý các vịnh, trong vịnh có khoảng 40 bãi cát nhỏ, phần lớn ở đông nam đảo Cát Bà, và nhiều rạn san hô ở các cung lõm quanh đảo đá. Gần bến Bèo là di chỉ khảo cổ Cái Bèo, do M. Colani phát hiện năm 1938 và được xếp hạng di tích quốc gia năm 2009. Làng nổi Cái Bèo bên cạnh là nơi người dân nuôi và đánh bắt thủy sản.

Ban Quản lý các vịnh công bố bốn tuyến tàu. Tuyến ngắn đi bến Bèo - làng chài - đảo Khỉ rồi về. Tuyến dài đi tiếp Hòn Rùa, cửa Việt Hải, Quai Tơ, hang Tối, hang Sáng. Một tuyến xuất phát từ bến Gót qua Trà Báu, Áng Ông Cậm; một tuyến từ bến tàu trung tâm Cát Bà ra đảo Cát Ông. Từ năm 2026, động Hoa Cương cũng được đưa vào quản lý chung. Có thể đi tàu theo giờ, xuồng cao tốc hoặc tàu nghỉ đêm.

Phí tham quan do Ban Quản lý thu từ 1/1/2026: tuyến các vịnh 120.000 đồng người lớn, 60.000 đồng trẻ em; tuyến có nghỉ đêm 400.000 đồng (1 đêm) đến 650.000 đồng (3 đêm) cho người lớn; động Hoa Cương 30.000 đồng. Phí này chưa gồm tiền tàu. Trẻ dưới 6 tuổi miễn phí, người Việt Nam từ 60 tuổi giảm 50%.

Vịnh đông nhất tháng 5 đến tháng 8; tháng 9 đến 11 vắng hơn. Mùa bão tháng 7 đến 9 tàu có thể bị dừng. Từ 15/11/2024 chèo kayak tự phát bị dừng vì chưa được cấp phép, và bãi Ba Trái Đào đã bị cấm tiếp cận; trước khi đặt tour có kayak, hãy hỏi rõ điểm chèo có được phép không. Các khu lưu trú tự phát trên đảo đã phải dỡ bỏ từ cuối năm 2022.

Ngày 14/6/2026, hai tàu du lịch va chạm ở khu Vạn Bội, một du khách tử vong. Sau vụ việc, đặc khu Cát Hải yêu cầu khách mặc áo phao suốt hành trình và thuyền viên phổ biến quy định an toàn trước khi rời bến. Hãy chọn tàu có đăng ký, mặc áo phao, chỉ bơi ở bãi được phép. Khỉ trên đảo Khỉ có thể giật đồ, cắn người, đừng cho chúng ăn.

Khu vực Cửa Đông, Giỏ Cùng là nơi hay gặp voọc Cát Bà; tàu được nhắc không gây ồn. Làng chài là nơi người dân sống và làm việc, hỏi trước khi chụp ảnh cận cảnh và không tự ý lên bè.

Lan Hạ hợp với người muốn một ngày trên vịnh kết hợp đi rừng ở Cát Bà. Nếu bạn xuất phát từ Quảng Ninh, vịnh Hạ Long là lựa chọn thay thế cùng di sản; năm 2026 cũng đã có các hành trình tàu nối Hạ Long với Lan Hạ.

Đồ Sơn là bán đảo có dãy núi hình rồng nhô ra biển, cách trung tâm Hải Phòng khoảng 20 km và cách Hà Nội khoảng 120 km, nay thuộc phường Đồ Sơn. Người Pháp biến vùng đất này thành khu nghỉ dưỡng cho giới quan chức và thượng lưu; thập niên 1980-1990, Đồ Sơn là khu nghỉ biển nổi tiếng.

Biển Đồ Sơn nằm giữa hai cửa sông Lạch Tray và Văn Úc nên cát có màu nâu phù sa. Bãi chia ba khu: khu 1 nhiều đá, sóng lớn, không hợp tắm; khu 2 bãi dài, cát mịn, thoải, là nơi tắm chính; khu 3 tách biệt, bãi nhỏ, gần đảo Hòn Dấu.

Trên đỉnh Long Sơn là tháp Tường Long, dựng năm 1058 thời Lý Thánh Tông. Năm 1804 nhà Nguyễn phá tháp lấy gạch xây thành Hải Dương; phế tích tháp là di tích quốc gia từ năm 2005, và tháp chín tầng cao 37,14 m bạn thấy hôm nay là bản phỏng dựng khánh thành năm 2017. Dưới chân núi có chùa Hang (Cốc Tự) trong hang đá và đền Bà Đế ở khu 2. Dinh Bảo Đại xây năm 1928 trên đồi Vung. Bến K15, nơi chuyến tàu không số đầu tiên của đường Hồ Chí Minh trên biển xuất phát đêm 11/10/1962, thuộc di tích lịch sử Đường Hồ Chí Minh trên biển, được xếp hạng quốc gia đặc biệt năm 2024.

Đảo Hòn Dấu cách bờ khoảng 10 phút đi tàu, có hải đăng hơn 100 năm tuổi và quần thể đa búp đỏ được công nhận Cây Di sản Việt Nam năm 2013. Mùng 9 tháng Tám âm lịch là ngày chính hội của Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2012; các trận chung kết diễn ra ở sân vận động trung tâm phường, vào cửa tự do và rất đông người.

Mùa tắm biển đẹp nhất là tháng 5 đến tháng 8; từ tháng 10 đến tháng 4 nước lạnh, không hợp tắm. Các điểm tháp Tường Long, chùa Hang, dinh Bảo Đại chưa có công bố chính thức về giờ và vé, nên hỏi tại chỗ. Khi mua hải sản, hỏi giá và xem cân trước.

Không xuống biển khi có mưa dông: ngày 16/6/2026 một người bị sét đánh tử vong khi mò hải sản ở bãi khu 1. Chỉ tắm ở khu 2 hoặc bãi có cứu hộ. Mùa lễ hội chọi trâu rất đông, giữ trẻ nhỏ bên mình và đứng xa khu vực sới.

Chùa Hang, đền Bà Đế, đền Nghè là nơi thờ tự đang được người dân sử dụng; ăn mặc kín đáo khi vào. Lễ hội chọi trâu có phần tế lễ ở đền Nghè, đền Nam Hải Thần Vương và các đình do cộng đồng tổ chức; khách xem phần hội ở sân vận động.

Đồ Sơn hợp với chuyến đi ngắn từ Hà Nội hay trung tâm Hải Phòng, kết hợp tắm biển, di tích và hải sản trong một đến hai ngày. Nếu bạn muốn biển giữa các đảo đá vôi và rừng, quần đảo Cát Bà cùng thành phố là lựa chọn thay thế, đổi lại đường xa hơn và phải qua phà hoặc cáp treo.

Đảo Vũ Yên nằm giữa sông Cấm, đối diện khu trung tâm cũ của Hải Phòng, nay thuộc phường Thủy Nguyên. Đây không phải điểm thiên nhiên theo nghĩa thông thường: toàn bộ đảo, khoảng 877 ha, là dự án khu đô thị và vui chơi của một tập đoàn tư nhân, được Chính phủ chấp thuận chủ trương năm 2015. Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, năm 2024 đảo đón hơn 2,5 triệu lượt khách.

Điểm khách tới nhiều nhất là công viên chủ đề VinWonders Vũ Yên, khai trương ngày 1/7/2025, rộng gần 20 ha. Trong công viên có vườn thú gần 7 ha với gần 2.000 cá thể của hơn 67 loài, nhà chim, khu trò chơi ngoài trời và trong nhà, công viên nước hơn 2 ha. Ngoài công viên, trên đảo có phố đi bộ, quảng trường có nhạc nước và pháo hoa vào cuối tuần, sân golf và bến du thuyền.

Ngày 15/7/2025, cầu Hoàng Gia dài gần 2,2 km, 4 làn xe, bắc qua sông Cấm thông xe, nối đường Lê Thánh Tông với đảo. Từ khu trung tâm cũ sang đảo nay mất khoảng 5 phút, thay vì khoảng 30 phút đi vòng như trước. Báo chí cũng đưa tin có xe buýt điện từ trung tâm ra đảo.

Theo trang của đơn vị vận hành, VinWonders Vũ Yên mở cửa 9h-19h30 ngày thường và 9h-20h cuối tuần. Giá vé chia theo chiều cao, có vé người cao tuổi và thay đổi theo đợt khuyến mãi, nên xem bảng giá mới nhất trước khi đi. Mỗi trò chơi và đường trượt nước có yêu cầu chiều cao, cân nặng riêng.

Mùa hè trên đảo nắng nóng, mang mũ, nước và kem chống nắng. Tối cuối tuần có nhạc nước, pháo hoa nên rất đông người; nếu đi cùng trẻ nhỏ, hẹn sẵn điểm gặp lại khi lạc nhau.

Vũ Yên hợp với gia đình có trẻ nhỏ, nhóm bạn muốn một ngày vui chơi gần trung tâm Hải Phòng. Nếu bạn tìm biển, rừng hay đời sống làng chài, đảo này sẽ không đáp ứng; quần đảo Cát Bà hoặc khu du lịch Đồ Sơn là lựa chọn thay thế trong cùng thành phố.

Không gian Văn hóa Sáng tạo Cửa Biển (Sea Gate) tại Lô 16D04 Lê Hồng Phong, phường Hải An, Hải Phòng, do nghệ sĩ Vũ Thanh Bình sáng lập sau khi chị quyết định rời Hà Nội, trở về quê nhà Hải Phòng vào giữa năm 2020. Không gian ra đời với mục tiêu trở thành điểm gặp gỡ thường xuyên giữa công chúng và văn nghệ sĩ thành phố Cảng, đồng thời kết nối cơ hội hợp tác sáng tạo với Hà Nội và các đối tác quốc tế. Cửa Biển từng tổ chức Tuần lễ Văn hóa Sáng tạo với chuỗi hoạt động gồm cuộc thi sáng tác, tọa đàm và chương trình tưởng nhớ cố nhà viết kịch - nhà thơ Lưu Quang Vũ cùng nhà thơ Xuân Quỳnh. Đầu tháng 4/2022, không gian tiếp tục tổ chức các sự kiện văn hóa - nghệ thuật kết nối nhiều thế hệ nghệ sĩ Hải Phòng qua chương trình "Âm vang miền cửa biển" và chuỗi sự kiện "Tháng Ba hoa gạo".

Area21 là tổ hợp không gian sáng tạo tại số 21 Trần Phú, Hải Phòng, được cải tạo từ một khu nhà tập thể cũ thời bao cấp. Công trình ba tầng giữ nguyên kiến trúc cũ hàng chục năm tuổi nhưng khoác thêm ánh đèn màu và trang trí phong cách hoài cổ, quy tụ nhiều mô hình kinh doanh nhỏ trong cùng một khu: Area 21 Cafe, Tiệm bánh 21, cửa hàng đồ mậu dịch "Mậu dịch 21" và studio nhiếp ảnh - thiết kế M3T. Từ khoảng năm 2014, nơi đây trở thành điểm tụ họp quen thuộc của giới trẻ thành phố Cảng, được ví như phiên bản "Zone 9" của Hải Phòng - gợi nhắc khu sáng tạo Zone 9 từng nổi tiếng ở Hà Nội. Không gian phù hợp để chụp ảnh, uống cà phê và mua đồ lưu niệm phong cách hoài cổ giữa lòng thành phố.

Ga Sách Bụi là quán cà phê sách tại 81 Trực Cát, phường Vĩnh Niệm, quận Lê Chân, Hải Phòng, được nhiều bạn trẻ thành phố Cảng gọi vui là "quán cà phê cho những tâm hồn lạc lối". Không gian nhỏ nhưng ấm cúng, bên ngoài có kệ sách để khách trao đổi tự do, bên trong là bộ sưu tập sách đồ sộ của chủ quán trải rộng nhiều lĩnh vực: khoa học xã hội, triết học, văn hóa, văn học, lịch sử. Quán còn nuôi hàng chục chú mèo, được ví như những "nhân viên bốn chân" luôn quấn quýt bên khách. Năm 2021, Ga Sách Bụi từng phục dựng lại căn phòng 6 m2 gắn với nhà viết kịch Lưu Quang Vũ và nhà thơ Xuân Quỳnh cho chương trình "Se sẽ chứ", được Đài Phát thanh và Truyền hình Hải Phòng ghi hình, phát sóng.