Lâm Đồng

Từ trung tâm Đà Lạt đi khoảng 5 km về phía nam theo đèo Prenn (quốc lộ 20), rẽ xuống một con dốc chừng 300 m là tới cổng khu du lịch thác Datanla. Suối Datanla bắt nguồn từ hồ Tuyền Lâm, chảy qua nhiều tầng thác giữa rừng thông; tầng thác chính đổ từ ghềnh cao khoảng 20 m. Datanla là danh lam thắng cảnh cấp quốc gia, xếp hạng ngày 15/10/1998, vùng bảo vệ rộng 312 ha.

Điểm cần biết trước: khu thác do một doanh nghiệp quản lý và vận hành là Công ty cổ phần Du lịch Lâm Đồng (Dalattourist). Công ty thu vé cổng và khai thác các trò chơi quanh thác. Về tên gọi, một truyền thuyết do báo Dân trí ghi lại kể rằng người Lạt nhờ tìm được nước ở đây mà thắng trận, nên gọi nơi này là "Đạ Tam Nha", nghĩa là "dưới lá có nước"; người Pháp đọc chệch thành Datanla. Tên thác còn có những dị bản khác.

Vào cổng, bạn có hai cách xuống Thác 1: đi bộ khoảng 1 km, qua 200 bậc thang trong rừng thông, hoặc đi xe trượt trên ray dài khoảng 1.200 m. Xe trượt xuống Thác 3 dài 2.400 m. Mỗi xe có phanh, chở tối đa 2 người và 120 kg, trẻ em phải cao từ 90 cm. Ai thích vận động có thể chọn hành trình trên cao 60 thử thách, zipline 1.500 m, canyoning vượt thác kéo dài 5 đến 6 tiếng, hoặc xe điện địa hình Pine Kart mở từ năm 2026.

Theo trang của đơn vị vận hành (kiểm ngày 28/9/2026), khu mở cửa 7h30 đến 16h30. Vé cổng 80.000 đ người lớn, 50.000 đ trẻ em. Xe trượt Thác 1 giá 130.000 đ người lớn, chưa gồm vé cổng; xe trượt Thác 3 giá 250.000 đ, đã gồm vé cổng. Canyoning 1.886.000 đ mỗi khách. Giá có thể đổi, nên hỏi lại trước khi đi.

Nói thẳng: Datanla là khu vui chơi gắn với thác nhiều hơn là chỗ ngắm thác yên tĩnh. Đường ray, dây zipline và các khu trò chơi nằm quanh dòng suối, và chi phí tăng nhanh khi cộng các trò. Đi bộ xuống 200 bậc thì phải leo lại lên. Vé đã trả không được hoàn; nếu trời mưa trước giờ chơi hoặc bạn chơi chưa được 30 phút, vé được bảo lưu 3 tháng.

Về an toàn: năm 2016, ba du khách người Anh trượt chân rơi xuống nước ở hạ lưu thác số 4 và tử vong; năm 2018, một du khách Hàn Quốc tử vong khi chơi đu dây trượt thác. Cả hai vụ xảy ra trong tour mạo hiểm của các công ty du lịch khác. Hãy đi đúng lối và tuân thủ giới hạn của từng trò: zipline không dành cho người bệnh tim mạch, huyết áp cao, động kinh, phụ nữ có thai và người cao tuổi.

Tháng 9/2026, đèo Prenn sạt lở nhiều lần; ngày 19/9 đất đá rơi xuống đoạn đèo gần thác, ngày 22/9 tỉnh công bố tình huống khẩn cấp về thiên tai trên tuyến đèo. Mùa mưa, bạn nên xem thông báo giao thông trước khi đi.

Datanla hợp với gia đình có trẻ lớn, nhóm bạn muốn một buổi vận động gần trung tâm Đà Lạt. Nếu bạn chỉ muốn đi dạo ven nước, không trò chơi cảm giác mạnh, hồ Tuyền Lâm, nơi suối Datanla bắt nguồn, cũng thuộc phường Xuân Hương - Đà Lạt.

Cách trung tâm Đà Lạt khoảng 12 km về phía bắc, Langbiang là cụm núi có hai đỉnh cao nhất: Núi Bà 2.167 m và Núi Ông 2.124 m. Cách lên cao dễ nhất là đi xe của khu du lịch lên đồi Ra Đa (Radar), một đỉnh thấp hơn nằm trong Khu du lịch Langbiang, để nhìn xuống Đà Lạt, Suối Vàng, Suối Bạc.

Tên núi gắn với câu chuyện người K'Ho kể lại, được TTXVN ghi năm 2015: chàng Lang của bộ tộc Lát thương nàng Biang của bộ tộc Chil, vì khác bộ tộc nên không lấy được nhau và đã chết để giữ trọn tình; về sau các bộ tộc hợp lại thành người K'Ho, ngọn núi được đặt tên hai người. Câu chuyện có nhiều dị bản trong dân gian. Núi Langbiang là danh lam thắng cảnh cấp quốc gia từ năm 2004, và tên núi được đặt cho Khu dự trữ sinh quyển thế giới Langbiang, được UNESCO công nhận ngày 9/6/2015, vùng lõi là Vườn quốc gia Bidoup - Núi Bà.

Khu du lịch Langbiang dưới chân núi do Công ty cổ phần Du lịch Lâm Đồng (Dalattourist) vận hành. Theo trang của công ty, vé vào cổng 50.000 đồng người lớn, 25.000 đồng trẻ em, nhận khách 7h30–17h00. Từ chân núi, xe của khu du lịch chạy khoảng 6 km đường rừng thông lên đỉnh Radar, giá 120.000 đồng một khách, đủ 6 người mới chạy hoặc bao cả xe. Trên đỉnh có nhà hàng, ống nhòm, cưỡi ngựa; buổi tối ở nhà hàng Thung Lũng Trăm Năm có chương trình giao lưu cồng chiêng khoảng 90 phút.

Leo bộ lên đỉnh Núi Bà là chuyện khác. Cung đường dài khoảng 10–12 km qua rẫy cà phê, rừng thông, rừng già; báo năm 2024 ghi khách phải mua vé ở cổng, đi đúng đường trên bản đồ và đi cùng hướng dẫn viên. Tháng 10/2024, Vườn quốc gia Bidoup - Núi Bà tạm ngưng đón khách trên tuyến Langbiang thuộc lâm phần vườn vì sạt lở, đường trơn. Chưa có công bố chính thức về việc mở lại, nên hỏi Khu du lịch hoặc Vườn quốc gia trước khi đi.

Núi này đã có tai nạn thật. Tháng 7 và 8/2024, hai nhóm khách tự leo bị lạc trong rừng lúc mưa to, phải nhờ lực lượng cứu hộ. Tháng 10/2023, một du khách nước ngoài ngã tử vong khi chụp ảnh ở mỏm đá trên đỉnh Langbiang. Trên đường mòn nhiều đoạn không có sóng điện thoại. Không tự đi khi chưa quen đường; xuất phát sớm để xuống núi trước khi trời tối.

Mùa mưa ở đây khoảng tháng 4 đến 10, đường ẩm, trơn, nhiều muỗi và vắt; mùa khô từ tháng 11 đến 3 dễ đi hơn. Mang giày bám tốt, áo mưa mỏng.

Chân núi là vùng người K'Ho sinh sống, và cồng chiêng là di sản văn hóa của cộng đồng. Chương trình cồng chiêng cho khách là phần trình diễn; hãy xin phép trước khi chụp ảnh người dân.

Đồi Ra Đa hợp với gia đình, người lớn tuổi đi bằng xe; trekking lên Núi Bà hợp với người khỏe, có kinh nghiệm đi rừng. Nếu muốn một buổi đi bộ nhẹ giữa rừng thông, không phải leo núi, hồ Tuyền Lâm phía nam Đà Lạt là lựa chọn dễ hơn.

Từ trung tâm Phan Thiết đi khoảng 25 km về phía Mũi Né, gần Hòn Rơm, bạn sẽ gặp Đồi cát bay. Người địa phương còn gọi là Đồi Hồng, đồi cát đỏ hay đồi cát vàng, đều là một điểm. "Đồi cát trắng" mà nhiều tour gộp chung với Mũi Né là Bàu Trắng, một thắng cảnh khác, cách Phan Thiết khoảng 60 km, thuộc xã Hòa Thắng.

Cát ở đây chủ đạo màu vàng, ngả hồng dưới nắng, lẫn các vệt đỏ sậm, đỏ nhạt và cam. Gió mùa Đông Bắc và Tây Nam thổi cát làm các triền đồi đổi hình sau mỗi đợt gió lớn, nên tên "cát bay" là mô tả đúng chứ không phải tên đặt cho hay. Ngày 04/11/2019, UBND tỉnh Bình Thuận (cũ) xếp hạng đồi là danh lam thắng cảnh cấp tỉnh, vùng bảo vệ rộng 57,4 ha.

Phần lớn khách đi bộ lên đồi, thuê tấm nhựa hoặc mica để trượt cát (Báo Lâm Đồng năm 2024 ghi 10.000–20.000 đồng một tấm), rồi ngồi chờ bình minh hoặc hoàng hôn. Mùng 4 Tết hằng năm ở đây có hội thi chạy vượt đồi cát. Báo năm 2021 có nói đến dịch vụ mô tô, xe địa hình, xe jeep chạy trên đồi; nhưng quy hoạch chi tiết khu Đồi Cát Bay duyệt tháng 6/2025 định hướng không tổ chức giao thông cơ giới trong phạm vi đồi cát, nên hãy hỏi tại chỗ dịch vụ này còn hoạt động không.

Nói thẳng về hiện trạng: khu đồi đang được chính quyền dọn lại. Tháng 10/2025, phường Mũi Né cưỡng chế hơn 7 ha đất bị lấn chiếm trong và sát thắng cảnh. Tháng 6/2026, phường thông báo tìm thân nhân khoảng 130 ngôi mộ trong khu Đồi Cát Bay và vùng phụ cận để di dời, giải phóng mặt bằng. Về vé, báo năm 2019 và trang xúc tiến du lịch của tỉnh (đăng năm 2022) ghi không thu phí tham quan; chưa có công bố mới hơn, nên hỏi lại khi đến.

Tháng 4 và 5 là lúc nắng gắt nhất, trên 30 độ; tránh lên đồi giữa trưa. Tháng 3/2025, công an bắt một nhóm dàn cảnh trộm tài sản trên đồi: người cho thuê tấm trượt ngỏ ý "giữ giùm" túi xách trong lúc khách mải trượt. Giữ đồ bên mình. Nếu muốn đi xe tốc độ trên cát, VnExpress lưu ý loại hình này không dành cho người bệnh tim; năm 2025 ở Bàu Trắng đã có tai nạn xe địa hình làm một du khách tử vong. Sau mưa lớn, cát đỏ có thể tràn xuống đường Nguyễn Thông, tuyến chính từ Phan Thiết ra Mũi Né.

Đây là thắng cảnh được bảo vệ, và chân đồi có mộ của người dân địa phương. Đi đúng lối, mang rác về, giữ ý khi đi qua khu mộ.

Đồi cát bay hợp với người ở Mũi Né muốn một chuyến ngắn 1–2 giờ, gia đình có trẻ nhỏ thích trượt cát, người thích chụp ảnh lúc nắng xiên. Nếu bạn muốn thấy đồi cát trắng bên bàu nước ngọt, hãy dành nửa ngày cho Bàu Trắng, danh lam thắng cảnh cấp quốc gia ở xã Hòa Thắng.

Hồ Tà Đùng là lòng hồ chứa của Nhà máy thủy điện Đồng Nai 3, nằm ở xã Tà Đùng, phía tây tỉnh Lâm Đồng (vùng Đắk Nông cũ), cách trung tâm Gia Nghĩa cũ khoảng 45 đến 48 km theo quốc lộ 28. Hồ là trung tâm của Vườn quốc gia Tà Đùng, và nằm trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông.

Hồ không có sẵn từ trước. Khi xây thủy điện Đồng Nai 3 từ năm 2004, đập cao 107 m chặn dòng sông Đồng Nai, nước dâng ngập những quả đồi, và đỉnh đồi thành các hòn đảo phủ cây. Theo đơn vị tư vấn thiết kế, mặt thoáng hồ chứa rộng khoảng 55 km²; trang của Vườn quốc gia ghi gần 6.000 ha mặt nước với hàng chục hòn đảo. Cảnh đảo giữa núi hay được ví là "vịnh Hạ Long trên Tây Nguyên", nhưng đó là cách ví von của báo chí, không phải danh hiệu.

Trải nghiệm chính là đi thuyền máy trên hồ. Theo một bài giới thiệu trên trang của Vườn quốc gia, bến thuyền nằm cách quốc lộ 28 khoảng 10 km về hướng Di Linh, qua cầu Đắk Blao; mỗi thuyền chở chừng 20 khách. Bài này không ghi ngày và viết từ trước khi hợp nhất tỉnh, nên giá vé và giờ chạy thuyền cần hỏi lại. Buổi sáng sớm thường có mây phủ trên núi và đảo, trời khá lạnh.

Vườn quốc gia Tà Đùng rộng khoảng 21.000 ha, có đỉnh Tà Đùng cao 1.982 m. Trên tuyến "Âm vang từ Trái đất" của công viên địa chất có thác đá Granite, còn gọi thác Trượt, cao khoảng 10 m, chảy dọc một đứt gãy trên nền đá cổ.

Nói thẳng về hạn chế: đây là hồ thủy điện, mực nước lên xuống theo vận hành và theo mùa, có lúc thấp hơn mức bình thường hơn chục mét, nên cảnh bờ hồ và đảo thay đổi theo thời điểm. Chưa có bảng giá dịch vụ do đơn vị quản lý công bố. Tháng 6/2026, khảo sát tại thác đá Granite và rừng Tà Đùng ghi nhận rác và cảnh quan bị tổn hại, một phần do khách tự phát vào thác.

Về an toàn, chưa có quy định công bố riêng cho việc đi thuyền. Hãy chỉ đi thuyền có áo phao, không đi khi trời mưa to, gió lớn, và không tự bơi ra hồ.

Vùng đệm của vườn là nơi sống của gần 40 dân tộc, trong đó có người M'Nông, Mạ, K'Ho bản địa và người H'Mông từ phía Bắc vào. Người Mạ có truyền thuyết riêng về núi Tà Đùng. Khi vào bon, hỏi trước khi chụp ảnh, và nếu gặp nghi lễ nông nghiệp như cúng lúa, hãy đứng ngoài quan sát.

Du khách thường đến từ tháng 11 đến tháng 1, tháng 2 năm sau, khi cuối mùa mưa nước hồ còn cao. Tà Đùng hợp với người thích ngắm cảnh hồ núi, dậy sớm săn mây và chịu đi đường xa. Nếu muốn tìm hiểu địa chất núi lửa, hãy kết hợp với các điểm khác của Công viên địa chất Đắk Nông ở khu vực Krông Nô.

Cách trung tâm Phan Thiết khoảng 30 km về phía nam, ngọn hải đăng Kê Gà đứng trên một đảo đá nhỏ rộng khoảng 5 ha, sát bờ biển xã Tân Thành. Từ bờ nhìn sang thấy rõ tháp đá, nhưng muốn đặt chân lên đảo bạn phải đi ca nô, hoặc lội bộ vào lúc nước rút.

Hải đăng khởi công năm 1897, xây xong năm 1899 và vận hành liên tục từ năm 1900. Tháp hình trụ bát giác bằng đá hoa cương, theo hồ sơ di tích cao 42,8 m, bên trong có 184 bậc thang xoắn, tầm chiếu sáng 22 hải lý (hơn 40 km); tính từ mặt biển, đỉnh đèn ở độ cao khoảng 65 m. Đèn dẫn đường cho tàu thuyền đi lại giữa Phan Rang và Vũng Tàu. Trung tâm Sách Kỷ lục Việt Nam, một tổ chức tư nhân, từng xác nhận đây là hải đăng cao nhất cả nước. UBND tỉnh Bình Thuận (cũ) xếp hạng hải đăng là di tích lịch sử cấp tỉnh ngày 19/6/2025.

Hải đăng vẫn là công trình hàng hải đang hoạt động, do Trạm Quản lý Hải đăng Kê Gà trông coi. Báo Lâm Đồng mô tả khách leo cầu thang xoắn lên gần đỉnh tháp để nhìn ra biển và đất liền; quanh chân tháp có khoảng 100 gốc sứ cổ do người Pháp trồng. Việc có được lên tháp hay không, vào giờ nào, chưa có công bố chính thức, nên hỏi lại khi đến.

Điều cần biết trước là chuyện đi lại. Từ 17/7/2026, ca nô chở khách ra đảo bị tạm dừng để rà soát giấy phép và người lái, nhiều tour bị hủy. Từ 17/8/2026 ca nô chạy lại, nhưng mỗi chuyến chỉ được chở tối đa một nửa sức chở thiết kế, có Đồn Biên phòng Tân Thành giám sát. Vì vậy hãy hỏi tình trạng ca nô trước khi đi, và chỉ lên ca nô đã đăng ký, đăng kiểm, có áo phao.

Lội bộ ra đảo chỉ làm được khi nước rút; chưa có lịch triều chính thức cho khách, nên hỏi người địa phương hoặc Biên phòng. Đừng tắm ở bãi đá gần hải đăng khi có gió mùa Đông Bắc: sáng 2/1/2021 hai du khách tắm ở đây bị sóng cuốn mất tích, lúc đó sóng ven bờ 1–2 m và khu vực không có đội cứu hộ chuyên nghiệp.

Đây là di tích và cũng là trạm hàng hải, nên đi theo hướng dẫn của người trông coi, không trèo lên bãi đá dựng hay khu vực kỹ thuật, không khắc tên lên đá tháp.

Kê Gà hợp với người thích kiến trúc thời Pháp, thích chụp ảnh bình minh bên biển, và nhóm có sức khỏe để lội nước, leo thang. Người lớn tuổi, trẻ nhỏ hoặc người say sóng nên cân nhắc kỹ vì phải lên xuống ca nô ngoài bãi. Nếu chỉ muốn ngắm biển và cảnh cát ở gần Phan Thiết, Đồi cát bay ở phường Mũi Né đi dễ hơn, không phải qua biển.

Từ trung tâm Đà Lạt đi khoảng 5–7 km về phía nam theo quốc lộ 20 lên đèo Prenn, bạn tới hồ Tuyền Lâm, mặt nước khoảng 320–350 ha nằm giữa rừng thông. Trên núi Phụng Hoàng sát bờ hồ là Thiền viện Trúc Lâm. Hai nơi liền nhau nên thường được đi chung trong một buổi.

Hồ không phải hồ tự nhiên: năm 1982 người ta đắp đập ngăn suối Tía để lấy nước tưới lúa cho vùng Đức Trọng, công trình làm trong khoảng 5 năm. Năm 1998 hồ được xếp hạng danh lam thắng cảnh cấp quốc gia, và năm 2017 khu vực quanh hồ trở thành khu du lịch quốc gia đầu tiên của cả nước.

Thiền viện Trúc Lâm khởi lập ngày 8/4/1993, hoàn thành ngày 8/2/1994, trên khu đất khoảng 24 ha nhưng phần xây dựng chỉ khoảng 2 ha. Thiền viện được lập để phục hưng Thiền phái Trúc Lâm do vua Trần Nhân Tông (1258–1308) sáng lập; kiến trúc sư Ngô Viết Thụ tham gia bản phác thảo đầu tiên. Chánh điện thờ Phật Thích Ca cầm cành hoa sen, chuông lớn cao 1,98 m, nặng 1,1 tấn.

Một cách đi gọn: đi cáp treo từ đồi Robin xuống ga trên núi Phụng Hoàng, viếng chánh điện, rồi theo trục chính qua ba lớp cổng tam quan với 222 bậc đá xuống bến đò bên hồ. Cáp treo dài 2.267 m, chạy từ năm 2003; theo trang của đơn vị vận hành, vé 150.000 đồng người lớn, 120.000 đồng trẻ em, nhận khách lượt cuối lúc 16h45. Muốn xem sương trên hồ thì đến trước 6h30; tháng 10–11 cầu tàu gỗ thường bị ngập.

Về hạn chế: quanh hồ có nhiều khu nghỉ dưỡng, dự án và dịch vụ, năm 2018 từng có 19 nhà gỗ xây lấn hành lang bảo vệ lòng hồ. Hồ và thiền viện chưa công bố giờ mở cửa chính thức, nên hỏi tại cổng.

Đường bộ vào hồ và thiền viện đi qua đèo Prenn. Ngày 22/9/2026 UBND tỉnh công bố tình huống khẩn cấp về thiên tai trên đèo vì một đoạn taluy cao 20–25 m có nguy cơ sạt trượt; trước đó đất đá đã rơi xuống đường. Mùa mưa, hãy xem tin về tình trạng đèo trước khi đi, và cân nhắc đi cáp treo từ đồi Robin.

Thiền viện là nơi tu tập đang hoạt động. Khách chỉ vào khu ngoại viện; nội viện Tăng và nội viện Ni không mở cho du khách. Ăn mặc kín đáo, nói nhỏ, xin phép trước khi chụp ảnh người tu hành.

Nơi này hợp với người muốn một buổi đi bộ nhẹ giữa rừng thông và mặt hồ, người quan tâm Phật giáo Thiền tông. Nếu cần một mặt hồ đi bộ được ngay trong phố, không phải qua đèo, hãy chọn hồ Xuân Hương ở trung tâm Đà Lạt.

Từ trung tâm Đà Lạt đi khoảng 20 đến 25 km về phía đông nam là vùng chè Cầu Đất, nay thuộc phường Xuân Trường - Đà Lạt. Đồi chè rộng hơn 230 ha, nằm ở độ cao trên 1.600 m; ban ngày khoảng 20 đến 24°C, ban đêm 16 đến 19°C.

Nơi này có gốc từ một đồn điền thời Pháp. Năm 1927, chủ người Pháp lập Sở trà Cầu Đất, dựng nhà máy chè chế biến chè đen để đưa về Pháp và xuất khẩu sang châu Âu. Theo Báo Văn hóa, lúc mới lập, sở trà trồng trên 600 ha và tuyển hơn 1.000 phu từ Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên. Giai đoạn 1960 - 1975 sở trà do thương gia người Hoa mua lại; sau 1975 thuộc Công ty Chè Lâm Đồng; từ tháng 2/2005 thành Công ty cổ phần Chè Cầu Đất - Đà Lạt. Khu tham quan hiện mang thương hiệu Cầu Đất Farm, được giới thiệu là sự tiếp nối của Sở trà Cầu Đất; năm 2025 báo chí ghi thương hiệu này thuộc Nova Consumer.

Nghĩa là bạn đến một vùng sản xuất chè đang hoạt động do doanh nghiệp vận hành, không phải công viên công cộng. Theo Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch Lâm Đồng, khách có thể xem quy trình trồng và chế biến trà, vào Bảo tàng trà cổ, ngồi quán cà phê container và đi ra cánh đồng điện gió. Trên đồi có dự án điện gió đầu tiên của Lâm Đồng với 15 tuabin, xuất hiện từ khoảng cuối năm 2021.

Lịch trong ngày: nhiều người lên từ sáng sớm để săn mây, khoảng 5h30 đến 7h. Mây đẹp nhất vào mùa đông. Mai anh đào ở đây nở khoảng từ tháng 1 đến cuối tháng 2; cuối đông, đầu xuân có hoa dã quỳ. Từ trung tâm, bạn theo đường Trần Hưng Đạo, Hùng Vương ra quốc lộ 20, rồi theo biển chỉ dẫn lên Trại Mát.

Mặt hạn chế: giờ mở cửa và giá vé chưa có công bố chính thức, vì trang web của Cầu Đất Farm không còn hoạt động; hãy hỏi lại trước khi đi. Sáng sớm rất lạnh, sương dễ đọng nước trên máy ảnh, điện thoại. Địa hình dốc tới khoảng 45 độ, nên mang giày bám tốt.

Đây là vườn chè đang sản xuất: đi trên lối có sẵn, không hái búp, không bẻ cành, và tránh đường của công nhân khi đang thu hái.

Đồi chè Cầu Đất hợp với người thích cảnh nông nghiệp vùng cao, chụp ảnh bình minh, hoặc muốn biết một vùng chè thời Pháp đi tới hôm nay ra sao. Nếu bạn quan tâm chủ yếu tới nhà xưởng chè cổ, Nhà máy Chè Cổ 1927 ở phường B'Lao (Bảo Lộc cũ) là một điểm khác, đừng nhầm hai nơi.

Từ trung tâm Phan Thiết đi khoảng 7 km về hướng đông bắc, trên đồi Bà Nài ở phường Phú Thủy, là cụm tháp Chăm Pô Sah Inư (còn viết Poshanư, còn gọi tháp Chăm Phố Hài). Cụm tháp được xây khoảng cuối thế kỷ VIII, đầu thế kỷ IX, theo phong cách Hòa Lai, và đến nay vẫn là nơi người Chăm tổ chức lễ hội Katê hằng năm.

Ba công trình được đánh dấu A, B, C, đều mở cửa về hướng đông. Tháp A là tháp chính, cao khoảng 15 m, có một cửa thật và ba cửa giả, bên trong đặt bệ thờ Linga - Yoni của thần Shiva. Theo Báo Văn hóa, tháp B thờ bò thần Nandin, tháp C cao khoảng 5 m. Tường gạch ghép khít, không lộ mạch vữa. Ban đầu tháp thờ thần Shiva; về sau người Chăm thờ thêm công chúa Pô Sah Inư, người mà tên của cụm tháp được đặt theo.

Cụm tháp được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng di tích cấp quốc gia, loại kiến trúc nghệ thuật, ngày 3/8/1991. Di tích do Bảo tàng tỉnh quản lý, trước là Bảo tàng tỉnh Bình Thuận, nay là Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng sau khi hai tỉnh hợp nhất. Đợt trùng tu gần nhất bắt đầu năm 2017. Theo Ban Quản lý di tích, 7 tháng đầu năm 2026 nơi này đón khoảng 120.000 lượt khách.

Từ cổng, bạn đi bộ lên đồi xem lần lượt ba tháp. Cách tháp khoảng 100 m là Lầu Ông Hoàng, một phế tích gắn với chuyện nhà thơ Hàn Mặc Tử. Vào dịp lễ, di tích có biểu diễn nghệ thuật dân gian Chăm như múa quạt, trống Paranưng. Giờ mở cửa và giá vé chưa có bảng công bố của đơn vị quản lý; các nguồn ghi giá khác nhau, nên hỏi lại tại cổng.

Katê năm 2026 diễn ra từ ngày 9 đến 12/10; hai ngày 9 và 10/10 tổ chức tại tháp, có nghi lễ rước y trang nữ thần Pô Sah Inư lên tháp A. Nếu muốn xem phần lễ, bạn nên theo dõi lịch chương trình do tỉnh công bố.

Đây là không gian tín ngưỡng đang được sử dụng, không đơn thuần là phế tích. Ăn mặc kín đáo, không trèo lên tháp, không chạm vào bệ thờ và lễ vật, và hỏi trước khi chụp ảnh người đang hành lễ. Nếu gặp lúc đang làm lễ, hãy đứng ngoài và để người Chăm thực hiện nghi thức của họ.

Pô Sah Inư hợp với người quan tâm kiến trúc Chăm Pa và văn hóa Chăm, thường xem trong khoảng một giờ. Nếu bạn muốn tìm hiểu văn hóa Chăm kỹ hơn, Trung tâm Trưng bày văn hóa Chăm ở xã Bắc Bình, nơi tổ chức hai ngày cuối của Katê 2026, là điểm có thể kết hợp.

Hồ Xuân Hương nằm ngay giữa trung tâm Đà Lạt; quảng trường Lâm Viên và Vườn hoa thành phố đều ở sát bờ. Mặt nước rộng khoảng 25 ha, hình trăng lưỡi liềm dài hơn 2 km; quanh hồ còn có đồi Cù với sân golf, Công viên Yersin và khách sạn Palace.

Chỗ này vốn là thung lũng đầm lầy có suối Cam Ly chảy qua. Năm 1919 người Pháp đắp đập ngăn suối tạo hồ; năm 1923 xây thêm một đập phía dưới thành hai hồ; năm 1932 một cơn bão làm vỡ cả hai đập, hai hồ nhập làm một. Đập đá xây năm 1934–1935 chính là cầu Ông Đạo ngày nay; cây cầu được làm lại năm 2010, dài 105 m. Người Pháp gọi hồ là Grand Lac (Hồ Lớn); năm 1953 hồ được đổi tên thành Hồ Xuân Hương. Năm 1988 hồ được xếp hạng danh lam thắng cảnh cấp quốc gia.

Cách chơi hồ đơn giản: đi bộ hoặc thuê xe đạp đôi đạp một vòng, thuê xe đạp nước (pedalo) ra giữa hồ, rồi ngồi uống cà phê ở Thủy Tạ, ngôi nhà trắng nhô ra mặt nước mà thời Pháp gọi là La Grenouillère. Đường đi bộ phía trong, sát mép nước, đo được khoảng 4,2 km một vòng; các con số 4,5–5 km hay gặp là ước chừng. Buổi tối, đứng từ Thủy Tạ nhìn về cầu Ông Đạo lên đèn.

Mặt hạn chế: hồ nhiều lần nổi tảo lam, có mùi khó chịu; tỉnh vẫn đang tìm cách xử lý. Tháng 2/2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết hệ thống kè dài hơn 6 km xây từ năm 1998 bị hư hỏng, sụt lún nhiều đoạn, có chỗ trước quảng trường Lâm Viên bị xô nghiêng, nứt sát lề đường; tỉnh dự kiến chi khoảng 100 tỷ đồng để tu bổ, nên thời gian tới có thể có rào chắn thi công.

Khi đi bộ, đi trên lối dành cho người đi bộ, tránh sát mép kè ở những đoạn lún, nứt. Khi có tảo, đừng để trẻ nhỏ nghịch nước hồ: tảo lam có thể sinh độc tố. Xe ngựa chở khách quanh hồ, từng quen thuộc nhiều năm, bị TP Đà Lạt cho ngừng từ đầu năm 2025 vì hoạt động không đăng ký và cản trở giao thông.

Hồ là danh thắng quốc gia và cũng là không gian công cộng hằng ngày của người Đà Lạt. Đừng xả rác hay ném đồ xuống hồ; mặt nước đang chịu áp lực tảo lam.

Hồ Xuân Hương hợp với mọi người, kể cả người lớn tuổi và gia đình có trẻ nhỏ, vì hồ nằm ngay trung tâm, không phải đi xa. Nếu bạn muốn mặt hồ giữa rừng thông, yên hơn và rộng hơn, hãy dành nửa ngày cho hồ Tuyền Lâm ở phía nam thành phố.

Phố Bên Đồi Studio là không gian sáng tạo đặt tại tầng 3, số 10 Lý Tự Trọng, phường Xuân Hương, thành phố Đà Lạt, khởi nguồn từ các dự án nghệ thuật do họa sĩ Nguyễn Trung Hiền khởi xướng từ năm 2016. Ngày 19/12/2021, Phố Bên Đồi chính thức ra mắt mô hình Creative Studio, mở màn bằng tọa đàm "Đà Lạt - thành phố nghệ thuật" quy tụ họa sĩ, kiến trúc sư và người sáng lập các không gian sáng tạo cùng bàn về phát triển đô thị bền vững qua văn hóa, nghệ thuật. Hoạt động theo tinh thần "Nghệ thuật kết nối chúng ta", studio đóng vai trò kết nối nguồn lực, nghệ sĩ và chuyên gia trong nước - quốc tế để xây dựng thương hiệu "Đà Lạt - Thành phố sáng tạo". Phố Bên Đồi từng thực hiện artbook "Dạo phố nghệ thuật Đà Lạt" (Dalat Strolls in Arts), bản đồ nghệ thuật Đà Lạt (Dalat Art Map), các chương trình trải nghiệm STEAM, chương trình lưu trú sáng tác phối hợp Viện Pháp tại Việt Nam và chương trình lưu trú làm phim phối hợp UNESCO.

Nằm trên đường Nguyễn Thị Minh Khai, kéo dài từ khu vực cầu thang Hòa Bình đến cổng chợ Đà Lạt, phường Xuân Hương - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng.

Theo VnExpress, chợ hình thành từ thập niên 1970 như một phiên chợ rau tự phát, họp vào ban đêm (thường từ khoảng 23h đến rạng sáng) để phục vụ nông dân gánh rau ra chợ trước khi trời sáng.

Thời đó khu trung tâm Đà Lạt gần như không có đèn đường, tiểu thương phải soi hàng bằng đèn dầu giữa lớp sương mù dày đặc buổi tối cao nguyên. Quang cảnh mờ ảo, huyền bí khiến người dân ví von gọi đùa là "chợ âm phủ".

Ngày nay chợ đã đổi khác hoàn toàn. Chợ hoạt động sớm hơn (từ khoảng 18h-19h), sáng đèn rực rỡ và trở thành khu ẩm thực đêm sầm uất bậc nhất thành phố với bánh tráng nướng, sữa đậu nành nóng, xiên nướng, trái cây lắc.

Cái tên "âm phủ" mang tính hoài niệm lịch sử về một thời gian khó, cái tên vẫn được giữ lại như một nét đặc trưng thú vị của Đà Lạt.

Nằm trên đường Nguyễn Thị Minh Khai, phường Xuân Hương - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, cạnh hồ Xuân Hương. Theo Báo Lâm Đồng điện tử, năm 1929 chợ được dời về khu Hòa Bình, dựng sơ sài bằng ván gỗ, mái tôn nên còn gọi là "Chợ Cây".

Năm 1931, một đám cháy lớn thiêu rụi chợ; năm 1937 chính quyền cho xây dựng lại bằng gạch khang trang, do nhà thầu SIDEC thực hiện, trở thành biểu tượng của thành phố cao nguyên.

Đến năm 1960, kiến trúc sư Nguyễn Duy Đức thiết kế chợ lầu hai tầng, một trong những ngôi chợ lầu đầu tiên ở Việt Nam. Sau đó, kiến trúc sư Ngô Viết Thụ tham gia chỉnh trang tổng thể khu vực: Thiết kế cầu thang Hòa Bình, công viên và dãy phố lầu xung quanh, tạo nên một quần thể kiến trúc chợ - phố - hồ hài hòa hiếm có.

Ngày nay chợ Đà Lạt vẫn là trung tâm mua bán nông sản, hoa, đặc sản (atiso, mứt, hồng treo gió, trà) và điểm tham quan quen thuộc của du khách.

Cù Rú Bar nằm tại số 2 Phạm Hồng Thái, phường Xuân Hương, thành phố Đà Lạt, ẩn mình dưới một mái che kiểu nhà kính bán tạm bợ ở một khúc cua đường, dễ bị bỏ lỡ nếu không để ý kỹ. Để vào quán, khách đi qua một khu vườn có hàng rào, theo lối nhỏ xuyên qua tán cây rậm rồi xuống vài bậc thang. Không gian bên trong bài trí bàn làm việc với dụng cụ, tác phẩm điêu khắc và tranh vẽ xen lẫn khu vườn quanh quầy bar chính; hai phòng phía sau được dùng làm nơi tổ chức triển lãm và sự kiện nghệ thuật nhỏ. Điểm đặc trưng của Cù Rú là các loại rượu nhà làm (rượu ngâm) từ trái cây, cà phê và hoa do chủ quán tự chế biến, thay đổi theo mùa - có thời điểm quán phục vụ tới mười sáu loại khác nhau, từ hương thảo, oải hương đến các công thức thử nghiệm khác. Quán được đánh giá cao trên TripAdvisor nhờ không gian độc đáo pha trộn giữa quán bar, khu vườn và xưởng nghệ thuật.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông không phải một điểm có cổng vé, mà là cả một vùng rộng khoảng 4.760 km² ở phía tây tỉnh Lâm Đồng, tức phần lớn tỉnh Đắk Nông cũ, cách TP.HCM khoảng 200 km về phía bắc. Vùng này trải trên 22 xã, phường, từ Krông Nô, Nam Đà, Cư Jút tới Gia Nghĩa và Tà Đùng. Sau khi Đắk Nông hợp nhất vào Lâm Đồng năm 2025, tên danh hiệu vẫn giữ nguyên.

UNESCO công nhận danh hiệu ngày 10/7/2020, là công viên địa chất toàn cầu thứ ba của Việt Nam sau Cao nguyên đá Đồng Văn và Non nước Cao Bằng. Danh hiệu được xét lại bốn năm một lần: đoàn chuyên gia thẩm định thực địa cuối tháng 6/2023, và UNESCO công nhận lại cho giai đoạn 2024 - 2027. Kỳ tái thẩm định tiếp theo dự kiến vào tháng 7/2027.

Điểm khác biệt nằm dưới mặt đất. Trang UNESCO mô tả trường dung nham Nam Blang, phát hiện năm 2007, là hệ thống hang núi lửa lớn nhất Đông Nam Á, dài hơn 10 km với khoảng 50 hang. Theo UNESCO, người tiền sử từng trú trong các ống dung nham này khoảng 6.000 đến 10.000 năm trước. Trên mặt đất có núi lửa Nam Kar, từng bị khai thác làm phụ gia xi măng rồi dừng lại khi giá trị địa chất được nhận ra, và thác Đray Sáp rộng khoảng 100 m, cao 12 m.

Cách đi thực tế là theo các tuyến tỉnh đã xây dựng: "Trường ca của Lửa và Nước", "Bản giao hưởng của Làn gió mới" và "Âm vang từ Trái đất", nối các điểm di sản địa chất, văn hóa và sinh thái. Các điểm do nhiều đơn vị khác nhau quản lý, nên giờ mở cửa và vé tùy từng nơi. Nên dành ít nhất một đến hai ngày và tính trước quãng đường giữa các điểm.

Nói thẳng về hạn chế: tháng 6/2026, đoàn chuyên gia khảo sát ghi nhận biển chỉ dẫn, bảng thuyết minh ở nhiều điểm chưa đạt chuẩn nhận diện của mạng lưới UNESCO, có nơi còn rác và cảnh quan xuống cấp. Sau sắp xếp địa giới, một số công trình chưa rõ đơn vị quản lý. Công viên mới đáp ứng đầy đủ một trong bảy nhóm khuyến nghị UNESCO đưa ra sau kỳ thẩm định năm 2023.

Về an toàn: hệ thống hang động núi lửa ở Krông Nô chưa được đưa vào khai thác du lịch, và việc tự ý vào hang bị nghiêm cấm. Hang có nhiều nhánh và hố sụt thẳng đứng; tháng 3/2025 một người tự vào hang C7 đã rơi xuống hố sâu và tử vong. Đừng vào hang khi không có đơn vị được phép dẫn.

Đây là vùng đất tổ tiên của người M'Nông, Mạ và Ê Đê; theo UNESCO, "Đắk" trong tiếng M'Nông nghĩa là nguồn nước, nguồn sống. Khi vào buôn, bon, hãy hỏi trước khi chụp ảnh người và nghi lễ.

Công viên hợp với người thích địa chất, khảo cổ và chịu đi đường dài. Nếu chỉ có nửa ngày, hồ Tà Đùng, cũng nằm trong vùng công viên, là điểm dễ tiếp cận hơn.