Phja Thắp, có nơi viết Phia Thắp, là làng của người Nùng An dưới chân núi Phà Hùng, cách thành phố Cao Bằng khoảng 26 km theo Quốc lộ 3 về hướng đông bắc, thuộc xã Phúc Sen cũ, nay là xã Quảng Uyên. Làng có khoảng 51 hộ và gần như nhà nào cũng làm hương thắp; Báo Cao Bằng năm 2026 ghi 48 trên 51 hộ làm hương. Nghề hương được UBND tỉnh công nhận làng nghề truyền thống, bằng trao tháng 9/2022.

Không ai nhớ rõ nghề có từ bao giờ; báo chí ghi trên 100 năm, một bài năm 2026 dẫn các bậc cao niên nói khoảng 200 năm. Với người Nùng An ở đây, khói hương là sợi dây nối người sống với tổ tiên. Một bài báo khác ghi quan niệm của đồng bào rằng tiền vàng mã phải làm từ giấy bản và thắp bằng hương Phja Thắp thì tổ tiên mới nhận, Bài báo ấy viết về làng giấy bản Dìa Trên, cùng xã.

Que hương làm từ cây mai, tiếng địa phương gọi mạy mười; mai tốt phải sang vùng Trùng Khánh, cách 40 đến 50 km. Mai cắt khúc khoảng 40 cm, chẻ, vót thành que. Bột hương làm từ vỏ cây gạo và mùn cưa; lá bầu hắt, loài cây mọc trên vách đá, được nghiền làm chất kết dính. Que nhúng nước bột bầu hắt rồi lăn qua bột bốn, năm lần; khâu nghiền lá, mùn cưa là khâu duy nhất dùng máy. Hương phơi một ngày nếu nắng, hai, ba ngày nếu râm; bước cuối là nhuộm đỏ chân hương bằng nước lá chăm che, rồi bó 20 que một bó.

Mùa làm hương bắt đầu sau vụ gặt, khoảng tháng 9, 10 âm lịch, và dồn nhất vào tháng Chạp để bán Tết. Hương bán chạy dịp Tết Nguyên đán, Thanh Minh và rằm tháng Bảy, chủ yếu ở các chợ phiên trong tỉnh. Nhiều nhà sàn dành một tầng nhỏ làm chỗ làm hương.

Ngày nắng, những bó chân hương đỏ xòe ra phơi trên sân nhà sàn và dọc đường làng. Bạn có thể xem từng công đoạn, tự se hương dưới sự hướng dẫn của người làm và mua hương ngay tại nhà.

Nguyên liệu ngày càng khó: lá bầu hắt sau khi thu hoạch hai, ba năm mới mọc lại, mai phải đi xa mua. Mưa nhiều thì hương thiếu nắng, kém chất lượng, và bạn sẽ ít thấy cảnh phơi ngoài trời. Chưa có công bố chính thức về giá trải nghiệm hay giờ đón khách; lãnh đạo xã từng nói khách mua hương làm quà còn ít vì đây là sản phẩm gắn với tín ngưỡng địa phương.

Hương là đồ thờ cúng. Đừng giẫm, bước qua hay cầm nghịch các bó hương đang phơi, hỏi trước khi chụp ảnh người và trước khi lên nhà sàn. Nếu mua, hãy mua để dùng vào việc thờ cúng của gia đình bạn, và đừng dựa vào lời quảng cáo về sức khỏe.

Làng nghề làm hương Phja Thắp hợp với người muốn hiểu một nghề gắn với tín ngưỡng thờ tổ tiên và thích quan sát tay nghề chậm rãi. Nếu bạn muốn ngủ lại nhà sàn và ăn cơm cùng bà con, xem Làng du lịch cộng đồng Phja Thắp; muốn tự tay làm ra một món mang về không mang tính thờ cúng, làng giấy bản Dìa Trên cùng xã có quạt, sổ tay giấy bản.