Làng rèn Phúc Sen là vùng nghề rèn của người Nùng An ở xã Phúc Sen cũ, nay thuộc xã Quảng Uyên, cách thành phố Cao Bằng khoảng 30 km theo Quốc lộ 3 về hướng Tà Lùng. Lò rèn rải ở sáu trong mười xóm cũ, trong đó có Pác Rằng, Phia Chang, Đâư Cọ, Lũng Vài. Ngày 29/1/2019, Nghề rèn của người Nùng An ở Phúc Sen được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (Quyết định 446/QĐ-BVHTTDL); tháng 9/2022, UBND tỉnh trao bằng làng nghề truyền thống.

Hồ sơ của Cục Di sản văn hóa ghi hai truyền thuyết về nguồn gốc: người Nùng An mang nghề theo khi di cư đến, hoặc nghề kế thừa các lò đúc vũ khí thời nhà Mạc, thế kỷ XVI. Báo chí còn chép lời tương truyền nghề có từ thế kỷ XI, rèn vũ khí cho Nùng Tôn Phúc, Nùng Trí Cao. Nghề truyền theo lối cha truyền con nối, mỗi nhà một bí quyết.

Lò rèn truyền thống đắp đất sét cao ngang hông, bễ thổi kiểu pít tông đặt nằm ngang, đe nặng 150 đến 200 kg. Mỗi lò hai, ba người: thợ cả canh lửa, tạo dáng và tôi; thợ phụ kéo bễ, quai búa. Có lúc ba búa tạ và một búa con cùng đập trên một phôi. Sau khi tạo dáng, thợ làm khâu dồn sắt cho sản phẩm đủ cứng, công đoạn hồ sơ di sản ghi là bí quyết riêng của Phúc Sen. Khó nhất là khâu tôi: nước tôi chỉ là nước lã, nhưng chọn lúc tôi là kinh nghiệm riêng từng lò. Dao xong được hơ lửa đến khi lên màu xanh bóng, rồi quấn vỏ bắp ngô để chống gỉ.

Hồ sơ kể khoảng 30 loại sản phẩm, bán chạy nhất là dao, búa, lưỡi cuốc, cào cỏ. Thép làm dao thường lấy từ nhíp ô tô cũ. Báo chí ghi xã có từ 130 lò (2014) đến gần 200 lò (2026); nhiều chủ thể dao Phúc Sen đạt OCOP 3 sao.

Đến đây, bạn đi dọc các xóm theo tiếng búa, xin đứng xem một mẻ dao từ lúc thép vào lò đến lúc tôi, rồi mua dao, nông cụ ngay tại lò. Dịp Thanh Minh, lễ hội hằng năm của xã có phần thi rèn dao.

Đây là nơi sản xuất, không phải điểm trình diễn: không có vé hay giờ đón khách; lò có đỏ lửa hay không tùy việc từng nhà, những ngày Tết thợ nghỉ. Khu lò nóng, ồn, tia lửa và phoi thép bắn. Đứng cách xa lò và đe, giữ trẻ nhỏ bên cạnh, mang giày kín.

Người Nùng An lập bát hương ở nhà và ngay tại lò; Tết Nguyên đán và rằm tháng Bảy có lễ cúng Tổ nghề, đầu năm chọn ngày tốt đốt lửa khai lò. Đó là việc riêng của gia đình. Khi được mời vào lò, đừng tự cầm búa hay đồ nghề, và hỏi trước khi chụp ảnh người thợ.

Làng rèn Phúc Sen hợp với người muốn hiểu một nghề kim loại còn sống bằng thị trường và muốn mua dao rèn tay từ chính người thợ. Nếu bạn muốn ngủ nhà sàn, ăn cơm cùng bà con, Làng du lịch cộng đồng Pác Rằng trong vùng nghề hợp hơn; cùng xã còn có làng hương Phja Thắp và làng giấy bản Dìa Trên để ghép thành một ngày.