Sông Thu Bồn bắt nguồn từ vùng núi Ngọc Linh (đỉnh cao 2.598 m), chảy qua Nông Sơn, Duy Xuyên, Hội An rồi ra biển ở Cửa Đại. Dòng chính dài khoảng 200 km, lưu vực Vu Gia – Thu Bồn rộng khoảng 10.035 km². Từ 01/07/2025, cả dòng sông thuộc thành phố Đà Nẵng. Thu Bồn không có cổng hay vé chung. Bạn gặp con sông theo từng đoạn: bến đò phố cổ Hội An, làng nghề ven sông ở hạ lưu, vùng lễ hội Bà Thu Bồn và làng vườn ở thượng nguồn.

Xưa kia, trầm hương, quế Trà My, mật ong theo các sông Thu Bồn, Vu Gia, Chiên Đàn xuống hạ lưu, qua các chợ trung chuyển Kim Bồng, Trà Nhiêu, Phú Chiêm rồi về phố cảng Hội An, nhất là trong thế kỷ XVII–XVIII. Ngày 4/12/1999, UNESCO ghi danh Đô thị cổ Hội An là Di sản văn hóa thế giới. Ngược lên thượng nguồn, Trà Kiệu, kinh đô cổ Simhapura của Champa, nằm bên sông, không xa Mỹ Sơn.

Từ ngày 10 đến 12 tháng 2 âm lịch hằng năm, cư dân ven sông tổ chức lễ hội Bà Thu Bồn ở lăng Bà (xã Thu Bồn) và Dinh Bà (thôn Trung An, xã Nông Sơn). Tháng 9/2020, lễ hội được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Truyền thuyết về Bà có nhiều dị bản; theo một bản, Bà là nữ tướng người Chăm đã gieo mình xuống sông khi thua trận. Triều Nguyễn sắc phong Bà là "Mỹ đức thục hạnh Bô Bô phu nhân thượng đẳng thần". Phần lễ có rước sắc, rước nước, đại tế; phần hội có đua thuyền. Năm 2026, lễ hội rơi vào ngày 28–30/3 dương lịch.

Ở Hội An, việc dễ nhất là đi đò sang làng mộc Kim Bồng, khoảng 15 phút theo hồ sơ di sản của Trung tâm. Kim Bồng có nhánh nghề đóng ghe thuyền ở thôn Đông Hà và Ngọc Thành, dùng gỗ từ thượng nguồn Thu Bồn. Làng gốm Thanh Hà cũng nằm ven sông, phía tây phố cổ. Ở thượng nguồn có làng Đại Bình (xã Nông Sơn), cách phố cổ khoảng 60 km, hơn 150 hộ có vườn cây ăn trái. Xa hơn là Hòn Kẽm Đá Dừng, khúc sông hẹp giữa hai dãy núi, nay thuộc xã Quế Phước.

Cần biết trước: du lịch đường thủy dọc Thu Bồn vẫn đang được quy hoạch. Tháng 9/2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch mới khảo sát tuyến từ bến Bạch Đằng đến điểm du lịch Đông Khương để tính chuyện làm bến dừng. Đại Bình và Hòn Kẽm Đá Dừng cách Hội An khoảng 60–64 km. Đò không có biểu giá chung, nên hãy thỏa thuận trước khi lên thuyền.

Lũ là rủi ro lớn nhất. Mùa lũ chính là tháng 10–12, lũ lớn thường rơi vào nửa cuối tháng 10 và tháng 11, lũ sớm có thể đến từ tháng 9. Rạng sáng 30/10/2025, trạm Câu Lâu đo được 5,62 m, cao hơn đỉnh lũ năm 1964; khu Chùa Cầu ngập gần 2 m, và giữa tháng 11 phố cổ lại ngập. Khi có cảnh báo mưa lũ, đừng đi thuyền. Theo quy định, hành khách đi đò, phà phải mặc áo phao. Đò không có áo phao thì bạn đừng lên.

Lăng Bà và Dinh Bà là nơi thờ tự của cư dân ven sông. Bạn nên ăn mặc kín đáo, không chen vào đoàn rước và hỏi ban tổ chức trước khi chụp ảnh nghi lễ. Xưởng gốm hay trại đóng ghe là chỗ làm việc của người dân, hãy hỏi trước khi bước vào.

Thu Bồn hợp với người muốn hiểu vì sao Hội An thành phố cảng và muốn nối phố cổ với các làng nghề bên kia sông. Nơi này không hợp với người sợ nước, ai chỉ đi được giữa mùa mưa lũ, hay người cần tour trọn gói theo lịch cố định trên cả dòng sông. Nếu chỉ muốn trải nghiệm sông nước ngắn, có dịch vụ sẵn gần Hội An, rừng dừa Bảy Mẫu ở Cẩm Thanh sẽ tiện hơn.