Làng cộng đồng
Buôn Akô Dhông
Buôn Ê Đê lập năm 1956 ngay trong phường Buôn Ma Thuột, hơn 30 nhà dài, buôn du lịch cộng đồng đầu tiên của tỉnh (2023).
Câu chuyện
Từ trung tâm Buôn Ma Thuột đi khoảng 2 km về phía Bắc, tới cuối đường Trần Nhật Duật là buôn Akô Dhông (còn viết Akŏ Dhông) của người Ê Đê, nay thuộc phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk. Buôn lập năm 1956, khi một số hộ từ vùng M'Đrắk lên khai phá. Trong tiếng Ê Đê, "ako" là đầu nguồn; chữ "dhông" được báo chí giải nghĩa là suối hoặc là lũng.
Điều làm buôn khác các khu phố xung quanh là dãy nhà dài nằm ngay trong phường trung tâm. Lúc mới lập buôn có 7 nhà dài; các bài báo từ 2023 đến 2025 ghi con số từ khoảng 30 đến 35 nhà, mỗi nhà dài 12 - 25 m, dựng dọc hai bên đường theo hướng Bắc - Nam, có cầu thang đực và cầu thang cái. Trong nhà, gian khách (gah) đặt ché rượu cần, cồng chiêng, bếp lửa; gian ở (ôk) chia thành nhiều ô cho các gia đình con gái cùng sống theo chế độ mẫu hệ.
Cuối năm 2021, hương ước của buôn được công nhận, với các nội dung giữ kiến trúc nhà dài, quản lý du lịch cộng đồng, bảo vệ cảnh quan và ứng xử với du khách. Sáng 3/3/2023, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố Akô Dhông là buôn du lịch cộng đồng đầu tiên của tỉnh; buôn có Ban quản lý du lịch cộng đồng riêng. Một bài báo cuối năm 2024 ghi buôn đón khoảng 500 - 1.000 khách mỗi tháng.
Một ngày ở buôn thường gồm dạo vườn tượng gỗ, nghe kể chuyện lập buôn trong nhà dài, ăn món Ê Đê như canh cà đắng, rau rừng chấm muối kiến vàng, xem dệt thổ cẩm và làm nhạc cụ; buổi tối có thể nghe cồng chiêng, dân ca trong nhà dài. Buôn còn 4 dàn chiêng Knăh, đàn t'rưng, kèn bầu, và nghệ nhân kể khan; nghệ thuật kể khan Ê Đê là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2014.
Nói thẳng về mặt hạn chế: đây là buôn giữa đô thị, nhà dài xen với nhà ở mới. Năm 2025 buôn có khoảng 370 hộ, trong đó 84 hộ là đồng bào dân tộc thiểu số, nên đừng chờ một khu toàn nhà dài. Năm 2026, lãnh đạo tỉnh khi đến buôn còn yêu cầu hạn chế bê tông hóa, giữ từng cây xanh, bến nước, dòng suối. Các bữa ăn, buổi cồng chiêng do từng hộ tổ chức, chưa có bảng giá hay lịch biểu diễn công bố chính thức.
Vào buôn chưa có vé hay giờ mở cửa công bố chính thức. Muốn ăn ở nhà dài hoặc nghe cồng chiêng, hãy hẹn trước với hộ làm dịch vụ. Báo chí gợi ý đến dịp giáp Tết. Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột không tổ chức hằng năm; lần 8 vào tháng 3/2023 cũng là dịp buôn được công bố làm du lịch cộng đồng.
Nhà dài là nhà đang có người ở và là nơi gia đình làm lễ. Hỏi chủ nhà trước khi bước lên cầu thang, trước khi chụp ảnh người, bàn thờ hay góc bếp; lễ của gia đình chỉ dự khi được mời.
Akô Dhông hợp với người có nửa ngày ở Buôn Ma Thuột, muốn xem nhà dài và nghe cồng chiêng mà không đi xa. Nếu bạn muốn ngủ lại nhà dài bên hồ và đi thuyền độc mộc, buôn Jun ở hồ Lắk, cách thành phố 56 km, có 8 nhà dài đón khách lưu trú.
Có gì để trải nghiệm
- Tham quan nhà dài Ê Đê
- Nghe cồng chiêng, xem múa xoang
- Ăn món Ê Đê tại nhà dài
- Xem dệt thổ cẩm, chế tác nhạc cụ
Từ khóa