Sâu trong rừng của Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai, thuộc phường Trị An, có một quả đồi đất cao hơn 30 mét được rừng phủ kín. Dưới mặt đồi ấy là Địa đạo Suối Linh, căn cứ đứng chân của Ban Thông tin khu Đông Nam Bộ từ năm 1962 đến năm 1967, trong vùng rừng mà lịch sử gọi là Chiến khu Đ.

Cái làm nên giá trị của nơi này là một công việc ít khi được kể: giữ cho đường liên lạc thông suốt. Ở đây người ta đào tạo cán bộ thông tin, lắp ráp và sửa chữa máy móc, điện đài cho toàn khu Đông Nam Bộ. Từ căn cứ, liên lạc được nối từ Trung ương đến Khu ủy và từ Khu ủy về các tỉnh; chỉ thị, mệnh lệnh, tin chiến sự của các chiến trường Phước Thành, Hiếu Liêm, Bình Giã, Đồng Xoài, Đất Cuốc, Bàu Sắn đều đi qua mạng lưới này.

Về cấu trúc, di tích trải trên khoảng 30 hécta và gồm ba phần: giao thông hào, hầm trú ẩn và địa đạo. Hào nằm ở phía tây bắc, dài 260,7 mét, sâu và rộng chừng 0,6 mét, chỉ có một tuyến duy nhất dẫn vào lòng địa đạo. Địa đạo dài 383,5 mét, chạy theo hai hướng Bắc và Đông Bắc của quả đồi thành hai trục hình chữ V. Lòng địa đạo cao trung bình 1,6 đến 1,8 mét, rộng 0,8 mét, uốn quanh co thành tầng trên tầng dưới, có lỗ thông hơi trổ lên mặt đất. Trên mặt đồi có tất cả 12 miệng địa đạo, mỗi miệng vừa một người chui lọt, cùng nhiều miệng giếng còn lại từ lúc người ta chia đoạn để đào. Vòng ngoài từng có hàng rào bằng cây rừng chặt ngã đan vào nhau, dày từ 50 đến 70 mét.

Năm 1999, Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng nơi đây là di tích lịch sử văn hóa theo Quyết định số 61/QĐ-BVHTT ngày 13 tháng 9. Cùng với Căn cứ Khu ủy miền Đông Nam Bộ và Căn cứ Trung ương Cục miền Nam, Suối Linh được kể trong những địa danh lịch sử quan trọng của Chiến khu Đ.

Bạn cần biết trước hiện trạng. Theo báo cáo của Khu Bảo tồn năm 2020, di tích nằm giữa rừng sâu; các hầm trú ẩn chỉ còn dấu vết, nhiều đoạn hào đã sụt, lòng địa đạo bị đất lấp tắc, trên mặt bằng còn nhiều hố bom, và từ khi được phát hiện nơi này chưa lần nào được sửa chữa. Đầu năm 2023, tỉnh mới chấp thuận tu sửa cấp thiết bốn miệng địa đạo và đoạn giao thông hào; ngành văn hóa dự kiến trùng tu trong giai đoạn từ 2026 đến 2030. Chưa có thông báo nào về việc đón khách thường xuyên, nên hãy hỏi Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai, đơn vị quản lý di tích, trước khi lên kế hoạch.

Nếu được đưa vào, hãy đi theo người của khu bảo tồn, không tự xuống các miệng hầm và không lấy bất cứ thứ gì trên mặt đất, vì đây vừa là di tích tưởng niệm vừa là rừng được bảo vệ. Nơi này hợp với người đã thăm các căn cứ khác ở Chiến khu Đ và muốn hiểu thêm một mảnh ghép ít người biết; nếu bạn mong được đi trong lòng địa đạo đã phục dựng thì hiện Suối Linh chưa đáp ứng được.