Không gian di sản
Mộ Trịnh Hoài Đức
Song mộ hình voi phục bằng đá ong của Trịnh Hoài Đức, tác giả "Gia Định thành thông chí", và phu nhân; di tích quốc gia từ năm 1990.
Câu chuyện
Cách vòng xoay Biên Hùng khoảng 300 m, trong một con hẻm giữa khu dân cư của phường Trấn Biên, là song mộ của Trịnh Hoài Đức (1765-1825) và chánh thất họ Lê. Người dân quen gọi nơi này là "lăng Ông". Khu mộ được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia ngày 27/12/1990.
Trịnh Hoài Đức có tổ tiên người Phúc Kiến, học thầy Võ Trường Toản và cùng Lê Quang Định, Ngô Nhân Tịnh được người đời gọi là "Gia Định tam gia". Ông làm quan hai triều Gia Long, Minh Mạng, từng giữ chức Hiệp tổng trấn Gia Định thành, Thượng thư bộ Lại, Hiệp biện Đại học sĩ. Bộ "Gia Định thành thông chí" sáu quyển chữ Hán của ông đến nay vẫn là tư liệu nền cho người nghiên cứu Nam Bộ, được dịch và in ở Paris từ cuối thế kỷ 19. Ông mất ở Huế năm 1825; theo nguyện vọng, linh cữu được đưa về chôn ở làng Bình Trước, quê mẹ.
Cái đáng xem ở đây là kiểu mộ. Hai nấm mộ đắp hình voi phục bằng đá ong tô hợp chất nằm cạnh nhau trong một vòng thành; phía trước là bình phong khắc tiểu sử ông, mặt sau đắp nổi Long Mã; cửa lăng có hai cặp trụ búp sen khắc câu đối chữ Hán nói về sự học; phía sau là bức tường hậu lượn sóng. Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, mộ quay hướng nam chếch tây 37 độ, trên khu đất khoảng 140 m². Trường Viễn Đông Bác cổ đã xếp mộ vào danh sách di tích từ năm 1938.
Quanh lăng Ông còn khoảng một chục mộ đá ong của dòng họ Trịnh, rải rác trên khu đất 2-3 ha, nhiều ngôi nằm lẫn trong sân nhà dân. Năm 2003, các nhà nghiên cứu phát hiện một mộ yểm, tức ngôi mộ giống mộ chính nhưng không có hài cốt, cách mộ chính khoảng 50 m về phía bắc.
Chuyến thăm thường ngắn: đọc tiểu sử trên bình phong, quét mã QR mà Đoàn phường lắp từ năm 2023 để xem phần giới thiệu trên điện thoại, rồi đi quanh vòng thành nhìn hai nấm mộ. Tháng 3/2025, lễ giỗ 200 năm ngày mất được tổ chức tại đây với dâng hương, đọc chúc văn và múa lân.
Nói thẳng, đây là một khu mộ nhỏ, khuất trong hẻm, xung quanh là nhà dân xuống cấp vì chờ quy hoạch nhiều năm. Dự án bảo tồn duyệt từ năm 2009 đến nay chưa triển khai, và tháng 11/2025 ban quản lý dự án đã trình đề nghị dừng chủ trương đầu tư. Năm 2017 báo chí ghi khu mộ thường khóa cổng, khách phải liên hệ người trông coi; năm 2025 Báo Đồng Nai viết khách có thể đến dâng hương bất cứ lúc nào. Giờ mở cửa chưa có công bố chính thức.
Đây là mộ phần, không phải công viên: giữ yên lặng, không leo lên vòng thành hay nấm mộ, không ngồi lên bia. Các ngôi mộ nằm trong sân nhà dân thuộc không gian sống của họ, đừng tự ý bước vào.
Điểm này hợp với người đọc sử Nam Bộ và người quan tâm kiến trúc mộ cổ đá ong. Nếu bạn muốn một không gian rộng, có trưng bày để hiểu về ông, Văn miếu Trấn Biên ở khu Bửu Long, nơi gian phải nhà thờ chính thờ Trịnh Hoài Đức cùng các danh nhân Nam Bộ, là lựa chọn dễ đi hơn.
Có gì để trải nghiệm
- Viếng, dâng hương tại song mộ
- Đọc tiểu sử trên bình phong trước mộ
- Quét mã QR xem giới thiệu di tích
- Xem kiến trúc mộ voi phục đá ong
- Đi bộ kết hợp công viên Biên Hùng, Thành Biên Hòa
Từ khóa