Nhà lao Tân Hiệp nằm ở phường Tam Hiệp, phía đông bắc trung tâm Biên Hòa cũ. Tên gọi trong hồ sơ thời chiến là "Trung tâm cải huấn Tân Hiệp". Vị trí này từng được chọn vì phía trước là quốc lộ 1, phía sau là đường sắt Bắc Nam, thuận cho việc nhận tù và chuyển tù đi Côn Đảo, Phú Quốc. Ngày nay đây là di tích lịch sử cấp quốc gia và là nơi tưởng niệm, do Bảo tàng Đồng Nai trực tiếp quản lý.

Nơi này bắt đầu từ một đồn nhỏ quân Nhật dựng tháng 3/1945 để kiểm soát quốc lộ 1. Sau khi tái chiếm Biên Hòa tháng 10/1945, người Pháp mở rộng đồn thành trại giam của tỉnh; từ giữa năm 1955, chính quyền Việt Nam Cộng hòa cải tạo, mở rộng thành một nhà tù lớn ở miền Nam. Báo Đồng Nai ghi nhà lao rộng 46.520 m² với 8 trại giam, mỗi trại gần 200 m² nhưng có lúc giam 300 đến 400 người.

Chiều tối ngày 2/12/1956, các tù chính trị do Đảng ủy nhà tù đứng đầu là ông Nguyễn Trọng Tâm (Bảy Tâm) chỉ đạo đồng loạt nổi dậy, chiếm kho súng trước cổng rồi xô đổ cổng sắt. Cuộc phá khám kéo dài khoảng 40 phút; 22 người hy sinh, 462 người thoát ra và trở về với cách mạng (một số nguồn ghi gần 500). Ngày 15/10/1994, Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng nơi này là di tích quốc gia.

Sau gần ba năm trùng tu, di tích được khánh thành đúng ngày 2/12/2016 với kinh phí hơn 24 tỷ đồng. Trong khuôn viên có đài tưởng niệm cuộc nổi dậy, miếu thờ liệt sĩ với bia khắc tên 22 liệt sĩ, nhà trưng bày hai tầng và nhà sinh hoạt truyền thống. Nhà trưng bày có tư liệu về Đảng ủy nhà tù, di ảnh cựu tù, xiềng xích. Dấu tích cũ còn lại gồm kho súng, phòng ngủ của lính, một đoạn nền móng trại giam và cổng nhà tù. Theo Báo Đồng Nai, miếu thờ liệt sĩ dựng năm 2013 còn thờ 18 nữ tù chính trị hy sinh khi khu nhà tù bị pháo kích đêm 3/6/1974.

Bạn nên biết trước: khu di tích hôm nay theo dự án tôn tạo rộng khoảng 6.000 m², nhỏ hơn nhiều so với nhà lao cũ, và phần lớn công trình là xây mới năm 2016. Khách đến chủ yếu là học sinh, đoàn viên, cựu chiến binh và gia đình cựu tù. Giờ mở cửa, giá vé và lịch thuyết minh chưa có công bố chính thức, nên hỏi Bảo tàng Đồng Nai trước nếu đi theo đoàn.

Đây là nơi tưởng niệm những người đã hy sinh. Hãy ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng ở miếu thờ và đài tưởng niệm, hỏi trước khi chụp ảnh các đoàn đang làm lễ. Tháng 7, dịp 27/7, và ngày 2/12 hằng năm là lúc nhiều đoàn đến dâng hương.

Nhà lao Tân Hiệp hợp với người muốn tìm hiểu lịch sử nhà tù thời chiến ở Đông Nam Bộ, các đoàn học sinh sinh hoạt truyền thống, và gia đình có người thân từng bị giam ở đây. Nếu bạn muốn xem một căn cứ kháng chiến giữa rừng thay vì một di tích trong đô thị, Chiến khu Đ với Địa đạo Suối Linh ở xã Trị An là lựa chọn khác trong thành phố Đồng Nai.