Ra đời từ việc hợp nhất Bảo tàng Lịch sử Việt Nam và Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, được Chính phủ Việt Nam tiếp quản và mở cửa đón khách ngày 3/9/1958.

Tòa nhà ở số 1 Tràng Tiền nguyên là Bảo tàng Louis Finot của Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp, xây trong các năm 1926–1932 theo thiết kế của kiến trúc sư Ernest Hébrard. Đây là một trong những công trình tiêu biểu nhất của phong cách kiến trúc Đông Dương, kết hợp nguyên tắc phương Tây với mô típ phương Đông.

Kho hiện vật có hơn 200.000 đơn vị, trưng bày khoảng 8.000 hiện vật tiêu biểu trên 3.700m². Bảo tàng giữ 22 bảo vật quốc gia với hai hiện vật được công nhận gần nhất là Tượng đồng Nữ thần Durga thuộc văn hóa Chăm Pa thế kỷ VII và Sổ vàng Trường Nguyễn Ái Quốc giai đoạn 1949–1950

Trong số các hiện vật, có những cái tên quen thuộc mà đã từng được nhìn thấy và nhắc đến trong sách giáo khoa ngày xưa như Trống đồng Ngọc Lũ, Trống đồng Hoàng Hạ, Tháp đồng Đào Thịnh, Mộ thuyền Việt Khê, Chuông chùa Vân Bản,... Ngoài ra còn lưu trữ 3 tài liệu gốc lịch sử là "Đường Kách mệnh", "Ngục trung nhật ký" và bản thảo "Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến"

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia có hai cơ sở, cơ sở số 1 Tràng Tiền trưng bày từ thời Tiền sử đến năm 1945, cơ sở số 216 Trần Quang Khải trưng bày từ giữa thế kỷ 19 đến nay.

Giá vé người lớn: 40.000 VNĐ một lượt. Giá vé sinh viên: 20.000 VNĐ một lượt. Giá vé học sinh: 10.000 VNĐ một lượt. Bảo tàng có thu phụ phí chụp ảnh 15.000 VNĐ/máy, quay phim 30.000 VNĐ/máy.

Miễn phí vé cho trẻ dưới 6 tuổi và người khuyết tật đặc biệt nặng và giảm 50% vé cho người cao tuổi, khuyết tật nặng, đối tượng chính sách ưu đãi.