Bỏ qua, đến nội dung chính
Localis

Lễ hội

Lễ vía Bà Thiên Hậu

Ngày 23 tháng 3 âm lịch, các hội quán người Hoa ở Chợ Lớn cùng làm lễ vía Bà

Chợ Lớn, Hồ Chí Minh

Câu chuyện

Ngày 23 tháng 3 âm lịch, khu Chợ Lớn có một nhịp riêng. Đó là ngày vía Thiên Hậu Thánh Mẫu - vị thần bảo hộ ngư phủ, thương nhân trên biển và những người tha hương theo đường sông biển. Lễ không chỉ diễn ra ở một nơi: Hội quán Tuệ Thành, Hội quán Quỳnh Phủ, Hội quán Hà Chương và Hội quán Tam Sơn đều tổ chức, còn Hội quán Nghĩa Nhuận thì lấy ngày vía Thiên Hậu làm một trong ba ngày cúng lớn của năm.

Nơi được biết đến nhiều nhất là Hội quán Tuệ Thành ở số 710 Nguyễn Trãi - người Sài Gòn quen gọi là chùa Bà. Đây là một trong những ngôi chùa miếu lâu đời nhất của người Hoa ở Thành phố, do nhóm người Hoa gốc Tuệ Thành, tức Quảng Châu thuộc tỉnh Quảng Đông, góp vốn góp công dựng nên khoảng thế kỷ XVIII, giữa khu trung tâm của lớp người Hoa đầu tiên lập nên Chợ Lớn. Đại hồng chung trong chánh điện ghi năm Càn Long 60, tức 1796; lần trùng tu cuối ghi năm Hàm Phong thứ 10, tức 1859. Niên đại xây dựng chính xác đến nay vẫn chưa xác định được. Năm 1993, hội quán được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia.

Lễ cúng Bà có múa rồng, hát hội của cả người Hoa lẫn người Việt, và tục kết hình nhân tiên đồng, ngọc nữ. Trong sân hội quán có hai tủ kính: bên phải đặt kiệu của Bà - khi nào Bà xuất chùa thì dùng kiệu này rước đi - bên trái là bộ chạm khắc tả cuộc gặp của các thiên thần với Ngọc Hoàng Thượng Đế; cả hai đều bằng gỗ mạ vàng. Sân trước dành cho sinh hoạt văn hóa và lễ hội.

Ngay cả khi không đi đúng ngày vía, ngôi chùa vẫn đáng vào. Chùa xây theo hình ấn, tổ hợp bốn ngôi nhà nối nhau thành mặt bằng giống chữ "khẩu" - kiểu đặc trưng của người Hoa. Toàn bộ vật liệu, từ viên gạch, tấm ngói đến đồ gốm gắn trên nóc, đều do thuyền buồm chở từ Trung Hoa sang; gạch xây liền mí, không tô hồ, đếm rõ từng tấm, mạch hồ thẳng như vẽ. Mặt tiền có nhiều tượng từ dòng gốm Cây Mai trứ danh; trên nóc là hàng trăm hình bằng sứ tả cảnh vua lâm triều và sinh hoạt của dân chúng. Trước chùa là hồ Phóng Sanh, còn gọi giếng Cam Tuyền, rộng 30 mét mỗi bề, nước ngọt quanh năm - hồ tượng trưng cho biển cả, nhắc lại chuyện người Hoa vượt biển tới đây làm ăn cùng cộng đồng người Việt.

Một điều nên biết để hiểu đúng nơi mình đến: chùa và miếu của người Hoa không chỉ là nơi thực hành tín ngưỡng. Hội quán đặt ở đây còn là chỗ Hoa kiều điều phối quan hệ trong và ngoài bang hội, tụ họp, bàn việc kinh doanh, gìn giữ truyền thống và gắn kết cộng đồng. Chùa Bà chính là trụ sở hành chính của Hội người Quảng Đông. Khi vào, bạn ăn mặc kín đáo, đi nhẹ, và hỏi trước nếu muốn chụp cận cảnh người đang khấn.

Có gì để trải nghiệm

  • Dự lễ dâng hương vía Bà ngày 23 tháng 3 âm lịch tại Hội quán Tuệ Thành
  • Xem múa rồng và hát hội trong ngày vía
  • Tham quan kiến trúc hình ấn và bộ tượng gốm Cây Mai trên mặt tiền
  • Xem kiệu Bà bằng gỗ mạ vàng đặt trong tủ kính sân trong
  • Đi thêm các hội quán Quỳnh Phủ, Hà Chương, Tam Sơn, Nghĩa Nhuận trong cùng khu

Từ khóa

  • lễ hội
  • vía Bà
  • Thiên Hậu Thánh Mẫu
  • Chợ Lớn
  • người Hoa
  • hội quán
  • tín ngưỡng thờ Mẫu
  • TP.HCM