Chùa Nễ Châu, tên chữ Thụy Ứng tự, nằm trên đường Phố Hiến, thôn Nễ Châu, xã Tân Hưng, tỉnh Hưng Yên. Chỗ này xưa là khu chợ Nễ Châu, địa danh cuối cùng của Phố Hiến hạ thời thương cảng còn tấp nập ở thế kỷ XVI, XVII. Chùa là một trong 16 di tích hợp thành Khu di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến, và là di tích duy nhất trong số đó nay thuộc một xã, không thuộc ba phường Phố Hiến, Sơn Nam, Hồng Châu.

Tương truyền chùa có từ thời Tiền Lê, ban đầu chỉ là ba gian nhà lá. Chuyện làng kể rằng Lê Hoàn khi đi qua đã cho dựng một ngôi chùa mới trên đất làng Phương Cái thay ngôi chùa đổ nát; xong việc, làng Phương Cái không đủ tiền trả công thợ, làng Nễ Châu nhờ gia đình bà Nguyễn Thị Ngọc Thanh giúp mà trả được, nên chùa về làng Nễ Châu. Câu ca còn truyền: "Bao giờ Phương Cái có chùa, Hương Giang có giếng thì vua lại về".

Bà Nguyễn Thị Ngọc Thanh là người Nễ Châu, theo truyền thuyết và gia phả họ Nguyễn là vợ của Lê Hoàn, có công cất giấu lương thảo cho quân khi ông đóng quân ở đây chống Tống. Sau khi bà mất, đền thờ bà được lập ngay trước cửa chùa; đền thờ cả Lê Long Kính, người con thứ chín của Lê Hoàn, được dân tôn làm thành hoàng làng.

Chùa được đại trùng tu thời Hậu Lê. Lần sửa lớn còn ghi trên thượng lương tòa tiền đường là năm Bảo Đại nguyên niên, 1926. Năm 1992 chùa được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Qua tam quan chồng diêm hai tầng tám mái, bạn vào sân, trước mặt là tiền đường bảy gian, trên bờ nóc đắp nổi ba chữ Hán "Thụy Ứng tự", bẩy hiên chạm rồng và hoa lá. Nối sau là thượng điện bốn gian. Ở đây có bộ tượng Tam Thế tạc gỗ ngồi thiền trên tòa sen, tượng Thích Ca sơ sinh, tượng Quan Âm thiên thủ thiên nhãn cùng bốn vị Bồ tát. Pho được nhắc nhiều nhất là tượng Tuyết Sơn: Đức Phật thời tu khổ hạnh, thân gầy lộ xương sườn, hai tay chồng lên gối, cằm tì lên tay. Hai dãy hành lang đặt hàng trăm pho tượng. Chùa còn chuông đồng và khánh đá thời Lê.

Có một điều nên biết: Báo Hưng Yên năm 2006 viết pho Tuyết Sơn cổ đang được giữ tại Bảo tàng tỉnh Hưng Yên, pho ở chùa là phiên bản phục chế. Các nguồn sau này không nhắc lại chi tiết ấy, nên nếu bạn đến vì pho tượng gốc, hãy hỏi nhà chùa hoặc Ban Quản lý di tích tỉnh trước. Giá vé và giờ mở cửa cũng chưa có công bố chính thức.

Nhà chùa làm lễ vào rằm tháng Giêng, rằm tháng Tám và mồng 10 tháng Chín âm lịch, gắn với ngày sinh, ngày mất của bà Ngọc Thanh và ngày mất của Lê Long Kính.

Đây là chùa đang có người tu hành: ăn mặc kín đáo, đi nhẹ nói khẽ, hỏi trước khi chụp tượng trong thượng điện. Chùa hợp với người thích tượng Phật cổ và chạm khắc gỗ. Nếu bạn chỉ có ít giờ và muốn xem tượng ngay trong phường Phố Hiến, chùa Chuông với các bộ tượng Bát bộ Kim cương, Thập bát La Hán là lựa chọn gần hơn.