Đền Đồng Xâm nằm bên sông Vông ở làng Đồng Xâm, xã Trà Giang, tỉnh Hưng Yên, giữa một làng nghề chạm bạc đang hoạt động. Trước ngày 01/7/2025, nơi này là xã Hồng Thái, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Quần thể thờ Triệu Vũ Đế, tức Triệu Đà, và Trình Thị hoàng hậu, kèm đền thờ Nguyễn Kim Lâu, người được làng tôn làm tổ nghề chạm bạc. Di tích được xếp hạng cấp quốc gia năm 1990.

Chuyện về đền chủ yếu là truyền thuyết. Theo thần tích và lời truyền mà Cổng thông tin xã Trà Giang dẫn lại, Triệu Vũ Đế tuần thú đến làng Đường Thâm, tên cũ của Đồng Xâm, lấy nàng Trình Thị, phong làm hoàng hậu và lập hành cung; đền dựng trên nền hành cung ấy. Chính trang này cũng viết rằng không có sử sách ghi năm dựng đền. Tin lễ hội năm 2026 của Báo Hưng Yên ghi ngôi đền hiện nay xây năm 1922, còn đền tổ nghề có từ thế kỷ XV; bia đá ở đền tổ đề năm 1428.

Đứng trên cầu bắc qua sông Vông, bạn thấy nhà thủy tọa, một tòa nhà nổi trên mặt nước có sáu cửa vòm quay ra sáu hướng, ngay trước sân. Sau đó là tiền tế năm gian hướng ra sông, mặt tiền đắp nổi ba chữ "Nhất thống thủy" bằng gốm sứ, rồi trung tế và hậu cung. Trong đền còn thơ, câu đối đề tên Nguyễn Công Trứ, Doãn Khuê, Vũ Tuân.

Phần đáng xem kỹ nhất là hậu cung, nơi tay nghề thợ bạc của làng hiện ra rõ: 12 ô cửa chạm thủng, khám thờ bọc kín bằng lá đồng chạm thủng hình tứ linh, tứ quý, lưỡng long chầu nguyệt. Trong khám là tượng Triệu Vũ Đế và hoàng hậu đúc đồng, khảm vàng, thếp bạc, cỡ người thật, ở tư thế ngồi.

Lễ hội mở từ mồng 1 đến mồng 3 tháng 4 âm lịch; năm 2026 rơi vào 17 đến 19/5. Có rước kiệu Thánh Hậu, tế nữ quan, diễn xướng hầu đồng, hát ca trù, múa rối nước và bơi chải trên sông Vông. Theo một người bơi chải lâu năm của làng, mỗi đội khoảng 15 người, đua quãng 1,3 km, quay ba vòng, cả hội có ba buổi đua. Nhà thủy tọa là chỗ xem đua thuận nhất. Dịp này nhà trưng bày của làng nghề bán đồ chạm bạc.

Cần nói thẳng: việc Triệu Đà có ở Đồng Xâm hay không là truyền thuyết địa phương, và chính Cổng xã thừa nhận có người đến đền vẫn hoài nghi về thời nhà Triệu. Về quy mô, khu đền khoảng 1.000 m², cả quần thể gần 10.000 m². Giá vé, giờ mở cửa chưa có công bố chính thức.

Đây là nơi thờ tự của làng. Khám thờ, tượng đồng và đồ thờ trong hậu cung là vật thiêng, nên hỏi người trông coi trước khi lại gần hay chụp ảnh; tế nữ quan, hầu đồng là nghi lễ, khách đứng xem.

Đền hợp với người thích chạm khắc kim loại và hội làng ven sông. Nếu bạn chỉ muốn xem thợ làm và mua đồ, hãy vào thẳng Làng chạm bạc Đồng Xâm với nhà trưng bày và các xưởng quanh đền.