Đền Dạ Trạch, người quanh vùng quen gọi là đền Hóa, nằm ở thôn Yên Vĩnh, xã Triệu Việt Vương, tỉnh Hưng Yên. Cùng với đền Đa Hòa bên bờ sông Hồng, đây là một trong năm di tích của Khu di tích quốc gia đặc biệt Đa Hòa - Dạ Trạch. Hai đền cùng thờ Chử Đồng Tử và hai phu nhân Tiên Dung, Tây Sa, nhưng Dạ Trạch gắn với đoạn kết của câu chuyện: nơi ba vị "hóa" về trời.

Tương truyền khi quân nhà vua kéo đến, một trận gió lớn nổi lên, cả tòa thành cùng người bay lên trời, chỉ còn một dải cát giữa đầm lầy mênh mông. Người sau gọi đầm ấy là đầm Nhất Dạ, đầm Một Đêm, hay đầm Dạ Trạch, và dựng đền trên nền lâu đài cũ. Thế kỷ VI, chính vùng đầm này là căn cứ của Triệu Quang Phục trong cuộc kháng chiến chống quân Lương.

Theo Trung tâm Xúc tiến Du lịch tỉnh, đền ban đầu chỉ là ba gian tranh tre trên một mô đất hình mui rùa, sau bị chiến tranh phá hủy. Năm 1890 tiến sĩ Chu Mạnh Trinh, khi ấy là Án sát Hưng Yên, thiết kế và hưng công dựng lại. Đền xây kiểu chữ Công, gồm tiền tế năm gian, trung từ ba gian và hậu cung ba gian đặt ba bài vị, ba pho tượng. Năm 1988 đền được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia.

Nét riêng của đền là đồ thờ. Trong đền thờ một cây gậy và một chiếc nón, hai vật tương truyền Đức Thánh dùng để cứu người. Bên trái gian trung từ là ban thờ "ông Bế", tức Bế ngư thần quan, tượng cá chép đang hóa rồng sơn son thếp vàng. Lầu chuông giữ quả chuông đồng đúc năm Thành Thái thứ 14 (1902) và tấm bia đá năm 1895. Trước đền có hồ bán nguyệt và hồ sen; đây cũng là nơi câu lạc bộ trống quân Dạ Trạch hát đối đáp, một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2016.

Hội chính mở từ ngày 10 đến 12 tháng Hai âm lịch, hội lớn ba năm một lần. Sáng mồng 10, đoàn rước ra sông Hồng; giữa dòng, hai cụ cao niên thả một vòng tròn kết vải đỏ rồi dùng gáo dừa sơn đỏ múc chín gáo nước vào chóe. Chóe nước được đặt trên ban thờ hậu cung suốt năm. Ngày 12 là lễ rước "phát du": kiệu Thánh, kiệu nón gậy và kiệu ông Bế đi qua các làng, qua khu đầm Nhất Dạ rồi về đền.

Nên biết trước vài điều. So với đền Đa Hòa, trung từ và hậu cung ở đây đơn giản hơn. Đầm Dạ Trạch nay chỉ còn là dấu tích của vùng đầm lớn ngày xưa. Những năm không mở hội lớn, làng chỉ làm hội lệ nhỏ. Giá vé và giờ mở cửa chưa có công bố chính thức, nên hỏi lại trước khi đi.

Chóe nước, nón, gậy, ngai và bài vị là đồ thờ, không phải hiện vật trưng bày: đừng chạm vào, và hỏi cụ thủ từ trước khi vào hậu cung hay chụp ảnh. Lễ vật dâng trong hậu cung là cỗ chay.

Đền hợp với người muốn nghe trống quân, xem tục thờ nón gậy và tìm hiểu vùng đầm của Triệu Quang Phục. Nếu bạn muốn xem một quần thể gỗ lớn nhiều lớp nhà, đền Đa Hòa ở xã Mễ Sở với 18 nóc nhà sẽ hợp hơn.