Hồ Bán Nguyệt, còn gọi Nguyệt Hồ hay Hồ Trăng, nằm ở phường Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên, ngay cạnh đền Mẫu và đền Trần, phía ngoài là đê tả sông Hồng. Tên hồ có từ hình dáng: mặt nước cong như vầng trăng khuyết. Đây là hồ giữa phố, không phải một khu thiên nhiên rộng; người ta đến vì hồ gắn với cụm đền bên bờ và với ký ức của Phố Hiến.

Về gốc gác, chính người viết kỹ nhất về hồ trên Báo Hưng Yên cũng thừa nhận còn rất ít tài liệu. Chuyện kể lại rằng đây vốn là vũng nước đọng của dòng sông Hồng, thời Lê dùng làm trại thủy binh; phù sa bồi dần theo hình cung, cộng với việc đắp đê, để lại hồ nước hình bán nguyệt. Dân gian còn truyền hồ rất sâu, chưa bao giờ tát cạn, có mạch ngầm thông ra sông. Những điều này là lời kể, chưa phải kết quả khảo cứu.

Phần có tư liệu rõ hơn là thời cận đại. Khi người Pháp chọn nơi đây làm trung tâm tỉnh lỵ, Tòa Sứ và các dinh quan nằm quanh hồ. Năm 1905, Tổng đốc Lê Hoan lập Hội Tao Đàn Hưng Yên; cuộc thi thơ vịnh Truyện Kiều tổ chức bên hồ năm ấy do Nguyễn Khuyến làm chủ khảo, Chu Mạnh Trinh đoạt giải nhất. Một bức tranh thêu đề "Nguyệt Hồ thắng cảnh", tả cảnh hồ năm 1905, đã xuất hiện trong một cuộc đấu giá ở Paris.

Ngày nay, bạn đi dạo quanh bờ kè, ghé đền Mẫu, đền Trần ở bờ đông. Hồ là sân khấu của các dịp hội: ngày 2/9 phường Phố Hiến tổ chức đua thuyền chải, năm 2026 có 10 đội đua cự ly 800 m; Lễ hội Văn hóa dân gian Phố Hiến tháng 4/2026 có thả hoa đăng, múa rối nước, hát giao duyên, ca trù và triển lãm ảnh bên hồ.

Nên biết trước: ngày thường ở đây không có hoạt động gì dành riêng cho khách ngoài cảnh hồ. Năm 2024 một phóng viên Người Lao Động nhận xét khu hồ chưa có bảng thuyết minh nào về cảng Vạn Lai Triều, bến cảng xưa được cho là ở gần đây. Tỉnh đã duyệt quy hoạch chi tiết khu đền Trần, đền Mẫu và công viên hồ Bán Nguyệt từ cuối năm 2020, nhưng chưa có thông tin chính thức về tiến độ. Chưa có công bố về quy định bơi lội hay dịch vụ thuyền; hồ được mô tả là rất sâu, nên đừng xuống nước.

Hồ hợp với người muốn một quãng nghỉ giữa các đền chùa Phố Hiến, người thích chụp ảnh và người mê chuyện văn chương. Nếu bạn tìm cảnh sông nước rộng và bãi bồi, bài giới thiệu của báo Nhân Dân nhắc tới tuyến tham quan ven sông Hồng của khu Phố Hiến.