Làng chạm bạc Đồng Xâm nằm bên sông Vông, quanh đền Đồng Xâm, ở xã Trà Giang, tỉnh Hưng Yên; trước ngày 01/7/2025 là xã Hồng Thái, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Nghề đã lan ra các thôn lân cận, có thôn nay thuộc xã Lê Lợi, nên báo chí có khi ghi làng nghề ở Trà Giang, có khi ghi ở Lê Lợi. Làng gốc, đền thờ tổ và nhà trưng bày nằm ở Trà Giang.

Theo gia phả của làng mà Báo Hưng Yên dẫn, tổ nghề là Nguyễn Kim Lâu, vốn làm nghề hàn xanh, hàn nồi đồng, từng lên châu Bảo Lạc hành nghề rồi về dạy lại cho dân. Bia đá ở đền tổ đề mùa xuân năm Thuận Thiên thứ 2, tức 1428, vì thế làng nói nghề đã hơn 600 năm. Lúc đầu người làng làm đồng doa, sửa đồ đồng, sau mới chuyển sang chạm khắc mỹ nghệ trên đồng, bạc, vàng.

Tấm bia ấy còn ghi một quy ước nghiêm: không phải con em trong nghề thì không được ngồi học, ai đem nghề truyền ra nơi khác thì bị phạt. Nghề vì vậy từng là nghề bí truyền, cha truyền con nối. Thời bao cấp, làng làm đồ bạc theo đơn hàng của nhà nước để làm quà tặng; sau đó thợ Đồng Xâm tỏa đi các thành phố lớn làm vàng, bạc, đồng.

Hôm nay vùng nghề có hơn 150 tổ sản xuất với trên 4.000 lao động thường xuyên; riêng xã Trà Giang có khoảng 300 hộ, cơ sở làm nghề. Ba dòng hàng chính là trang sức, đồ mỹ nghệ và đồ thờ. Làng có 2 Nghệ nhân nhân dân, 2 Nghệ nhân ưu tú, được công nhận làng nghề năm 2010 và là một trong 12 làng nghề tiêu biểu toàn quốc theo Hiệp hội Làng nghề Việt Nam.

Vào làng, bạn nghe tiếng búa chạm từ các nhà hai bên đường; cửa hàng và xưởng nằm san sát, nhiều nhà có gian trưng bày tranh chạm, đồ thờ. Ở xưởng, tấm đồng, bạc được gắn cố định trên bàn, người thợ gõ búa lên mũi chạm theo từng nét. Máy nay làm phôi thô, còn chi tiết tinh vẫn làm tay. Xã có một nhà trưng bày sản phẩm làng nghề, đầu tư hơn 11 tỷ đồng, cũng là nơi bán hàng dịp lễ hội đền Đồng Xâm đầu tháng 4 âm lịch.

Điều cần biết: xưởng là nơi làm ăn của từng hộ, nằm xen trong khu dân cư, sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán như chính chủ tịch xã nhận xét. Chưa có tuyến tham quan, giờ đón khách hay lớp trải nghiệm nào được công bố; muốn xem thợ làm bạn phải hỏi chủ xưởng. Từ đầu tháng 12 đến Tết là mùa cao điểm, có xưởng làm tới 22 giờ, thợ ít thì giờ tiếp khách.

Hỏi trước khi quay phim, chụp mẫu hàng và bàn nghề: mẫu mã là vốn riêng của từng xưởng. Khi mua nên hỏi rõ chất liệu là bạc hay đồng mạ.

Làng hợp với người thích đồ kim hoàn thủ công và muốn mua tận nơi làm. Nếu bạn thích di tích hơn xưởng thợ, đền Đồng Xâm ngay trong làng có khám thờ bọc đồng chạm thủng do chính thợ làng làm.