Lễ hội Cầu Ngư bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ Ông Nam Hải, tức cá voi, loài cá lớn, hiền lành, được ngư dân tin là linh vật bảo hộ, thường cứu giúp người đi biển. Khi cá Ông chết dạt vào bờ, làng biển nơi đó tổ chức lễ tang trang trọng và lập lăng Ông để thờ phụng. Về sau, nghi thức ấy phát triển thành Lễ hội Cầu Ngư.

Lễ hội Cầu Ngư ở Khánh Hòa thể hiện niềm tin và ý chí vượt qua gian lao để xây dựng cuộc sống. Đây cũng là bài ca lao động của cộng đồng cư dân vùng biển Khánh Hòa, được tái hiện dưới hình thức tế lễ, trò diễn dân gian và các loại hình nghệ thuật truyền thống; từ đó trở thành cái nôi nuôi dưỡng vốn văn hóa dân gian của miền đất Nam Trung Bộ.

Năm 2014, Lễ hội Cầu Ngư của ngư dân Khánh Hòa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Lễ không diễn ra ở một nơi duy nhất: mỗi làng biển có lăng Ông, đình làng riêng và chọn ngày riêng, phần lớn rơi vào tháng Giêng, tháng Hai âm lịch khi bước vào mùa biển mới. Ở Nha Trang, lễ thường có rước Ông Nam Hải từ biển về lăng, hò bá trạo và hát bội phục vụ bà con.