Không gian di sản
Bắc Hà – chợ phiên & dinh Hoàng A Tưởng
Dinh thự xây 1914–1921 của thổ ty Hoàng Yến Tchao, di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia, và chợ phiên Bắc Hà họp sáng Chủ nhật.
Câu chuyện
Bắc Hà cách TP Lào Cai cũ khoảng 65 - 70 km, nằm ở độ cao trên 1.000 m. Ở trung tâm xã Bắc Hà có hai điểm gần nhau mà khách thường gộp trong một buổi sáng Chủ nhật: dinh Hoàng A Tưởng và chợ phiên Bắc Hà.
Dinh được xây từ năm 1914, hoàn thành năm 1921, là nơi ở và làm việc của Hoàng Yến Tchao, thổ ty người Tày cai quản vùng Bắc Hà thời Pháp. Theo tục người Tày, ngôi nhà được gọi theo tên người con trưởng thành ở cùng cha mẹ, là Hoàng A Tưởng. Người dân từng gọi đây là dinh "Vua Mèo" vì khi đó hơn 70% dân trong vùng là người Mông; "Mèo" là cách gọi cũ, tên dân tộc hiện nay là Mông.
Tòa nhà quay hướng đông nam, tựa lưng vào núi, bố cục hình chữ nhật khép kín với 36 phòng, pha trộn kiến trúc Á - Âu. Tường bao có lỗ châu mai và lối đi trên thành cho lính gác, phía sau có hầm thoát hiểm, phòng thờ nằm ở tầng cao nhất. Gia đình chủ nhân sống ở đây đến năm 1950; dinh bỏ hoang ba mươi năm, rồi làm trụ sở UBND huyện Bắc Hà từ 1980 đến 1999. Năm 1999 dinh được công nhận di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Đợt trùng tu từ cuối năm 2023, kinh phí gần 12 tỷ đồng, sơn lại mặt ngoài màu trắng kem; màu sơn mới từng gây tranh cãi vì khác lớp sơn cũ bạc màu mà khách đã quen.
Chợ phiên Bắc Hà họp sáng Chủ nhật hằng tuần. Người bán dọn hàng từ khoảng 7h. Chợ chia khu thổ cẩm, ẩm thực, chợ ngựa, gia cầm, thực phẩm; người Mông, Dao, Tày, Nùng, Phù Lá từ các thôn quanh vùng mang nông sản, ngựa, đồ dệt xuống chợ. Ở khu ăn uống có chảo thắng cố, phở chua; cổng chợ bán lan rừng, trong chợ có cây thuốc như tam thất, ba kích. Chợ trâu trước họp cùng ngày Chủ nhật, nay tách thành buổi riêng trong tuần; báo chí ghi ngày họp khác nhau, nên hỏi lại trước khi đi.
Cách đi hợp lý là đến chợ sớm, khi hàng vừa bày, rồi sang dinh. Từ ngày 1/1/2026, UBND xã Bắc Hà trực tiếp quản lý di tích và thu phí tham quan theo quyết định của UBND tỉnh; mức phí và giờ mở cửa chưa có bảng công bố trên trang chính thức, nên hỏi tại cổng.
Chợ là nơi người vùng cao mua bán thật, không phải sân khấu: xin phép trước khi chụp ảnh cận cảnh người bán, không cản lối khi người ta dắt ngựa, gánh hàng. Mua thổ cẩm thì hỏi giá rõ ràng, mặc cả nhẹ nhàng.
Điểm này hợp với người muốn một buổi sáng xem cả phiên chợ vùng cao lẫn một công trình kiến trúc thời Pháp. Nếu bạn ở Lào Cai vào thứ Bảy, chợ phiên Y Tý của người Hà Nhì họp sáng thứ Bảy, đường lên có đoạn xấu.
Có gì để trải nghiệm
- Tham quan dinh Hoàng A Tưởng
- Đi chợ phiên sáng Chủ nhật
- Xem chợ trâu (thứ sáu)
- Thưởng thức thắng cố, phở chua ở chợ
Từ khóa