Bên tả ngạn sông Bạch Đằng ở phường Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh, có một khu di tích không gói gọn sau một cổng vào: đền, miếu, đình, một bến đò cổ và ba bãi cọc gỗ nằm rải rác qua các phường Quảng Yên, Phong Cốc và Liên Hòa. Tất cả cùng ghi dấu Chiến thắng Bạch Đằng ngày 9/4/1288 (mồng 8 tháng 3 âm lịch), khi quân dân nhà Trần dưới sự chỉ huy của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn đánh tan đoàn thuyền quân Nguyên Mông.

Điều khiến nơi này khác một ngôi đền thờ danh nhân thông thường là chứng tích còn nằm ngay dưới lòng đất. Ba bãi cọc Yên Giang, Đồng Vạn Muối và Đồng Má Ngựa là phần còn lại của trận địa cọc năm xưa, cắm theo các cửa sông Chanh, sông Rút, sông Kênh; mẫu cọc định tuổi bằng phương pháp C14 cho kết quả tập trung vào thế kỷ 13. Ngày 27/9/2012, khu di tích được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, và năm 2025 bãi cọc Bạch Đằng 1288 trở thành một trong 12 cụm điểm của Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh Di sản văn hóa thế giới.

Câu chuyện người Quảng Yên hay kể nhất lại thuộc về một người bình thường. Tương truyền, bên bến Đò Rừng có bà cụ bán nước đã chỉ cho Trần Hưng Đạo lịch con nước, địa thế lòng sông và cách kết hợp hỏa công; sau chiến thắng, bà được tâu vua phong là "Vua Bà", miếu thờ dựng ngay trên nền quán nước bên gốc cây Quếch. Ngày nay miếu Vua Bà nằm sát đền Trần Hưng Đạo, nơi còn giữ 9 đạo sắc phong của các vua triều Nguyễn, còn cây Quếch cổ thụ hơn 700 năm tuổi vẫn đứng trước bến. Cụm đền, miếu và bến đò này là trung tâm của khu di tích nên hợp để bắt đầu; từ đây bạn đi tiếp tới bãi cọc Yên Giang, nơi duy nhất còn một ao cọc lộ thiên, rồi đình Yên Giang thờ Thành hoàng làng, đền Trung Cốc gắn với tích Trần Hưng Đạo và Phạm Ngũ Lão mắc thuyền khi đi thị sát, và đình Trung Bản còn giữ bộ kiệu bành bát cống.

Nên biết trước rằng các điểm nằm rải rác qua ba phường, muốn đi hết bạn phải di chuyển giữa nhiều nơi chứ không dạo bộ trong một khuôn viên. Hai bãi cọc Đồng Vạn Muối và Đồng Má Ngựa đã được lấp lại để bảo tồn nguyên vẹn sau khai quật, nên phần cọc thấy tận mắt chủ yếu ở bãi Yên Giang; bến đò cổ cũng đang trong quá trình khôi phục. Năm 2025 khu di tích đón khoảng 263.000 lượt khách, hơn một nửa là học sinh, nên những dịp kỷ niệm, ngày lễ lớn và Tết Nguyên đán thường đông đoàn trường.

Đây vừa là nơi tưởng niệm vừa là nơi thờ tự đang được người dân hương khói; đình Đền Công là nơi thờ những người đã hy sinh trong trận chiến năm 1288. Nếu đến vào mùa Lễ hội Bạch Đằng, từ mồng 6 đến mồng 9 tháng 3 âm lịch, bạn sẽ gặp đoàn rước tượng Đức Thánh Trần từ đền về đình Yên Giang, người dân hai bên đường bày lễ vật khi kiệu đi qua, vì vậy hãy đứng sang lề và quan sát, giữ sự trang nghiêm khi vào các gian thờ.

Khu di tích hợp với người muốn hiểu lịch sử ngay tại hiện trường, gia đình có con tuổi đi học và người quan tâm tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần. Nếu chỉ có một buổi, hãy ưu tiên cụm đền Trần Hưng Đạo, miếu Vua Bà, bến Đò Rừng và bãi cọc Yên Giang; nếu muốn đi sâu hơn vào thời Trần, có thể ghép với Khu di tích Nhà Trần tại Đông Triều hoặc Yên Tử. Còn nếu bạn chỉ tìm một điểm ngắm cảnh sông nước trong ít phút, khu di tích phân tán này có thể sẽ không hợp bằng một điểm dừng tập trung.